મહાભારત · અધ્યાય 6.94

સ્વસૈન્યં નિહતં દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનઃ સ્વયમ્ ।
અભ્યધાવત્સુસન્ક્રુદ્ધો ભીમસેનમરિન્દમમ્ ॥

પ્રગૃહ્ય સુમહચ્ચાપમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્ ।
મહતા શરવર્ષેણ પાણ્ડવં સમવાકિરત્ ॥

અર્ધચન્દ્રં ચ સન્ધાય સુતીક્ષ્ણં લોમવાપિનમ્ ।
ભીમસેનસ્ય ચિચ્છેદ ચાપં ક્રોધસમન્વિતઃ ॥

તદન્તરં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય ત્વરમામો મહારથઃ ।
પ્રસન્દધે શિતં બાણં ગિરીણામપિ દારણમ્ ॥

તેનોરસિ મહારાજ ભીમસેનમતાડયત્ ।
સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્ ॥

સમાલલમ્બે તેજસ્વી ધ્વજં હેમપરિષ્કૃતમ્ ।
તથા વિમનસં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનં ઘટોત્કચઃ ॥

ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ દિધક્ષન્નિવ પાવકઃ ।
અભિમન્યુમુખાશ્ચાપિ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

સમભ્યધાવન્ક્રોશન્તો રાજાનં જાતસમ્ભ્રમાઃ ।
સમ્પ્રેક્ષ્ય તાન્સમ્પતતઃ સન્ક્રુદ્ધાઞ્જાતસમ્ભ્રમાન્ ॥

ભારદ્વાજોઽબ્રવીદ્વાક્યં તાવકાનાં મહારથાન્ ।
ક્ષિપ્રં ગચ્છત ભદ્રં વો રાજાનં પરિરક્ષત ॥

સંશયં પરમં પ્રાપ્તં મઞ્જન્તં વ્યસનાર્ણવે ।
એતે ક્રુદ્ધા મહેષ્વાસાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

ભીમસેનં પુરસ્કૃત્ય દુર્યોધનમુપાદ્રવન્ ।
નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ વિસૃજન્તો મહારથાઃ ॥

નદન્તો ભૈરવાન્નાદાંસ્ત્રાસયન્તશ્ચ ભૂમિપાન્ ।
તદાઽચાર્યવચઃ શ્રુત્વા સૌમદત્તિપુરોગમાઃ ॥

તાવકાઃ સમવર્તન્ત પામ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
કૃપો ભૂરિશ્રવાઃ શલ્યો દ્રોણપુત્રો વિવિંશતિઃ ॥

ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ સૈન્ધવોઽથ બૃહદ્બલઃ ।
આવન્ત્યૌ ચ મહેષ્વાસૌ કૌરવં પર્યવારયન્ ॥

તે વિંશતિપદં ગત્વા સમ્પ્રહારં પ્રચક્રિરે ।
પાણ઼્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ પરસ્પરજિઘાંસવઃક ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્મહદ્વિષ્ફાર્ય કાર્મુકમ્ ।
ભારદ્વાજસ્તતો ભીમં ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્ ॥

ભૂયશ્ચૈનં મહાબાહુઃ શરૈઃ શીઘ્રમવાકિરત્ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ વલાહકઃ ॥

તં પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિર્ભીમસેનઃ શિલીમુખૈઃ ।
ત્વરમાણો મહેષ્વાસઃ સવ્યે પાર્શ્વે મહાબલઃ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો વયોવૃદ્ધશ્ચ ભારત ।
પ્રનષ્ટસઞ્જ્ઞઃ સહસા રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ॥

ગુરું પ્રવ્યથિતં દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનઃ સ્વયમ્ ।
દ્રૌણાયનિશ્ચ સન્ક્રુદ્ધૌ ભીમસેનમભિદ્રુતૌ ॥

તાવાપતન્તૌ સમ્પ્રેક્ષ્ય કાલાન્તકયમોપમૌ ।
ભીમસેનો મહાબાહુર્ગદામાદાય સત્વરમ્ ॥

અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ । સમુદ્યમ્ય ગદાં ગુર્વી યમદણ્ડોપમાં રણે ।

તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિણમ્ ।
કૌરવો દ્રોણપુત્રશ્ચ સહિતાવભ્યધાવતામ્ ॥

તાવાપતન્તૌ સહિતૌ ત્વરિતૌ બલિનાં વરૌ ।
અભ્યધાવત વેગેન ત્વરમાણો વૃકોદરઃ ॥

તમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય સન્ક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ ।
સમભ્યધાવંસ્ત્વરિતાઃ કૌરવાણાં મહારથાઃ ॥

ભારદ્વાજમુખાઃ સર્વે ભીમસેનજિઘાંસયા ।
નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ ભીમસ્યોરસ્યપાતયન્ ॥

સહિતાઃ પાણ્ડવં સર્વે પીડયન્તઃ સમન્તતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા સંશયં પ્રાપ્તં પીડ્યમાનં મહારથમ્ ॥

અભિમન્યુપ્રભૃતયઃ પાણ઼્ડવાનાં મહારથાઃક . અભ્યદાવન્પરીપ્સન્તઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા સુદુસ્ત્યજાન્

