મહાભારત · અધ્યાય 7.115

શૃણુષ્વૈકમના રાજન્યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
દ્રાવ્યમાણે બલે તસ્મિન્હાર્દિક્યેન મહાત્મના ॥

લજ્જયાવનતે ચાપિ પરિહૃષ્ટે ચ તાવકે ।
દ્વીપો ય આસીત્પાણ્ડૂનામગાધે ગાધમિચ્છતામ્ ॥

શ્રુત્વા સ નિનદં ભીમં તાવકાનાં મહાહવે ।
શૈનેયસ્ત્વરિતો રાજન્કૃતવર્માણમભ્યયાત્ ॥

ઉવાચ સારથિં તત્ર ક્રોધામર્ષસમન્વિતઃ ।
હાર્દિક્યાભિમુખં સૂત કુરુ મે રથમુત્તમમ્ ॥

કુરુતે કદનં પશ્ય પાણ્ડુસૈન્યે હ્યમર્ષિતઃ ।
એનં જિત્વા પુનઃ સૂત યાસ્યામિ વિજયં પ્રતિ ॥

એવમુક્તે તુ વચને સૂતસ્તસ્ય મહામતે ।
નિમેષાન્તરમાત્રેણ કૃતવર્માણમભ્યયાત્ ॥

કૃતવર્મા તુ હાર્દિક્યઃ શૈનેયં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
અવાકિરત્સુસન્ક્રુદ્ધસ્તતોઽક્રુદ્ધ્યત્સ સાત્યકિઃ ॥

અથાશુ નિશિતં ભલ્લું શૈનેયઃ કૃતવર્મણઃ ।
પ્રેષયામાસ સમરે શરાંશ્ચ ચતુરોઽપરાન્ ॥

તે તસ્ય જઘ્નિરે વાહાન્ભલ્લેનાસ્યાચ્છિનદ્ધનુઃ ।
પૃષ્ઠરક્ષં તથા સૂતમવિધ્યન્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

તતસ્તં વિરથં કૃત્વા સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
સેનામસ્યાર્દયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

અભજ્યતાથ પૃતના શૈનેયશરપીડિતા । પલાયનકૃતોત્સાહા ભ્રમન્તી તત્રતત્ર હ ।
તતઃ પ્રાયાત્સ ત્વરિતઃ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ॥

શૃણુ રાજન્યદકરોત્તવ સૈન્યેષુ વીર્યવાન્ ।
અતીત્ય સ મહારાજ દ્રોણાનીકમહાર્ણવમ્ ॥

પરાજિત્ય તુ સંહૃષ્ટઃ કૃતવર્માણમાહવે ।
યન્તારમબ્રવીચ્છૂરઃ શનૈર્યાહીત્યસમ્ભ્રમમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ તવ તત્સૈન્યં રથાશ્વદ્વિ પસઙ્કુલમ્ ।
પદાતિજનસમ્પૂર્ણમબ્રવીત્સારથિં પુનઃ ॥

યદેતન્મેઘસઙ્કાશં દ્રોણાનીકસ્ય સવ્યતઃ ।
સુમહત્કુઞ્જરાનીકં યસ્ય રુક્મરથો મુખમ્ ॥

એતે હિ બહવઃ સૂત દુર્નિવાર્યાશ્ચ સંયુગે ।
દુર્યોધનસમાદિષ્ટા મદર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ ॥

રાજપુત્રા મહેષ્વાસાઃ સર્વે વિક્રાન્તયોધિનઃ ।
ન ચાજિત્વા રણે હ્યેતાઞ્શક્યઃ પ્રાપ્તું જયદ્રથઃ ॥

નાપિ સૂત મયા પાર્થઃ શક્યઃ પ્રાપ્તું કથઞ્ચન ।
એતે તિષ્ઠન્તિ સહિતાઃ સર્વવિદ્યાસુ નિષ્ઠિતાઃ ॥

ત્રિગર્તાનાં રથોદારાઃ સુવર્ણવિકૃતધ્વજાઃ ।
મામેવાભિમુખા વીરા યોત્સ્યમાના વ્યવસ્થિતાઃ ॥

અત્ર માં પ્રાપય ક્ષિપ્રમશ્વાંશ્ચોદય સારથે ।
ત્રિગર્તૈઃ સહ યોત્સ્યામિ ભારદ્વાજસ્ય પશ્યતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતઃ પ્રાયાચ્છનૈઃ સૂતઃ સાત્વતસ્ય મતે સ્થિતઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેન ભાસ્વરેણ પતાકિના ॥

