મહાભારત · અધ્યાય 7.2

હતં ભીષ્મમથાધિરથિર્વિદિત્વા ભિન્નાં નાવં વારિધાવત્યગાધે । સોદર્યવદ્વ્યસનાત્સૂતપુત્રઃ
સન્તારયિષ્યંસ્તવ પુત્રસ્ય સેનામ્ ॥

શ્રુત્વા તુ કર્ણઃ પુરુષેન્દ્રમચ્યુતં નિપાતિતં શાન્તનવં મહારથમ્ ।
અથોપયાયાત્સહસારિકર્ષણો ધનુર્ધરાણાં પ્રવરસ્તદા નૃપ ॥

હતે તુ રથસત્તમે પરૈર્નિમજ્જતીં નાવમિવાર્ણવે કુરૂન્ ।
પિતેવ પુત્રાંસ્ત્વરિતોઽભ્યયાત્તતઃ સન્તારયિષ્યંસ્તવ પુત્રસ્ય સેનામ્ ॥

સમ્મૃજ્ય દિવ્યં ધનુરાતતજ્યં સ રામદત્તં રિપુસઙ્ઘહન્તા । બાણાંશ્ચ કાલાનલવાયુકલ્પાનુલ્લાલયન્વાક્યમિદં બભાષે ।
કર્ણ ઉવાચ ।
યસ્મિન્ધૃતિર્બુદ્ધિપરાક્રમૌજઃ સત્યં સ્મૃતિર્વીરગુણાશ્ચ સર્વે । અસ્ત્રાણિ દિવ્યાન્યથ સન્નતિહ્રીઃ પ્રિયા ચ વાગનસૂયા ચ ભીષ્મે ॥

સદા કૃતજ્ઞે દ્વિજશત્રુઘાતકે સનાતનં ચન્દ્રમસીવ લક્ષ્મીઃ ।
સ ચેત્પ્રશાન્તઃ પરવીરહન્તા મન્યે હતાનેવ ચ સર્વવીરાન્ ॥

નેહ ધ્રુવં કિઙ્ચન જાતુ વિદ્યતે । લોકે હ્યસ્મિન્કર્મણોઽનિત્યયોગાત્ ।
સૂર્યોદયે કો હિ વિમુક્તસઙ્શયો ભાવં કુર્વીતાર્યમહાવ્રતે હતે ॥

વસુપ્રભાવે વસુવીર્યસમ્ભવે ગતે વસૂનેવ વસુન્ધરાધિપે ।
વસૂનિ પુત્રાંશ્ચ વસુન્ધરાં તથા કુરૂંશ્ચ શોચધ્વમિમાં ચ વાહિનીમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

મહાપ્રભાવે વરદે નિપાતિતે લોકેશ્વરે શાસ્તરિ ચામિતૌજસિ ।
પરાજિતેષુ ભરતેષુ દુર્મનાઃ કર્ણો ભૃશં ન્યશ્વસદશ્રુ વર્તયન્ ॥

ઇદં ચ રાધેયવચો નિશમ્ય સુતાશ્ચ રાજંસ્તવ સૈનિકાશ્ચ હ ।
પરસ્પરં ચુક્રુશુરાર્તિજં મુહુસ્તદાશ્રુ નેત્રૈર્મુમુચુશ્ચ શબ્દવત્ ॥

પ્રવર્તમાને તુ પુનર્મહાહવે વિગાહ્યમાનાસુ ચમૂષુ પાર્થિવૈઃ ।
અથાબ્રવીદ્ધર્ષકરં તદા વચો રથર્પભાન્સર્વમહારથર્ષભઃ ॥

જગત્યનિત્યે સતતં પ્રધાવતિ પ્રચિન્તયન્નસ્થિરમદ્ય લક્ષયે ।
ભવત્સુ તિષ્ઠત્સ્વિહ પાતિતો મૃધે નિરિપ્રકાશઃ કુરુપુઙ્ગવઃ કથમ્ ॥

