મહાભારત · અધ્યાય 6.76

એવં બહુગુણં સૈન્યમેવં બહુવિધં પરમ્ ।
વ્યૂઢમેવં યથાશાસ્ત્રમમોઘં ચૈવ સઞ્જય ॥

જુષ્ટમસ્માકમત્યન્તમભિકામં ચ નઃ સદા ।
પ્રહૃષ્ટં વ્યસનોપેતં પુરસ્તાદ્દૃષ્ટવિક્રમમ્ ॥

નાતિવૃદ્ધમબાલં ચ ન કૃશં ન ચ પીવરમ્ ।
લઘુવૃત્તાયતપ્રાયં સાગરાકારમવ્યયમ્ ॥

આત્તસન્નાહશસ્ત્રં ચ બહુશસ્ત્રપરિગ્રહમ્ ।
અસિયુદ્ધે નિયુદ્ધે ચ ગદાયુદ્ધે ચ કોવિદમ્ ॥

પ્રાસર્ષ્ટિતોમરેષ્વાજૌ પરિઘેષ્વાયસેષુ ચ ।
ભિણ્ડિપાલેષુ શક્તીષુ મુસલેષુ ચ સર્વશઃ ॥

કમ્પનેષુ ચ ચાપેષુ કણપેષુ ચ સર્વશઃ ।
ક્ષેણણીયેષુ ચિત્રેષુ મુષ્ટયુદ્ધેષુ ચ ક્ષમમ્ ॥

અપરોક્ષં ચ વિદ્યાસુ વ્યાયામે ચ કૃતશ્રમમ્ ।
શસ્ત્રગ્રહણવિદ્યાસુ સર્વાસુ પરિનિષ્ઠિતમ્ ॥

આરોહે પર્યવસ્કન્દે સરણે સાન્તરપ્લુતે ।
સમ્યક્પ્રહરણે યાને વ્યપયાને ચ કોવિદમ્ ॥

નાગાશ્વરથયાનેષુ બહુશઃ સુપરીક્ષિતમ્ ।
પરીક્ષ્ય ચ યથાન્યાયં વેતનેનોપપાદિતમ્ ॥

ન ગોષ્ઠ્યા નોપકારેણ ન ચ બન્ધુનિમિત્તતઃ ।
ન સૌહૃદબલૈર્વાપિ નાકુલીનપરિગ્રહૈઃ ॥

સમૃદ્ધજનમાર્યં ચ તુષ્ટસમ્બન્ધિબાન્ધવમ્ ।
કૃતોપકારભૂયિષ્ઠં યશસ્વિ ચ મનસ્વિ ચ ॥

સ્વજનૈસ્તુ નરૈર્મુખ્યૈર્બહુશો દૃષ્ટકર્મભિઃ ।
લોકપાલોપમૈસ્તાત પાલિતં લોકવિશ્રુતમ્ ॥

બહુભિઃ ક્ષત્રિયૈર્ગુપ્તં પૃથિવ્યાં લોકસમ્મતૈઃ ।
અસ્માનભિગતૈઃ કામાત્સબલૈઃ સપદાનુગૈઃ ॥

મહોદધિમિવાપૂર્ણમાપગાભિઃ સમન્તતઃ ।
અપક્ષપક્ષિસન્કાશૈ રથૈર્નાગૈશ્ચ સંવૃતમ્ ॥

નાનાયોધજલં ભીમં વાહનોર્મિતરઙ્ગિણમ્ ।
ક્ષેપણ્યસિગદાશક્તિશરપ્રાસસામાકુલમ્ ॥

ધ્વજભૂષણસમ્બાધં રત્નપટ્ટસુસઞ્ચિતમ્ ।
પરિધાવદ્ભિરશ્વૈશ્ચ વાયુવેગવિકમ્પિતમ્ ॥

અપારમિવ ગર્જન્તં સાગરપ્રતિમં મહત્ ।
દ્રોણભીષ્માસિસન્ગપ્તં ગુપ્તં ચ કૃતવર્મણા ॥

કૃપદુઃશાસનાભ્યાં ચ જયદ્રથમુખૈસ્તથા ।
ભગદત્તવિકર્ણાભ્યાં દ્રૌણિસૌબલબાહ્લિકૈઃ ॥

ગુપ્તં પ્રવીરૈર્લૌકૈશ્ચ સારવદ્ભિર્મહાત્મભિઃ ।
યદહન્યત સૈન્યં મે દિષ્ટમત્ર પરાયણમ્ ॥

નૈતાદૃશં સમુદ્યોગં દૃષ્ટવન્તો હિ માનુષાઃ ।
ઋષયો વા મહાભાગાઃ પુરાણા ભુવિ સઞ્જય ॥

ઈદૃશોઽપિ બલૌઘસ્તુ સંયુક્તઃ શસ્ત્રસમ્પદા ।
વધ્યતે યત્ર સન્ગ્રામે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

વિપરીતમિદં સર્વં પ્રતિભાતિ હિ સઞ્જય ।
યત્રેદૃશં બલં ઘોરં નાવધીદ્યુધિ પાણ્ડવાન્ ॥

પાણ્ડવાર્થાય નિયતં દેવાસ્તત્ર સમાગતાઃ ।
યુધ્યન્તે મામકં સૈન્યં યથાઽવધ્યત સઞ્જય ॥

ઉક્તોઽપિ વિદુરેણાહં હિતં પથ્યં ચ નિત્યશઃ ।
ન ચ જગ્રાહ તન્મન્દઃ પુત્રો દુર્યોધનો મમ ॥

તથ્યાં મન્યે મતિં તસ્ય સર્વજ્ઞસ્ય મહાત્મનઃ ।
આસીત્તથાઽગતં તાત યેન દૃષ્ટમિદં પુરા ॥

અથવા ભાવ્યમેવં હિ સઞ્જયૈતેન સર્વથા ।
પુરા ધાત્રા યથા દિષ્ટં તત્તથા ન તદન્યથા ॥