મહાભારત · અધ્યાય 7.116

સાત્વતસ્ય રણે કર્મ દૃષ્ટ્વા યોદ્ધું મહારથાઃ ।
અમૃષ્યમાણાઃ સંયત્તાઃ શૈનેયં સમુપાદ્રવન્ ॥

તે કિરન્તઃ શરવ્રાતાન્સર્વે યત્તાઃ પ્રહારિણઃ ।
ત્વરમાણા મહારાજ યુયુધાનમયોધયન્ ॥

તં દ્રોણઃ સપ્તસપ્ત્યા જઘાન નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
દુર્મર્ષણો દ્વાદશભિર્દુઃસહો દશભિઃ શરૈઃ ॥

વિકર્ણશ્ચાપિ નિશિતૈસ્ત્રિંશદ્ભિઃ કઙ્કપત્રિભિઃ ।
વિવ્યાધ માર્ગણૈસ્તૂર્ણં વામપાર્શ્વે સ્તનાન્તરે ॥

દુર્મુખો દશભિર્બાણૈસ્તથા દુઃશાસનોઽષ્ટભિઃ ।
ચિત્રસેનશ્ચ શૈનેયં દ્વાભ્યાં વિવ્યાધ મારિષ ॥

દુર્યોધનશ્ચ મહતા શરવર્ષેણ માધવમ્ ।
અપીડયદ્રમે રાજઞ્શૂરાશ્ચાન્યે મહારથાઃ ॥

સર્વતઃ પ્રતિવિદ્ધસ્તુ તવ પુત્રૈર્મહારથૈઃ ।
સ તુદ્યમાનશ્ચ તદા સર્વતઃ કુરુપુઙ્ગવૈઃ ॥

તાન્પ્રત્યવિધ્યદ્વાર્ષ્ણેયઃ પૃથક્પૃથગજિહ્મગૈઃ ।
સાત્યકિઃ પુણ્ડરીકાક્ષો હ્યસ્ત્રેષુ પરિનિષ્ઠિતઃ ॥

ભારદ્વાજં ત્રિભિર્બાણૈર્દુઃસહં નવભિઃ શરૈઃ ।
વિકર્ણં પઞ્ચવિંશત્યા ચિત્રસેનં ચ સપ્તભિઃ ॥

દુર્મર્ષણં દ્વાદશભિરષ્ટાભિશ્ચ વિવિંશતિમ્ ।
સત્યવ્રતં ચ નવભિર્વિજયં દશભિઃ શરૈઃ ॥

દુર્યોધનં ત્રિભિર્વિદ્ધ્વા સુપુઙ્ખૈસ્તિગ્મતેજનૈઃ । તતો રુક્માઙ્ગદં ચાપં વિધુન્વાનો મહારથઃ ।
અભ્યયાત્સાત્યકિસ્તૂર્ણં પુત્રં તવ મહારથમ્ ॥

રાજાનં સર્વલોકસ્ય સર્વલોકમહારથમ્ ।
શરૈરભ્યહનદ્ગાઢં તતો યુદ્ધમભૂત્તયોઃ ॥

વિમુઞ્ચતૌ શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્સન્દધાનૌ ચ સાયકાન્ ।
અદૃશ્યં સમરેઽન્યોન્યં ચક્રતુસ્તૌ મહારથૌ ॥

સાત્યકિઃ કુરુરાજેન નિર્વિદ્ધો બહ્વશોભત ।
અસ્રવદ્રુધિરં ભૂરિ સ્વરસં ચન્દનો યથા ॥

સાત્વતેન ચ બાણૌધૈર્નિર્વિદ્ધસ્તનયસ્તવ ।
શાતકુમ્ભમયાપીડો બભૌ યૂપ ઇવોચ્છ્રિતઃ ॥

માધવસ્તુ રમે રાજન્કુરુરાજસ્ય ધન્વિનઃ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ સમરે ક્ષુરપ્રેણ હસન્નિવ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં શરૈર્બહુભિરાચિનોત્ । નિર્ભિન્નશ્ચ શરૈસ્તેન દ્વિષતા ક્ષિપ્રકારિણા ।
નામૃષ્યત રણે રાજા શત્રોર્વિજયલક્ષણમ્ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય હેમપૃષ્ઠં દુરાસદમ્ ।
વિવ્યાધ સાત્યકિં તૂર્ણં સાયકાનાં શતેન હ ॥