તમૂહુઃ સારથેર્વશ્યા વલ્ગમાના હયોત્તમાઃ ।
વાયુવેગસમાઃ સઙ્ખ્યે કુન્દેન્દુરજતપ્રભાઃ ॥

આપતન્તં રણે તં તુ શઙ્ખવર્ણૈર્હયોત્તમૈઃ । પરિવવુસ્તતઃ શૂરા ગજાનીકેન સર્વતઃ ।
કિરન્તો વિવિધાંસ્તીક્ષ્ણાન્સાયકાઁલ્લઘુવેધિનઃ ॥

સાત્વતોઽપિ શિતૈર્બાણૈર્ગજાનીકમયોધયત્ ।
પર્વતાનિવ વર્ષેણ તપાન્તે જલદો મહાન્ ॥

વજ્રાશનિસમસ્પર્શૈર્વધ્યમાનાઃ શરૈર્ગજાઃ ।
પ્રાદ્રવન્રણમુત્સૃજ્ય શિનિવીરસમીરિતૈઃ ॥

શીર્ણદન્તા વિરુધિરા ભિન્નમસ્તકપિણ્ડિકાઃ ।
વિશીર્ણકર્ણાસ્યકરા વિનિયન્તૃપતાકિનઃ ॥

સમ્ભિન્નવર્મઘણ્ટાશ્ચ વિનિકૃત્તમહાધ્વજાઃ ।
હતારોહા દિશો રાજન્ભેજિરે ભ્રષ્ટકમ્બલાઃ ॥

રુવન્તો વિવિધાન્નાદાઞ્જલદોપમનિઃસ્વનાઃ ।
નારચૈર્વત્સદન્તૈશ્ચ ભલ્લૈરઞ્જલિકૈસ્તથા ॥

ક્ષુરપ્રૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ સાત્વતેન વિદારિતાઃ । ક્ષરન્તોઽસૃક્તથા મૂત્રં પુરીષં ચ પ્રદુદ્રુવુઃ ।
બભ્રુમુશ્ચસ્ખલુશ્ચાન્યે પેતુર્મમ્લુસ્તથાઽપરે ॥

એવં તત્કુઞ્જરાનીકં યુયુધાનેન પીડિતમ્ ।
શરૈરગ્ન્યર્કસઙ્કાશૈઃ પ્રદુદ્રાવ સમન્તતઃ ॥

તસ્મિન્હતે ગજાનીકે જલસન્ધો મહાબલઃ ।
યત્તઃ સમ્પ્રાપયન્નાગં રજતાશ્વરથં પ્રતિ ॥

રુક્મવર્મધરઃ શૂરસ્તપનીયાઙ્ગદઃ શુચિઃ ।
કુણ્ડલી મકુટી ખઙ્ગી રક્તચન્દનરૂષિતઃ ॥

શિરસા ધારયન્દીપ્તાં તપનીયમયીં સ્રજમ્ ।
ઉરસા ધારયન્નિષ્કં કણ્ઠસૂત્રં ચ ભાસ્વરમ્ ॥

ચાપં ચ રુક્મવિકૃતં વિધુન્વન્ગજમૂર્ધનિ ।
અશોભત મહારાજ સવિદ્યુદિવ તોયદઃ ॥

તમાપતન્તં સહસા માગધસ્ય ગજોત્તમમ્ ।
સાત્યકિર્વારયામાસ વેલેવ મકરાલયમ્ ॥

નાગં નિવારિતં દૃષ્ટ્વા શૈનેયસ્ય શરોત્તમૈઃ ।
અક્રુધ્યત રણે રાજઞ્જલસન્ધો મહાબલઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ માર્ગણૈર્ભારસાધનૈઃ ।
અવિધ્યત શિનેઃ પૌત્રં જલસન્ધો મહોરસિ ॥

તતોઽપરેણ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન ચ ।
અસ્યતો વૃષ્ણિવીરસ્ય નિચકર્ત શરાસનમ્ ॥

સાત્યકિં છિન્નધન્વાનાં પ્રહસન્નિવ ભારત ।
અવિધ્યન્માગધો વીરઃ પઞ્ચભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્જલસન્ધેન વીર્યવાન્ ।
નાકમ્પત મહાબાહુસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

અચિન્તયન્વૈ સ શરાન્નાત્યર્થં સમ્ભ્રમાદ્બલી ।
ધનુરન્યત્સમાદાય તિષ્ઠતિષ્ઠેત્યુવાચ હ ॥

