મહાભારત · અધ્યાય 6.98

વાક્શલ્યૈસ્તવ પુત્રેણ સોઽતિવિદ્ધો મહામનાઃ ।
નોવાચ દુઃખોપહતો હ્યપ્રિયં પ્રિયમણ્વપિ ॥

સ ધ્યાત્વા સુચિરં કાલં દુઃખરોષસમન્વિતઃ ।
શ્વસન્નિવ મહાનાગઃ પ્રણુન્નો વાક્શલાકયા ॥

ઉદ્વૃત્ય ચક્ષુષી લોપાન્નિર્દહન્નિવ ભારત ।
સદેવાસુરગન્ધર્વં લોકં કાલ ઇવાપરઃ ॥

અબ્રવીત્તવ પુત્રં ચ સામપૂર્વમિદં વચઃ ।
કિં ત્વં દુર્યોધનૈવં માં વાક્શલ્યૈરપકૃન્તસિ ॥

ઘટમાનં યથાશક્તિં કુર્વાણં ચ તવ પ્રિયમ્ ।
જુહ્વાનં સમરે પ્રાણાંસ્તવ વૈ પ્રિયકામ્યયા ॥

યદા તુ પાણ્ડવઃ શૂરઃ ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્ ।
પરાજિત્ય રણે શક્રં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

યદા ચ ત્વાં મહાબાહો ગન્ધર્વૈર્હૃતમોજસા ।
અમોચયત્પાણ્ડુસુતઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

દ્રવમાણેષુ શૂરેષુ સોદરેષુ તવ પ્રભો ।
સૂતપુત્રે ચ રાધેયે પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

યચ્ચ નઃ સહિતાન્સર્વાન્વિરાટનગરે તદા ।
એક એવાજયત્પાર્થઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

દ્રોણં ચ યુધિ સંરબ્ધં માં ચ નિર્જિત્ય સંયુગે ।
વાસાંસિ સ સમાદત્ત પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

તથા દ્રૌણિં મહેષ્વાસં શારદ્વતમથાપિ ચ ।
ગોગ્રહે જિતવાન્પૂર્વં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

વિજિત્ય ચ યદા કર્ણં સદા પુરુષમાનિનમ્ ।
ઉત્તરાયૈ દદૌ વસ્ત્રં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

નિવાતકવચાન્યુદ્ધે વાસવેનાપિ દુર્જયાન્ ।
જિતવાન્સમરે પાર્થઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્ ॥

કો હિ શક્તો રણે જેતું પાણ્ડવં રભસં તદા ।
યસ્ય ગોપ્તા જગદ્ગોપ્તા શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

વાસુદેવોઽનન્તશક્તિઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ ।
સર્વેશ્વરો દેવદેવઃ પરમાત્મા સનાતનઃ ॥

ઉક્તોઽસ્તિ બહુશો રાજન્નારદાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ ।
ત્વં તુ મોહાન્ન જાનીષે વાચ્યાવાચ્યં સુયોધન ॥

મુમૂર્ષુર્હિ નરઃ સર્વાન્વૃક્ષાન્પશ્યતિ કાઞ્ચનાન્ ।
તથા ત્વમપિ ગાન્ધારે વિપરીતાનિ પશ્યસિ ॥

સ્વયં વૈરં મહત્કૃત્વા પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ . યુદ્ધ્યસ્વ તાનદ્ય રણે પશ્યામઃ પુરુષો ભવ ।
અશક્યાઃ પાણ્ડવા જેતું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ॥

અહં તુ સોમકાન્સર્વાન્પાઞ્ચાલાંશ્ચ સમાગતાન્ ।
નિહનિષ્યે નરવ્યાઘ્ર વર્જયિત્વા શિખણ્ડિનમ્ ॥

તૈર્વાઽહં નિહતઃ સઙ્ખ્યે ગમિષ્યે યમસાદનમ્ ।
તાન્વા નિહત્ય સમરે પ્રીતિં દાસ્યામ્યહં તવ ॥

પૂર્વ હિ સ્ત્રી સમુત્પન્ના શિખણ્ડી રાજવેશ્મનિ ।
વરદાનાત્પુમાઞ્જાતઃ સૈષા વે સ્ત્રી શિખણ્ડિની ॥

તમહં ન હનિષ્યામિ પ્રાણત્યાગેઽપિ ભારત ।
યાઽસૌ પ્રાઙ્વર્મિતા ધાત્રા સૈષા વૈ સ્ત્રી શિખણ્ડિની ॥

સુખં સ્વપિહિ ગાન્ધારે શ્વોઽસ્મિ કર્તા મહારણમ્ ।
યં જનાઃ કથયિષ્યન્તિ યાવત્સ્થાસ્યતિ મેદિની ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તવ સુતો નિર્જગામ જનેશ્વર ।
અભિવાદ્ય ગુરું મૂર્ધ્ના પ્રયયૌ સ્વં નિવેશનમ્ ॥

આગમ્ય તુ તતો રાજા વિસૃજ્ય ચ મહાજનમ્ ।
પ્રવિવેશ તતસ્તૂર્ણં ક્ષયં શત્રુક્ષયન્કરઃ ॥

પ્રહૃષ્ટઃ સ નિશાં તાં ચ ગમયામાસ પાર્થિવઃ ।
પ્રભાતાયાં ચ શર્વર્યાં પ્રાતરુત્થાય તાન્નૃપઃ ॥

રાજ્ઞઃ સમાજ્ઞાપયત સેનાં યોજયતેતિ હ ।
અદ્ય ભીષ્મો રણે ક્રદ્ધો નિહનિષ્યતિ સોમકાન્ ॥