સોઽતિવિદ્ધો બલવતા તવ પુત્રેણ ધન્વિના ।
અમર્ષવશમાપન્નસ્તવ પુત્રમપીડયત્ ॥

પીડિતં નૃપતિં દૃષ્ટ્વા તવ પુત્રં મહારથાઃ ।
સાત્યકિં શરવર્ષેણ છાદયામાસુરોજસા ॥

સ ચ્છાદ્યમાનો બહુભિસ્તવ પુત્રૈર્મહારથૈઃ । એકૈકં પઞ્ચભિર્વિદ્ધ્વા પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
દુર્યોધનં વ ત્વરિતો વિવ્યાધાષ્ટભિરાશુગૈઃ ॥

પ્રહસંશ્ચાસ્ય ચિચ્છેદ કાર્મુકં રિપુભીષણમ્ ।
નાગં મણિમયં ચૈવ શરૈર્ધ્વજમપાતયત્ ॥

હત્વા તુ ચતુરો વાહાંશ્ચતુર્ભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સારથિં પાતયામાસ ક્ષુરપ્રેણ મહાયશાઃ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ કુરુરાજં મહારથમ્ ।
અવારિકચ્છરૈર્હૃષ્ટો બહુભિર્મર્મભેદિભિઃ ॥

સ વિધ્યમાનઃ સમરે શૈનેયસ્ય શરોત્તમૈઃ । પ્રાદ્રવત્સહસા રાજન્પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ।
આપ્લુતશ્ચ તતો યાનં ચિત્રસેનસ્ય ધન્વિનઃ ॥

હાહાભૂતં જગચ્ચાસીદ્દૃષ્ટ્વા રાજાનમાહવે ।
ગ્રસ્યમાનં સાત્યકિના ખે મોમમિવ રાહુણા ॥

તં તુ શબ્દમથ શ્રુત્વા કૃતવાર્મા મહારથઃ ।
અભ્યયાત્સહસા તત્ર યત્રાસ્તે માધવઃ પ્રભુઃ ॥

વિધુન્વાનો ધનુઃ શ્રેષ્ઠં ચોદયંશ્ચૈવ વાજિનઃ ।
ભર્ત્સયન્સારથિં ચાગ્રે યાહિયાહીતિ સત્વરમ્ ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્ ।
યુયુધાનો મહારાજ યન્તારમિદમબ્રવીત્ ॥

કૃતવર્મા રથેનૈષ દ્રુતમાપતતે શરી ।
પ્રત્યુદ્યાહિ રથેનૈનં પ્રવરં સર્વધન્વિનામ્ ॥

પ્રયાહિ સત્વરં સૂત રથેન રથસત્તમમ્ ।
નિહનિષ્યામિ તં સઙ્ખ્યે વૃષ્ણિવીરમરિન્દમમ્ ॥

તતઃ પ્રજવિતાશ્વેન રથેન રથિનાંવરઃ ।
આસસાદ રણે ભોજં પ્રતિમાનં ધનુષ્મતામ્ ॥

તતો ગભસ્તિમત્પ્રખ્યૌ જ્વલિતાવિવ પાવકૌ ।
સમેયાતાં નરવ્યાઘ્રૌ વ્યાઘ્રાવિવ તરસ્વિનૌ ॥

કૃતવર્મા તુ શૈનેયં ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્ ।
નિશિતૈઃ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્યન્તારં ચાસ્ય પઞ્ચભિઃ ॥