અનૂપાધિપતિઃ શૂરો ભીમસ્ય દયિતઃ સખા ।
નીલો નીલામ્બુદપ્રખ્યઃ સન્ક્રુદ્ધો દ્રૌણિમભ્યાત્ ॥

સ્પર્ધતે હિ મહેષ્વાસો નિત્યં દ્રોણસુતેન સઃ ।
સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપં દ્રૌણિં વિવ્યાધ પત્રિણા ॥

યથા શક્રો મહારાજ પુરા વિવ્યાધ દાનવમ્ ।
વિપ્રચિત્તિં દુરાધર્ષં દેવતાનાં ભયન્કરમ્ ॥

યેન લોકત્રયં ક્રોધાત્રાસિતં સ્વેન તેજસાક . 6-94-32બ્સ રુદ્રેણ જિતઃ પૂર્વં નિહતો માતરિશ્વના
તથા નીલેન નિર્ભિન્નઃ સમ્યઙ્ભુક્તેન પત્રિણા ॥

સઞ્જાતરુધિરોત્પીડો દ્રૌણિઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ।
સ વિષ્ફાર્ય ધનુશ્ચિત્રમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્ ॥

દધ્રે નીલવિનાશાય મતિં મતિમતાં વરઃ ।
તતઃ સન્ધાય વિમલાન્ભલ્લાન્કર્મારમાર્જિતાન્ ॥

જઘાન ચતુરો વાહાન્પાતયામાસ ચ ધ્વજમ્ । સૂતં ચૈકેન ભલ્લેન રથનીડાદપાહરત્
સપ્તમેન ચ ભલ્લેન નીલં વિવ્યાધ વક્ષસિ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।
મોહિતં વીક્ષ્ય રાજાનં નીલમશ્મચયોપમમ્ ॥

ઘટોત્કચોઽભિસન્ક્રુદ્ધો જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ . અભિદુદ્રાવ વેગેન દ્રૌણિમાહવશોભિનમ્ ।
તથેતરે ચાભ્યધાવન્રાક્ષસા યુદ્ધદુર્મદાઃ ॥ 6-94-38અ ભીમસેનો મહાબાહુર્નીલં નીલાઞ્જનપ્રભમ્ । આરોપ્ય સ્વરથં વીરો દુર્યોધનમપાદ્રવત્ ॥

ઘટોત્કચં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસં ઘોરદર્શનમ્ ॥
અભ્યધાવત તેજસ્વી ભારજ્વાજાત્મજસ્ત્વરન્ ॥

નિજઘાન ચ સન્ક્રુદ્ધો રાક્ષસાન્ભીમદર્શનાન્ । યોઽભવન્નગ્રતઃ ક્રુદ્ધા રાક્ષસસ્ય પુરઃસરાઃ ।
વિમુખાંશ્ચૈવ તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રૌણિચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ ॥

અક્રુદ્ધ્યત મહાકાયો ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ ।
પ્રાદુશ્ચક્રે તતો માયાં ઘોરરૂપાં સુદારુણામ્ ॥

મોહયન્સમરે દ્રૌણિં માયાવી રાક્ષસાધિપઃ ।
તતસ્તે તાવકાઃ સર્વે માયયા વિમુખીકૃતાઃક ॥

અન્યોન્યં સમપશ્યન્ત નિકૃત્તા મેદિનીતલે ।
વિચેષ્ટમાનાઃ કૃપણાઃ શોણિતેન પરિપ્લુતાઃ ॥

દ્રોણં દુર્યોધનં શલ્યમશ્વત્થામાનમેવ ચ ।
પ્રાયશશ્ચ મહેષ્વાસા યે પ્રધાનાઃ સ્મ કૌરવાઃ ॥

વિધ્વસ્તા રથિનઃ સર્વે ગજાશ્ચ વિનિપાતિતાઃ ।
હયાશ્ચૈવ હયારોહાઃ સન્નિકૃત્તાઃ સહસ્રશઃ ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા તાવકં સૈન્યં વિદ્રુતં શિબિરં પ્રતિ ।
મમ પ્રાક્રોશતો રાજંસ્તથા દેવવ્રતસ્ય ચ ॥

યુધ્યધ્વં મા પલાયધ્વં માયૈષા રાક્ષસી રણે ।
ઘટોત્કચપ્રમુક્તેતિ નાતિષ્ઠન્ત વિમોહિતાઃ ॥

નૈવ તે શ્રદ્દધુર્ભીતા વદતોરાવયોર્વચઃ ।
તાંશ્ચ પ્રદ્રવતો દૃષ્ટ્વા જયં પ્રાપ્તાશ્ચ પાણ્ડવાઃ ॥

ઘટોત્કચેન સહિતાઃ સિંહનાદાન્પ્રચક્રિરે ।
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સમન્તાન્નેદિરે ભૃશમ્ ॥

એવં તવ બલં સર્વં હૈડિમ્બેન મહાત્મના ।
સૂર્યાસ્તમનવેલાયાં પ્રભગ્નં વિદ્રુતં દિશઃ ॥