નિપાતિતે શાન્તનવે મહારથે દિવાકરે ભૂતલમાસ્થિતે યથા ।
ન પાર્થિવાઃ સોઢુમલં ધનઞ્જયં ગિરિપ્રવોઢારમિવાનિલં દ્રુમાઃ ॥

હતપ્રધાનં ત્વિદમાર્તરૂપં પરૈર્હતોત્સાહમનાથમદ્ય વૈ ।
મર્યા કુખ્ણાં પરિપાલ્યમાહવે બલં યથા તેન મહાત્મના તથા ॥

સમાહિતે ચાત્મનિ ભારમીદૃશં જગત્તથાઽનિત્યમિદં ચ લક્ષયે ।
નિપાતિતં ચાહવશૌણ્ડમાહખે કથં નુ કુર્યામહમીદૃશે ભયમ્ ॥

અહં તુ તાન્કુરુવૃષભાનજિહ્મગૈઃ પ્રવેશયન્યમસદનં ચરન્રણે ।
યશઃ પરં જગતિ વિભાવ્ય વર્તિતા પરૈર્હતો ભુવિ શયિતાથવા પુનઃ ॥

યુધિષ્ઠિરો ધૃતિમતિસત્યસત્વવાન્ વૃકોદરો ગજશતતુલ્યવિક્રમઃ ।
તથાર્જુનસ્ત્રિદશવરાત્મજો યુવા ન તદ્બલં સુજયમિહામરૈરપિ ॥

યમૌ રણે યત્ર યમોપમૌ બલે સસાત્યકિર્યત્ર ચ દેવકીસુતઃ ।
ન તદ્બલં કાપુરુષોઽભ્યુપેયિવાન્નિવર્તતે ભૃત્યુમુખાદિવાસુભૃત્ ॥

તપોઽભ્યુદીર્ણં તપસૈવ બાધ્યતે બલં બલેનૈવ તથા મનસ્વિભિઃ ।
મનશ્ચ મે શત્રુનિવારણે ધ્રું સ્વરક્ષણે ચાચલવદ્વ્યવસ્થિતમ્ ॥

એવં ચૈષાં બાધમાનઃ પ્રભાવં ગત્વૈવાહં તાઞ્જયામ્યદ્ય સૂત ।
મિત્રદ્રોહો મર્ષણીયો ન મેઽયં ભગ્ને સૈન્યે યઃ સમેયાત્સ મિત્રમ્ ॥

કર્તાસ્મ્યેતત્સત્પુરુષાર્યકર્મ ત્યક્ત્વા પ્રાણાનનુયાસ્યામિ ભીષ્મમ્ ।
સર્વાન્સઙ્ખ્યે શત્રુશઙ્ઘાન્હનિષ્યે હતસ્તૈર્વા વીરલોકં પ્રપત્સ્યે ॥

સમ્પ્રાક્રુષ્ટે રુદિતસ્ત્રીકુમારે પરાહતે પૌરુષે ધાર્તરાષ્ટ્રે ।
મયા કૃત્યમિતિ જાનામિ સૂત તસ્માદ્રાજ્ઞસ્ત્વદ્ય શત્રૂન્વિજેષ્યે ॥

કુરૂન્રક્ષન્પાણ્ડુપુત્રાઞ્જિઘાંસંસ્ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ઘોરરૂપે રણેઽસ્મિન્ । સર્વાન્સઙ્ખ્યે શત્રુસઙ્ઘાન્નિહત્ય દાસ્યામ્યહં ધર્મxxxxxxxx

નિબધ્યતાં મે કવચં વિચિત્રં હૈમં શુભ્રં મણિરત્નાવભાસિ ।
શિરસ્ત્રાણં ચાર્કસમાનભાસં ધનુઃ શરાંશ્ચાગ્નિવિપાહિકલ્પાન્ ॥

ઉપાસઙ્ગાન્પોડશ યોજયન્તુ ધનૂમ્પિ દિવ્યાનિ તથાઽહરન્તુ ।
અસીંશ્ચ શક્તીશ્ચ ગદાશ્ચ ગુર્વીઃ શઙ્ખં ચ જામ્બૂનદચિત્રનાલમ્ ॥

