મહાભારત · અધ્યાય 6.44

એવં વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ મામકેષ્વિતરેષુ ચ ।
કે પૂર્વં પ્રાહરંસ્તત્ર કુરવઃક પાણ્ડવા નુ કિમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રાજન્પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ ।
ભીષ્મં પ્રમુખતઃ કૃત્વા પ્રયયૌ સહ સેનયા ॥

તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે ભીમસેનપુરોગમાઃ ।
ભીષ્મેણ યુદ્ધમિચ્છન્તઃ પ્રયયુર્હૃષ્ટમાનસાઃ ॥

ક્ષ્વેડાઃ કિલકિલાશબ્દાઃ ક્રકચા ગોવિષાણિકાઃ ।
ભેરીમૃદઙ્ગમુરજા હયકુઞ્જરનિઃસ્વનાઃ ॥

ઉભયોઃક સેનયોર્હ્યાસંસ્તતસ્તેઽસ્માન્સમાદ્રવન્ ।
વયં તાન્પ્રતિર્દન્તસ્તદાઽસીત્તુમુલં મહત્ ॥

મહાન્ત્યનીકાનિ મહાસમુચ્છ્રયે સમાગમે પાણ્ડવધાર્તરાષ્ટ્રયોઃ ।
ચકમ્પિરે શઙ્ખમૃદઙ્ગનિઃસ્વનૈઃ પ્રકમ્પિતાનીવ વનાનિ વાયુના ॥

નરેન્દ્ર નાગાશ્વરતાકુલાના- મભ્યાગતાનામશિવે મુહૂર્તે ।
બભૂવ ઘોષસ્તુમુલશ્ચમૂનાં વાતોદ્ધુતાનામિવ સાગરાણામ્ ॥

તસ્મિન્સમુત્થિતે શબ્દે તુમુલે રોમહર્ષણે ।
ભીમસેનો મહાબાહુઃ પ્રાણદદ્ગોવૃષો યથા ॥

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષં વારણાનાં ચ બૃંહિતમ્ ।
સિંહનાદં ચ સૈન્યાનાં ભીસસેનરવોઽભ્યભૂત્ ॥

હયાનાં હેષમાણાનામનીકેષુ સહસ્રશઃ ।
સર્વાનભ્યભવચ્ચબ્દાન્ભીમસ્ય નદતઃ સ્વનઃ ॥

તં શ્રુત્વા નિનદં તસ્ય સૈન્યાસ્તવ વિતત્રસુઃ ।
જીમૂતસ્યેવ નદતઃ શક્રાશનિસમસ્વનમ્ ॥

વાહનાનિ ચ સર્વાણિ શકૃન્મૂત્રં પ્રમુસ્રુવુઃ ।
શબ્દેન તસ્ય વીરસ્ય સિંહસ્યેવેતરેક મૃગાઃ ॥

દર્શયન્ઘોરમાત્માનં મહાભ્રમિવ નાદયન્ ।
વિભીષયંસ્તવ સુતાન્ભીમસેનઃ સમભ્યયાત્ ॥

તમાયાન્તં મહેષ્વાસં સોદર્યાઃ પર્યવારયન્ ।
છાદયન્તઃ શરવ્રાતૈર્મેઘા ઇવ દિવાકરમ્ ॥

દુર્યોધનશ્ચ પુત્રસ્તે દુર્મુખો દુઃસહઃ શલઃ ।
દુઃશાસનશ્ચાતિરથસ્તથા દુર્મર્ષણો નૃપઃ ॥

વિવિંશતિશ્ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ મહારથઃ ।
પુરુમિત્રો જયો ભોજઃ સૌમદત્તિશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

મહાચાપાનિ ધુન્વન્તો મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ।
આદદાનાશ્ચ નારાચાન્નિર્મુક્તાશીવિષોપમાન્ ॥

અથ તે દ્રૌપદીપુત્રાઃ સૌભદ્રશ્ચ મહારથઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રતિયયુરર્દયન્તઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
વજ્રૈરિવ મહાવેગૈઃ શિખરાણિ ધરાભૃતામ્ ॥

તસ્મિન્પ્રથમસન્ગ્રામે ભીમજ્યાતલનિઃસ્વને ।
તાવકાનાં પરેષાં ચ નાસીત્કશ્ચિત્પરાઙ્મુખઃ ॥

લાઘવં દ્રોણશિષ્યાણામપશ્યં ભરતર્ષભ ।
નિમિત્તવેધિનાં ચૈવ શરાનુત્સૃજતાં ભૃશમ્ ॥

નોપશામ્યતિ નિર્ઘોષો ધનુષાં કૂજતાં તથા ।
વિનિશ્ચેરુઃ શરા દીપ્તાજ્યોતીંષીવ નભસ્તલાત્ ॥

સર્વે ત્વન્યે મહીપાલાઃ પ્રેક્ષકા ઇવ ભારત ।
દદૃશુર્દર્શનીયં તં ભીમં જ્ઞાતિસમાગમમ્ ॥

તતસ્તે જાતસંરમ્ભાઃ પરસ્પરકૃતાગસઃ ।
અન્યોન્યસ્પર્ધયા રાજન્વ્યાયચ્છન્ત મહારથાઃ ॥

કુરુપાણ્ડવસેને તે હસ્ત્યશ્વરથસન્કુલે ।
શુશુભાતે રણેઽતીવ પટે ચિત્રાર્પિતે ઇવ ॥

તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે પ્રગૃહીતશરાસનાઃ ।
સહસૈન્યાઃ સમાપેતુઃ પુત્રસ્ય તવ શાસનાત્ ॥

યુધિષ્ઠિરેણ ચદિષ્ટાઃ પાર્થિવાસ્તે સહસ્રશઃ ।
વિનદન્તઃ સમાપેતુઃ પુત્રસ્ય તવ વાહિનીમ્ ॥

ઉભયોઃ સેનયોસ્તીવ્રઃ સૈન્યાનાં સ સમાગમઃ ।
અન્તર્ધીયત ચાદિત્યઃ સૈન્યેન રજસા વૃતઃ ॥

પ્રયુદ્ધાનાં પ્રભગ્નાનાં પુનરાવર્તિનામપિ ।
નાત્ર સ્વેષાં પરેષાં વા વિશેષઃ સમદૃશ્યત ॥

તસ્મિસ્તુ તુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે ।
અતિ સર્વાણ્યનીકાનિ પિતા તેઽભિવ્યરોચત ॥