દુર્યોધનસ્ય તચ્છ્રુત્વા રાત્રૌ વિલપિતં બહુ ।
મન્યમાનઃ સ તં રાજન્પ્રત્યાદેશમિવાત્મનઃ ॥

નિર્વેદં પરમં ગત્વા વિનિન્દ્ય પરવશ્યતામ્ ।
દીર્ઘં દધ્યૌ શાન્તનવો યોદ્ધુકામોઽર્જુનં રણે ॥

ઇઙ્ગિતેન તુ તજ્જ્ઞાત્વા ગાઙ્ગેયેન વિચિન્તિતમ્ ।
દુર્યોધનો મહારાજ દુઃશાસનમચોદયત્ ॥

દુઃશાસન રથાસ્તૂર્ણં યુજ્યન્તાં ભીષ્મરક્ષિણઃ ।
દ્વાવિંશતિમનીકાનિ સર્વાણ્યેવાભિચોદય ॥

અયં હિ સમનુપ્રાપ્તો વર્ષપૂગાભિચિન્તિતઃ ।
પાણ્ડવાનાં સસૈન્યાનાં વધો રાજ્યસ્ય ચાગમઃ ॥

તત્ર કાર્યમહં મન્યે ભીષ્મસ્યૈવાભિરક્ષણમ્ ।
સ નો ગુપ્તઃ સહાયઃ સ્યાદ્ધન્યાત્પાર્થાંશ્ચ સંયુગે ॥

અબ્રવીદ્ધિ વિશુદ્ધાત્મા નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ ।
સ્ત્રીપૂર્વકો હ્યસૌ રાજંસ્તસ્માદ્વર્જ્યો મયા રણે ॥

લોકસ્તદ્વેદ યદહં પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
રાજ્યં સ્ફીતં મહાબાહો સ્ત્રિયશ્ચ ત્યક્તવાન્પુરા ॥

નૈવ ચાહં સ્ત્રિયં જાતુ ન સ્ત્રીપૂર્વં કથઞ્ચન ।
હન્યાં યુધિ નરશ્રેષ્ઠ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

અયં સ્ત્રીપૂર્વકો રાજઞ્છિખણ્ડી યદિ તે શ્રુતઃ ।
ઉદ્યોગે કથિતં સર્વં યથા જાતા શિખણ્ડિની ॥

કન્યા ભૂત્વા પુમાઞ્જાતઃ સ ચ યોત્સ્યતિ ભારત ।
તસ્યાહં પ્રમુખે બાણાન્ન મુઞ્ચેયં કથઞ્ચન ॥

યુદ્ધે હિ ક્ષત્રિયાંસ્તાત પાણ્ડવાનાં જયૈષિણઃ ।
સર્વાનન્યાન્હનિષ્યામિ સમ્પ્રાપ્તાન્રણમૂર્ધનિ ॥

એવં માં ભરતશ્રેષ્ઠ ગાઙ્ગેયઃ પ્રાહ શાસ્ત્રવિત્ ।
તત્ર સર્વાત્મના મન્યે ગાઙ્ગેયસ્યૈવ પાલનમ્ ॥

અરક્ષ્યમાણં હિ વૃકો હન્યાત્સિંહં મહાહવે ।
મા વૃકેણેવ ગાઙ્ગેયં ઘાતયેમ શિખણ્ડિના ॥

માતુલઃ શકુનિઃ શલ્યઃ કૃપો દ્રોણો વિવિંશતિઃ ।
યત્તા રક્ષન્તુ ગાઙ્ગેયં તસ્મિન્ગુપ્તે ધ્રુવો જયઃ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ તે સર્વે દુર્યોધનવચસ્તદા ।
સર્વતો રથવંશેન ગાઙ્ગેયં પર્યવારયન્ ॥

પુત્રાશ્ચ તવ ગાઙ્ગેયં પરિવાર્ય યયુર્મુદા ।
કમ્પયન્તો ભુવં દ્યાં ચ ક્ષોભયન્તશ્ચ પાણ્ડવાન્ ॥

તે રથૈઃ સુપ્રસંયુક્તૈર્દન્તિભિશ્ચ મહારથાઃ ।
પરિવાર્ય રણે ભીષ્મં દંશિતાઃ સમવસ્થિતાઃ ॥

યથા દેવાસુરે યુદ્ધે ત્રિદશા વજ્રધારિણમ્ ।
સર્વે તે સ્મ વ્યતિષ્ઠન્ત રક્ષન્તસ્તં મહારથમ્ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા પુનર્ભ્રાતરમબ્રવીત્ . સવ્યં ચક્રં યુધામન્યુરુત્તમૌજાશ્ચ દક્ષિણમ્ ।
ગોપ્તારાવર્જુનસ્યૈતાવર્જુનોઽપિ શિખણ્ડિનઃ ॥

રક્ષ્યમાણઃ સ પાર્થેન તથાસ્માભિર્વિવર્જિતઃ ।
યથા ભીષ્મં ન નો હન્યાદ્દુઃશાસન તથા કુરુ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ભ્રાતુસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ ।
ભીષ્મં પ્રમુખતઃ કૃત્વા પ્રયયૌ સહ સેનયા ॥

ભીષ્મં તુ રથવંશેન દૃષ્ટ્વા સમભિસંવૃતમ્ ।
અર્જુનો રથિનાં શ્રેષ્ઠો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુવાચ હ ॥

શિખણ્ડિનં નરવ્યાઘ્રં ભીષ્મસ્ય પ્રમુખે નૃપ ।
સ્થાપયસ્વાદ્ય પાઞ્ચાલ્ય તસ્ય ગોપ્તાઽહમિત્યુત ॥