મહાભારત · અધ્યાય 7.141

તમુદ્યતં મહાબાહું દુઃશાસનરથં પ્રતિ ।
ત્વરિતં ત્વરણીયેષુ ધનઞ્જયજયૈષિણમ્ ॥

ત્રિગર્તાનાં મહેષ્વાસાઃ સુવર્ણવિકૃતધ્વજાઃ ।
સેનાસમુદ્રમાવિષ્ટમનન્તં પર્યવારયન્ ॥

અથૈનં રથવંશેન સર્વતઃ સન્નિવાર્ય તે ।
અવાકિરઞ્છરવ્રાતૈઃ ક્રુદ્ધાઃ પરમધન્વિનઃ ॥

અજયદ્રાજપુત્રાંસ્તાન્ભ્રાજમાનાન્મહારણે ।
એકઃ પઞ્ચાશતં શત્રૂન્સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ॥

સમ્પ્રાપ્ય ભારતીમધ્યં તલઘોષસમાકુલમ્ ।
અસિશક્તિગદાપૂર્ણમપ્લુવં સાગરં યથા ॥

અથૈનમનુવૃત્તાસ્તુ ત્રિગર્તાઃ સહિતાઃ પુનઃ । તીવ્રેણ રથવંશેન મહતા પર્યવારયન્ ।
વિકર્ષન્તોઽતિમાત્રાણિ ચાપાનિ ભરતર્ષભ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ શૈનેયચરિતં રણે ।
પ્રતીચ્યાં દિશિ તં દૃષ્ટ્વા પ્રાચ્યાં પશ્યામિ લાઘવાત્ ॥

ઉદીચીં દક્ષિણાં પ્રાચીં પ્રતીચીં વિદિશસ્તથા ।
પુનર્મધ્યગતો વીર આહવે યુદ્ધદુર્મદઃ ॥

એકઃ પર્યચરન્રઙ્ગે બહુધા સ મહાબલઃ ।
નૃત્યન્નિવાચરચ્છૂરો યથા રથશતં તથા ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા ચરિતં તસ્ય સિંહવિક્રાન્તગામિનઃ ।
ત્રિગર્તાઃ સન્ન્યવર્તન્ત સન્તપ્તાઃ સ્વજનં પ્રતિ ॥

તમન્યે શૂરસેનાનાં શૂરાઃ સઙ્ખ્યે ન્યવારયન્ ।
નિયચ્છન્તઃ શરવ્રાતૈર્મત્તં દ્વિપમિવાઙ્કુશૈઃ ॥

તૈર્વ્યવાહરદાર્યાત્મા મુહૂર્તાદેવ સાત્યકિઃ ।
તતઃ કલિઙ્ગૈર્યુયુધે સોઽચિન્ત્યબલવિક્રમઃ ॥

તાં ચ સેનામતિક્રમ્ય કલિઙ્ગાનાં દુરત્યયામ્ ।
અથ પાર્થં મહાબાહુર્ધનઞ્જયમુપાસદત્ ॥

તરન્નિવ જલે શ્રાન્તો યથા સ્થલમુપેયિવાન્ ।
તં દૃષ્ટ્વા પુરુષવ્યાઘ્રં યુયુધાનઃ સમાશ્વસત્ ॥

તમાયાન્તમભિપ્રેક્ષ્ય કેશવઃ પાર્થમબ્રવીત્ ।
અસાવાયાતિ શૈનેયસ્તવ પાર્થ પદાનુગઃ ॥

એષ શિષ્યઃ સખા ચૈવ તવ સત્યપરાક્રમઃ ।
સર્વાન્યોધાંસ્તૃણીકૃત્ય વિજિગ્યે પુરુષર્ષભઃ ॥

એષ કૌરવયોધાનાં કૃત્વા ઘોરમુપદ્રવમ્ ।
તવ પ્રાણૈઃ પ્રિયતમઃ કિરીટિન્નેતિ સાત્યકિઃ ॥

એષ દ્રોણં તથા ભોજં કૃતવર્માણમેવ ચ ।
કદર્થીકૃત્ય વિશિખૈઃ ફલ્ગુનાભ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

ધર્મરાજપ્રિયાન્વેષી હત્વા યોધાન્વરાન્વરાન્ ।
શૂરશ્ચૈવ કૃતાસ્ત્રશ્ચ ફલ્ગુનાભ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

કૃત્વા સુદુષ્કરં કર્મ સૈન્યમધ્યે મહાબલઃ ।
તવ દર્શનમન્વિચ્છન્પાણ્ડવાભ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

