મહાભારત · અધ્યાય 6.69

વ્યુષિતાયાં તુ શર્વર્યામુદિતે ચ દિવાકરે ।
ઉભે સેને મહારાજ યુદ્ધાયૈવ સમીયતુઃ ॥

અભ્યધાવન્ત સન્ક્રુદ્ધાઃ પરસ્પરજિગીષવઃ ।
તે સર્વે સહિતા યુદ્ધે સમાલોક્ય પરસ્પરમ્ ॥

પાણ્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ રાજન્દર્મન્ત્રિતે તવ ।
વ્યૂહૌ ચ વ્યૂહ્ય સંરબ્ધાઃ સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રહારિણઃ ॥

અરક્ષન્મકરવ્યૂહં ભીષ્મો રાજન્સમન્તતઃ ।
તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્નરક્ષન્વ્યૂહમાત્મનઃ ॥

અજાતશત્રુઃ શત્રૂણાં મનાંસિ સમકમ્પયત્ । શ્યેનવદ્વ્યૂહ્ય તં વ્યૂહં ધૌમ્યસ્ય વચનાત્સ્વયમ્ ॥

સ હિ તસ્ય સુવિજ્ઞાત અગ્નિચિત્યેષુ ભારત ।
મકરસ્તુ મહાવ્યૂહસ્તવ પુત્રસ્ય ધીમતઃ ॥

સ્વયં સર્વેણ સૈન્યેન દ્રોણેનાનુમતસ્તદા ।
યથાવ્યૂહં શાન્તનવઃ સોઽન્વવર્તત તત્પુનઃ ॥

સ નિર્યયૌ મહારાજ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
મહતા રથવંશેન સંવૃતો રથિનાં વરઃ ॥

ઇતરેતરમન્વીયુર્યથાભાગમવસ્થિતાઃ ।
રથિનઃ પત્તયશ્ચૈવ દન્તિનઃ સાદિનસ્તથા ॥

તાન્દૃષ્ટ્વાઽભ્યુદ્યતાન્સઙ્ખ્યે પાણ્ડવા હિ યશસ્વિનઃ ।
શ્યેનવ્યૂહેન સંવ્યૂહ્ય સમનહ્યન્ત સંયુગે ॥

અશોભત મુખે તસ્ય ભીમસેનો મહાબલઃ ।
નેત્રે શિખણ્ડી દુર્ધર્ષો ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ॥

શીર્ષે તસ્યાભવદ્વીરઃ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
વિધુન્વન્ગાણ્ડિવં પાર્થો ગ્રીવાયામભવત્તદા ॥

અક્ષૌહિણ્યા સમં તત્ર વામપક્ષોઽભવત્તદા ।
મહાત્મા દ્રુપદઃ શ્રીમાન્સહ પુત્રેણ સંયુગે ॥

દક્ષિણશ્ચાભવત્પક્ષઃ કૈકેયોઽક્ષૌહિણીપતિઃ ।
પૃષ્ઠતો દ્રૌપદેયાશ્ચ સૌભદ્રશ્ચાપિ વીર્યવાન્ ॥

પૃષ્ઠે સમભવચ્છ્રીમાન્સ્વયં રાજા યુધિષ્ઠિરઃક ।
ભ્રાતૃભ્યાં સહિતો વીરો યમાભ્યાં ચારુવિક્રમઃ ॥

પ્રવિશ્ય તુ રણે ભીમો મકરં મુખતસ્તદા ।
ભીષ્મમાસાદ્ય સન્ગ્રામે ચ્છાદયામાસ સાયકૈઃ ॥

તતો ભીષ્મો મહાસ્રાણિ પાતયામાસ ભારત ।
મોહયન્પાણ્ડુપુત્રાણાં વ્યૂઢં સૈન્યં મહાહવે ॥

સમ્મુહ્યતિ તદા સૈન્યે ત્વરમાણો ધનઞ્જયઃ ।
ભીષ્મં શરસહસ્રેણ વિવ્યાધ રણમૂર્ધનિ ॥

પ્રતિસંવાર્ય ચાસ્રાણિ ભીષ્મમુક્તાનિ સંયુગે ।
સ્વેનાનીકેન હૃષ્ટેન યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા ભારજ્વાજમભાષત ।
પૂર્વં દૃષ્ટ્વા વધં ઘોરં બલસ્ય બલિનાં વરઃ ॥

