મહાભારત · અધ્યાય 6.75

વિહૃત્ય તુ તતો રાજન્સહિતાઃ કુરુપાણ્ડવાઃ ।
વ્યતીતાયાં તુ શર્વર્યાં પુનર્યુદ્ધાય નિર્યયુઃ ॥

તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્તવ તેષાં ચ ભારત ।
યુજ્યતાં રથમુખ્યાનાં કલ્પ્યતાં ચૈવ દન્તિનામ્ ॥

સન્નહ્યતાં પદાતીનાં હયાનાં ચૈવ ભારત ।
શઙ્ખદુન્દુભિનાદશ્ચ તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ધૃષ્ટદ્યુમ્નમભાષત ।
વ્યૂહં વ્યૂહસ્વ પાઞ્ચાલ મકરં શત્રુનાશનમ્ ॥

એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
વ્યાદિદેશ યથાન્યાયં રથિનો રથિનાં વરઃ ॥

શિરોઽભૂદ્દ્રુપદસ્તસ્ય પાણ્ડવશ્ચ ધનઞ્જયઃ ।
ચક્ષુષી સહદેવશ્ચ નકુલશ્ચ મહારથઃ ॥

તુણ્ડમાસીન્મહારાજ ભીમસેનો મહાબલઃ ।
સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ॥

સાત્યકિર્ધર્મરાજશ્ચ વ્યૂહગ્રીવાં સમાસ્થિતાઃ . પૃષ્ઠમાસીન્મહારાજ વિરાટો વાહિનીપતિઃ ॥ 6-75-9અધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ મહત્યા સેનયા વૃતઃ . કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ વામપાર્શ્વં સમાશ્રિતાઃ ॥

ધૃષ્ટકેતુર્નરવ્યાઘ્રશ્ચેકિતાનશ્ચ વીર્યવાન્ ।
દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતૌ વ્યૂહસ્ય રક્ષણે ॥

પાદયોસ્તુ મહારાજ સ્થિતઃ શ્રીમાન્મહારથઃ ।
કુન્તિભોજઃ શતાનીકો મહત્યા સેનયા વૃતઃ ॥

શિખણ્ડી તુ મહેષ્વાસઃ સોમકૈઃ સંવૃતો બલી ।
ઇરાવાંશ્ચ તતઃ પુચ્છે મકરસ્ય વ્યવસ્થિતૌ ॥

એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ઼્ડવાઃ ।
સૂર્યોદયે મહારાજ પુનર્યુદ્ધાય દંશિતાઃક ॥

કૌરવાનભ્યયુસ્તૂર્ણં હસ્ત્યશ્વરથપત્તિભિઃ ।
સમુચ્છ્રિતૈર્ધ્વજૈશ્છત્રૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચ વિમલૈઃ શિતૈઃ ॥

વ્યૂઢં દૃષ્ટ્વા તુ તત્સૈન્યં પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
કૌઞ્ચેન મહતા રાજન્પ્રત્યવ્યૂહત વાહિનીમ્ ॥

તસ્ય તુણ્ડે મહેષ્વાસો ભારદ્વાજો વ્યરોચત ।
અશ્વત્થામા કૃપશ્ચૈવ ચક્ષુરાસ્તાં જનેશ્વર ॥

કૃતવર્મા તુ સહિતઃ કામ્ભોજૈરથ બાહ્લિકૈઃ ।
શિરસ્યાસીન્નરશ્રેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્ ॥

ગ્રીવાયાં શૂરસેનશ્ચ તવ પુત્રશ્ચ મારિષ ।
દુર્યોધનો મહારાજ રાજભિર્બહુભિર્વૃતઃ ॥

પ્રાગ્જોતિષસ્તુ સહિતો મદ્રસૌવીરકેકયૈઃ ।
ઉરસ્યભૂન્નરશ્રેષ્ઠ મહત્યા સેનયા વૃતઃ ॥

પૃષ્ઠે ચાસ્તાં મહેષ્વાસાવાવન્ત્યૌ સપદાનુગૌઃ . સ્વસેનયા ચ સહિતઃ શુશર્મા પ્રસ્થલાધિપઃ ।
વામં પક્ષં સમાશ્રિત્ય દંશિતઃ સમવસ્થિતઃ ॥