ઇમાં રૌક્મીં નાગકક્ષ્યાં વિચિત્રાં ધ્વજં જૈત્રં દિવ્યમિન્દીવરાઙ્કમ્ ।
શ્લક્ષ્ણૈર્વસ્ત્રૈર્વિપ્રમૃજ્યાનયન્તુ ચિત્રાં માલાં ચારુબદ્ધાં સલાજામ્ ॥

અશ્વાનગ્ર્યાન્પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશાન્ પુષ્ટાન્સ્નાતાન્મન્ત્રપૂતાભિરદ્ભિઃ ।
તપ્તૈર્ભાણ્ડૈઃ કાઞ્ચનૈરભ્યુપેતાન્ શીઘ્રાઞ્શીઘ્રં સૂતપુત્રાનયસ્વ ॥

રથં ચાગ્ર્યં હેમમાલાવનદ્ધં રત્નૈશ્ચિત્રં સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશૈઃ ।
દ્રવ્યૈર્યુક્તં સમ્પ્રહારોપપન્નૈર્બાહૈર્યુક્તં તૂર્ણમાવર્તયસ્વ ॥

ચિત્રાણિ ચાપાનિ ચ વેગવન્તિ જ્યાશ્ચોત્તમાઃ સન્નહનોપપન્નાઃ ।
તૂણાંશ્ચ પૂર્ણાન્મહતઃ શરાણામાસાદ્ય ગાત્રાવરણાનિ ચૈવ ॥

પ્રાયાત્રિકં ચાનયતાશુ સર્વં પૂર્ણં કાન્ત્યા વીરકાંસ્યાં ચ હૈમમ્ ।
આનીય માલામવબધ્ય ચાઙ્ગે પ્રવાદયન્ત્વાશુ જયાય ભેરીઃ ॥

પ્રયાહિ મૂતાશુ યતઃ કિરીટી વૃકોદરો ધર્મસુતો યમૌ ચ ।
તાન્વા હનિષ્યામિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે ભીષ્મો યથૈષ્યામિ હતો દ્વિષદ્ભિઃ ॥

યસ્મિન્રાજા સત્યધૃતિર્યુધિષ્ઠિરઃ સમાસ્થિતો ભીમસેનાર્જુનૌ ચ ।
વાસુદેવઃ સાત્યકિઃ સૃઞ્જયાશ્ચ મન્યે બલં તદજય્યં મહીપૈઃ ॥

તં ચેન્મૃત્યુઃ સર્વહરોઽભિરક્ષેત્સદાઽપ્રમત્તઃ સમરે કિરીટિનમ્ ।
તથાપિ હન્તાસ્મિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે યાસ્યામિ વા ભીષ્મમુખો યમાય ॥

ન ત્વેવાહં ન ગમિષ્યામિ તેષાં મધ્યે શરાણાં તત્ર ચાહં બ્રવીમિ ।
મિત્રદ્રુહો દુર્બલભક્તયો યે પાપાત્માનો ન મમૈતે સહાયાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સમૃદ્ધિમન્તં રથમુત્તમં દૃઢં સકૂબરં હેમપરિષ્કૃતં શુભમ્ ।
પતાકિનં વાતજવૈર્હયોત્તમૈર્યુક્તં સમાસ્થાય યયૌ જયાય ॥

સમ્પૂજ્યમાનઃ કુરુભિર્મહાત્મા રથર્ષભો દેવગણૈર્યથેન્દ્રઃ ।
યયૌ તદાયોધનમુગ્રધન્વા યત્રાવસાનં ભરતર્ષભસ્ય ॥

વરૂથિના મહતા સધ્વજેન સુવર્ણમુક્તામણિરત્નમાલિના ।
સદશ્વયુક્તેન રથેન કર્ણો મેઘસ્વનેનાર્ક ઇવામિતૌજાઃ ॥

હુતાશનાભઃ સ હુતાશનપ્રભે શુભઃ શુભે વૈ સ્વરથે ધનુર્ધરઃ ।
સ્થિતો રરાજાધિરથિર્મહારથઃ સ્વયં વિમાને સુરરાડિવાસ્થિતઃ ॥