ભ્રાતૄણાં ચ વધં યુદ્ધે સ્મરમાણો મહારથઃ ।
આચાર્યઃ સતતં હિ ત્વં હિતકામો મમાનઘ ॥

વયં હિ ત્વાં સમાશ્રિત્ય ભીષ્મં ચૈવ પિતામહમ્ ।
દેવાનપિ રણે જેતું પ્રાર્થયામો ન સંશયઃ ॥

કિમુ પાણ્ડુસુતાકન્યુદ્ધે હીનવીર્યપરાક્રમાન્ ।
સ તથા કુરુ ભદ્રં તે યથા વધ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ॥

એવમુક્તસ્તતો દ્રોણસ્તવ પુત્રેણ મારિષ ।
તત્ર સમ્પ્રેક્ષ્ય રાજનં સન્ક્રુદ્ધ ઇવ નિશ્ચસન્ ॥

બાલિશસ્ત્વં ન જાનીષે પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્ ।
ન શક્યા હિ યથા જેતું પાણ્ડવા હિ મહાબલાઃ ॥

યથાબલં યથાવીર્યં કર્મ કુર્યામહં હિ તે । ઇત્યુક્તવા તે સુતં રાજન્નભ્યપદ્યત વાહિનીમ્ ।
અભિનત્પાણ્ડવાનીકં પ્રેક્ષમાણસ્ય સાત્યકેઃ ॥

સાત્યકિસ્તુ તતો દ્રૌણં વારયામાત ભારત ।
તયોઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ ॥

શૈનેયં તુ રણે ક્રુદ્ધો ભારદ્વાજઃ પ્રતાપાવાન્ ।
અવિધ્યન્નિશિતૈર્બાણૈર્જત્રુદેશે હસન્નિવ ॥

ભીમસેનસ્તતઃ ક્રુદ્ધો ભારદ્વાજમવિધ્યત ।
સંરક્ષન્સાત્યકિં રાજન્દ્રોણાચ્છસ્ત્રભૃતાં વરાત્ ॥

તતો દ્રોણશ્ચ ભીષ્મશ્ચ તથા શલ્યશ્ચ મારિષ ।
ભીમસેનં રણે ક્રુદ્ધાશ્છાદયાઞ્ચક્રિરે શરૈઃ ॥

તત્રાભિમન્યુઃ સન્ક્રુદ્ધો દ્રૌપદેયાશ્ચ મારિષ ।
વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બૈણૈઃ સર્વાંસ્તાનુદ્યતાયુધાન્ ॥

દ્રોણભીષ્મૌ તુ સન્ક્રુદ્ધાવાપતન્તૌ મહાબલૌ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ શિખણ્ડી તુ મહેષ્વાસો મહાહવે ॥

પ્રગૃહ્ય બલવદ્વીરો ધનુર્જલદનિઃશ્વનમ્ ।
અભ્યવર્ષચ્છરૈસ્તૂર્ણં છાદયાનો દિવાકરમ્ ॥

શિખણ્ડિનં સમાસાદ્ય ભરતાનાં પિતામહઃ ।
અવર્જયત સન્ગ્રામં સ્ત્રીત્વં તસ્યાનુસંસ્મરન્ ॥

તતો દ્રોણો મહારાજ અભ્યદ્રવત તં રણે ।
રક્ષમાણસ્તદા ભીષ્મં તવ પુત્રેણ ચોદિતઃ ॥

શિખણ્ડી તુ સમાસાદ્ય દ્રોણં શસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ।
અવર્જયત સન્ત્રસ્તો યુગાન્તાગ્નિમિવોલ્બણમ્ ॥

તતો બલેન મહતા પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ।
જુગોપ ભીષ્મમાસાદ્ય પ્રાર્થયાનો મહદ્યશઃ ॥

તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્પુરુસ્કૃત્ય ધનઞ્જયમ્ ।
ભીષ્મમેવાભ્યવર્તન્ત જયે કૃત્વા દૃઢાં મતિમ્ ॥

તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં દેવાનાં દાનવૈરિવ ।
જયમાકાઙ્ક્ષતાં સઙ્ક્ષ્યે યશશ્ચ સુમહાદ્ભુતમ્ ॥