બહૂનેકરથેનાજૌ યોધયિત્વા મહારથાન્ ।
આચાર્યપ્રમુખાન્પાર્થ પ્રયાત્યેષ સ સાત્યકિઃ ॥

સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય વિદાર્ય ચ વરૂથિનીમ્ ।
પ્રેષિતો ધર્મરાજેન પાર્થૈષોઽભ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

પ્રિયઃ શિષ્યશ્ચ તે પાર્થ ત્વયા તુલ્યપરાક્રમઃ ।
વિદ્રાવ્યં મહતીં સેનામેષ હ્યાયાતિ સાત્યકિઃ ॥

યસ્ય નાસ્તિ સમો યોધઃ કૌરવેષુ કથઞ્ચન ।
સોઽયમાયાતિ કૌન્તેય સાત્યકિર્યુદ્ધદુર્મદઃ ॥

કુરુસૈન્યાદ્વિમુક્તો વૈ સિંહો મધ્યાદ્ગવામિવ ।
નિહત્ય બહુલાઃ સેનાઃ પાર્થૈષોઽબ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

એષ રાજસહસ્રાણાં વક્ત્રૈઃ પઙ્કજસન્નિભૈઃ ।
આસ્તીર્ય વસુધાં પાર્થ ક્ષિપ્રમાયાતિ સાત્યકિઃ ॥

એષ દુર્યોધનં જિત્વા ભ્રાતૃભિઃ સહિતં રણે ।
નિહત્ય જલસન્ધં ચ ક્ષિપ્રમાયાતિ સાત્યકિઃ ॥

રુધિરૌઘવતીં કૃત્વા નદીં શોણિતકર્દમામ્ ।
તૃણવદ્વ્યસ્ય કૌરવ્યાનેષ હ્યાયાતિ સાત્યકિઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતઃ પ્રહૃષ્ટઃ કૌન્તેયઃ કેશવં વાક્યમબ્રવીત્ ।
ન મે પ્રિયં મહાબાહો યન્મામભ્યેતિ સાત્યકિઃ ॥

ન હિ જાનામિ વૃત્તાન્તં ધર્મરાજસ્ય કેશવ ।
સાત્વતેન વિહીનઃ સ યદિ જીવતિ વા ન વા ॥

એતેન હિ મહાબાહો રક્ષિતવ્યઃ સ પાર્થિવઃ ।
તમેષ કથમુત્સૃજ્ય મમ કૃષ્ણ પદાનુગઃ ॥

રાજા દ્રોણાય ચોત્સૃષ્ટઃ સૈન્ધવશ્ચાનિપાતિતઃ ।
પ્રત્યુદ્યાતિ ચ શૈનેયમેષ ભૂરિશ્રવા રણે ॥

સોઽયં ગુરુતરો ભારઃ સૈન્ધવાર્થે સમાહિતઃ ।
જ્ઞાતવ્યશ્ચ હિ મે રાજા રક્ષિતવ્યશ્ચ સાત્યકિઃ ॥

જયદ્રથશ્ચ હન્તવ્યો લમ્બતે ચ દિવાકરઃ ।
શ્રાન્તશ્ચૈષ મહાબાહુરલ્પપ્રાણશ્ચ સામ્પ્રતમ્ ॥

પરિશ્રાન્તા હયાશ્ચાસ્ય હયયન્તા ચ માધવ ।
ન ચ ભૂરિશ્રવાઃ શ્રાન્તઃ સસહાયશ્ચ કેશવ ॥

અપીદાનીં ભવેદસ્ય ક્ષેમમસ્મિન્સમાગમે । કચ્ચિન્ન સાગરં તીર્ત્વા સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
ગોષ્પદં પ્રાપ્ય સીદેત મહૌજાઃ શિનિપુઙ્ગવઃ ॥

અપિ કૌરવમુખ્યેન કૃતાસ્ત્રેણ મહાત્મના ।
સમેત્ય ભૂરિશ્રવસા સ્વસ્તિમાન્સાત્યકિર્ભવેત્ ॥

વ્યતિક્રમમિમં મન્યે ધર્મરાજસ્ય કેશવ ।
આચાર્યાદ્ભયમુત્સૃજ્ય યઃ પ્રૈષયત સાત્યકિમ્ ॥

ગ્રહણં ધર્મરાજસ્ય ખગઃ શ્યેન ઇવામિષમ્ ।
નિત્યમાશંસતે દ્રોણઃ કચ્ચિત્સ્યાત્કુશલી નૃપઃ ॥