ચતુરશ્ચતુરો વાહાંશ્ચતુર્ભિઃ પરમેષુભિઃ ।
અવિધ્યત્સાધુદાન્તાન્વૈ સૈન્ધવાન્સાત્વતસ્ય હિ ॥

રુક્મધ્વજો રુક્મપૃષ્ઠં મહદ્વિષ્ફાર્ય કાર્મુકમ્ ।
રુક્માઙ્ગદી રુક્મવર્મા રુક્મપુઙ્ખૈરવારયત્ ॥

તતોઽશીતિં શિનેઃ પૌત્રઃ સાયકાન્કૃતવર્મણે ।
પ્રાહિણોત્ત્વરયા યુક્તો દ્રષ્ટુકામો ધનઞ્જયમ્ ॥

સોઽતિવિદ્ધો બલવતા શત્રુણા શત્રુતાપનઃ ।
સમકમ્પતઃ દુર્ધર્ષઃ ક્ષિતિકમ્પે યથાઽચલઃ ॥

ત્રિષષ્ટ્યા ચતુરોઽસ્યાશ્વાન્સપ્તભિઃ સારથિં તથા ।
વિવ્યાધ નિશિતૈસ્તૂર્ણં સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ॥

હતાશ્વસૂતે તુ રથે સ્થિતાય શિનિપુઙ્ગવઃ । સુવર્ણપુઙ્ખં વિશિખં સમાદાય ચ સાત્યકિઃ ।
વ્યસૃજત્તં મહાજ્વાલં સઙ્ક્રુદ્ધમિવ પન્નગમ્ ॥

સોઽવિધ્યત્કૃતવર્માણં યમદણ્ડોપમઃ શરઃ । જામ્બૂનદવિચિત્રં ચ વર્મ નિર્ભિદ્ય ભાનુમત્ ।
અભ્યગાદ્ધરણીમુગ્રો રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ ॥

સઞ્જાતરુધિરશ્ચાજૌ સાત્વતેષુભિરર્દિતઃ ।
સશરં ધનુરુત્સૃજ્ય ન્યપતત્સ્યન્દનોત્તમાત્ ॥

સ સિંહદંષ્ટ્રો જાનુભ્યાં પતિતોઽમિતવિક્રમઃ ।
શરાર્દિતઃ સાત્યકિના રથોપસ્થે નરર્ષભઃ ॥

સહસ્રબાહુસદૃશમક્ષોભ્યમિવ સાગરમ્ ।
નિવાર્ય કૃતવર્માણં સાત્યકિઃ પ્રયયૌ તતઃ ॥

ન હિ તસ્ય શરોઽપાર્થઃ કથઞ્ચિદપિ પાર્થિવ ।
દિદૃક્ષુઃ સ હિ વેગેન પ્રાયાદ્યત્ર ધનઞ્જયઃ ॥

સ શક્ત્યા ક્ષત્રિયૈસ્તત્ર નિરુદ્ધો બલવત્તરઃ ।
યુયુધે સાત્વતો રાજન્દિદૃક્ષુઃ પાણ્ડુનન્દનમ્ ॥

ખઙ્ગશક્તિધનુઃકીર્ણાં ગજાશ્વરથસઙ્કુલામ્ ।
પ્રવર્તિતોગ્રરુધિરાં શતશઃ ક્ષત્રિયર્ષભૈઃ ॥

પ્રેક્ષતાં સર્વસૈન્યાનાં મધ્યેન શિનિપુઙ્ગવઃ ।
અભ્યગાદ્વાહિનીં હિત્વા વૃત્રહેવાસુરીં ચમૂમ્ ॥

સમાશ્વસ્ય ચ હાર્દિક્યો ગૃહ્ય ચાન્યન્મહદ્ધનુઃ ।
તસ્થૌ સ તત્ર બલવાન્વારયન્યુધિ પાણ્ડવાન્ ॥