એતાવદુક્ત્વા શૈનેયો જલસન્ધં મહોરસિ ।
વિવ્યાધ ષષ્ટ્યા સુભૃશં શરાણાં પ્રહસન્નિવ ॥

ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન મુષ્ટિદેશે મહદ્ધનુઃ ।
જલસન્ધસ્ય ચિચ્છેદ વિવ્યાધ ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

જલસન્ધસ્તુ તત્ત્યક્ત્વા સશરં વૈ શરાસનમ્ ।
તોમરં વ્યસૃજત્તૂર્ણં સાત્યકિં પ્રતિ મારિષ ॥

સ નિર્ભિદ્ય ભુજં સવ્યં માધવસ્ય મહારણે ।
અભ્યગાદ્ધરણીં ઘોરઃ શ્વસન્નિવ મહોરગઃ ॥

નિર્ભિન્ને તુ ભુજે સવ્યે સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
ત્રિંશદ્ભિર્વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જલસન્ધમતાડયત્ ॥

પ્રગૃહ્ય તુ તતઃ ખઙ્ગં જલસન્ધો મહાબલઃ । આર્ષભં ચર્મ ચ મહચ્છતચન્દ્રકસઙ્કુલમ્ ।
આવિધ્ય ચ તતઃ ખઙ્ગં સાત્વતાયોત્સસર્જ હ ॥

શૈનેયસ્ય ધનુશ્છિત્ત્વા સ ખઙ્ગો ન્યપતન્મહીમ્ ।
અલાતચક્રવચ્ચૈવ વ્યરોચત મહીં ગતઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સર્વકાયાવદારણમ્ ।
જલસન્ધમભિપ્રેક્ષ્ય ઉત્સ્મયિત્વા ચ માધવઃ ॥

શાલસ્કન્ધપ્રતીકાશમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્ ।
વિષ્ફાર્ય વિવ્યધે ક્રુદ્ધો જલસન્ધં શરેણ હ ॥

તતઃ સાભરણૌ બાહૂ ક્ષુરાભ્યાં માધવોત્તમઃ ।
સાઙ્ગદૌ જલસન્ધસ્ય ચિચ્છેદ પ્રહસન્નિવ ॥

તૌ બાહૂ પરિઘપ્રખ્યૌ પેતતુર્ગજસત્તમાત્ ।
વસુન્ધરાધરાદ્ધષ્ટૌ પઞ્ચશીર્ષાવિવોરગૌ ॥

તતઃ સુદંષ્ટ્રં સુહનુ ચારુકુણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
ક્ષુરેણાસ્ય તૃતીયેન શિરશ્ચિચ્છેદ સાત્યકિઃ ॥

તત્પાતિતશિરોબાહુકબન્ધં ભીમદર્શનમ્ ।
દ્વિરદં જલસન્ધસ્ય રુધિરેણાભ્યષિઞ્ચત ॥

જલસન્ધં નિહત્યાજૌ ત્વરમાણસ્તુ સાત્વતઃ ।
વિમાનં પાતયામાસ ગજસ્કન્ધાદ્વિશામ્પતે ॥

રુધિરેણાવસિક્તાઙ્ગૌ જલસન્ધસ્ય કુઞ્જરઃ ।
વિલમ્બમાનમવહત્સંશ્લિષ્ટં પરમાસનમ્ ॥

શરાર્દિતઃ સાત્વતેન મર્દમાનઃ સ્વવાહિનીમ્ ।
ઘોરમાર્તસ્વરં કૃત્વા વિદુદ્રાવ મહાગજઃ ॥

હાહાકારો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય મારિષ ।
જલસન્ધં હતં દૃષ્ટ્વા વૃષ્ણીનામૃપભેણ તુ ॥

વિમુખાશ્ચાભ્યધાવન્ત તવ યોધાઃ સમન્તતઃ ।
પલાયનકૃતોત્સાહા નિરુત્સાહા દ્વિષઞ્જયે ॥

એતસ્મિન્નન્તરે રાજન્દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
સન્ન્યસ્ય ભારં સુમહત્કૃતવર્મણિ ભારત ॥

અભ્યયાજ્જવનૈરશ્વૈર્યુયુધાનં મહારથમ્ ।
સ હિ પાર્થાન્રણે યત્તાન્દધારૈકો મહાબલઃ ॥

તમુદીર્ણં તથા દૃષ્ટ્વા શૈનેયં કુરુપુઙ્ગવાઃ ।
દ્રોણેનૈવ સહ ક્રુદ્ધા સાત્યકિં સમુપાદ્રવન્ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં કુરૂણાં સાત્વતસ્ય ચ ।
દ્રોણસ્ય ચ રણે રાજન્ઘોરં દેવાસુરોપમમ્ ॥