તુષારા યવનાશ્ચૈવ શકાશ્ચ સહ ચૂચુપૈઃ ।
દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતા વ્યૂહસ્ત ભારત ॥

શ્રુતાયુશ્ચ શાતાયુશ્ચ સૌમદત્તિશ્ચ મારિષ ।
વ્યૂહસ્ય જઘને તસ્થૂ રક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્ ॥

તતો યુદ્ધાય સઞ્જગ્મુઃ પાણ્ડવાઃ કૌરવૈઃ સહ ।
સૂર્યોદયે મહારાજ પ્રાવર્તત જનક્ષયઃ ॥

પ્રતીયૂ રથિનો નામાન્નાગાશ્ચ રથિનો યયુઃ ।
હયારોહાન્રથારોહા રથિનશ્ચાપિ સાદિનઃ ॥

સાદિનશ્ચ હયાન્રાજન્રથિનશ્ચ મહારણે ।
હસ્ત્યારોહાન્હયારોહા રથિનઃ સાદિનસ્તથા ॥

રથિનઃ પત્તિભિઃ સાર્ધં સાદિનશ્ચાપિ પત્તિભિઃ ।
અન્યોન્યં સમરે રાજન્પ્રત્યધાવન્નમર્ષિતાઃ ॥

ભીમસેનાર્જુનયમૈર્ગુપ્તા ચાન્યૈર્મહારથૈઃ ।
શુશુભે પાણ્ડવી સેના નક્ષત્રૈરિવ શર્વરી ॥

તથા ભીષ્મકૃપદ્રોણશલ્યદુર્યોધનાદિભિઃ ।
તવાપિ ચ બભૌ સેના ગ્રહૈર્દ્યૌરિવ સંવૃતાઃ ॥

ભીમસેનસ્તુ કૌન્તેયો દ્રોણં દૃષ્ટ્વા પરાક્રમી ।
અભ્યયાઞ્જવનૈરશ્વૈર્ભારદ્વાજસ્ય વાહિનીમ્ ॥

દ્રોણાસ્તુ સમરે ક્રુદ્ધો ભીમં નવભિરાયસૈઃ ।
વિવ્યાધ સમરશ્લાઘી મર્માણ્યુદ્દિષ્ય વીર્યવાન્ ॥

દૃઢાહતસ્તો ભીમો ભારદ્વાજસ્ય સંયુગે ।
સારથિં પ્રેષયામાસ યમસ્ય સદનં પ્રતિ ॥

સ સન્ગૃહ્ય સ્કવયં વાહાન્ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
વ્યધમત્પાણ્ડવીં સેનાં તૂલરાશિમિવાનલઃ ॥

તે વદ્યમાના દ્રોણેન ભીષ્મેણ ચ નરોત્તમાઃ ।
સૃઞ્જયાઃ તાવકં સૈન્યં ભીમાર્જુનપરિક્ષતમ્ ॥

તથૈવ તાવકં સૈન્યં ભીમાર્જુનપરિક્ષતમ્ ।
મુહ્યતે તત્રતત્રૈવ સમદેવ વરાઙ્ગના ॥

અભિદ્યેતાં તતો વ્યૂહૌ તસ્મિન્વીરવરક્ષયે ।
આસીદ્વ્યતિકરો ઘોરસ્તવ તેષાં ચ ભારત ॥

તદદ્ભુતમપશ્યામ તાવકાનાં પરૈઃ સહ ।
એકાયનગતાઃ સર્વે યદયુધ્યન્ત ભારત ॥

પ્રતિસંવાર્ય ચાસ્ત્રાણિ તેઽન્યોન્યસ્ય વિશામ્પતે ।
યુયુધુઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કૌરવાશ્ચ મહાબલાઃ ॥