મહાભારત · અધ્યાય 6.43

ગીતા સુગીતા કર્તવ્યા કિમન્યૈઃ શાસ્ત્રસન્ગ્રહૈઃ ।
યા સ્વયં પદ્મનાભસ્ય સુખપદ્માદ્વિનિઃસૃતા ॥

સર્વશાસ્ત્રમયી ગીતા સર્વદેવમયો હરિઃ ।
સર્વતીર્થમયી ગઙ્ગા સર્વદેવમયો મનુઃ ॥

ગીતા ગઙ્ગા ચ ગાયત્રી ગોવિન્દેતિ હૃદિ સ્થિતે ।
ચતુર્ગકારસંયુક્તે પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥

ષટ્શતાનિ સવિંશાનિ શ્લોકાનાં પ્રાહ કેશવઃ ।
અર્જુનઃ સપ્તપઞ્ચાશત્સપ્તષષ્ટિં તુ સઞ્જયઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રઃ શ્લોકમેકં ગીતાયા માનમુચ્યતે . ભારતામૃતસર્વસ્વગીતાયા મથિતસ્ય ચ ।
સારમુદ્ધૃત્ય કૃષ્ણેન અર્જુનસ્ય મુખે હુતમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો ધનઞ્જયં દૃષ્ટ્વા બાણગાણ્ડીવધારિણમ્ ।
પુનરેવ મહાનાદં વ્યસૃજન્ત મહારથાઃક ॥

પાણ્ડવાઃ સોમકાશ્ચૈવ યે ચૈષામનુયાયિનઃ ।
દધ્મુશ્ચ મુદિતાઃ શઙ્ખાન્વીરાઃ સાગરસમ્ભવાન્ ॥

તતો ભેર્યશ્ચ પેશ્યશ્ચ ક્રકચા ગોવિષાણિકાઃ ।
સહસૈવાભ્યહન્યન્ત તતઃ શબ્દો મહાનભૂત્ ॥

તથા દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિતરશ્ચ જનાધિપ ।
સિદ્ધચારણસઙ્ઘાશ્ચ સમીયુસ્તે દિદૃક્ષયા ॥

ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ પુરસ્કૃત્ય શતક્રતુમ્ ।
સમીયુસ્તત્ર સહિતા દ્રુષ્ટું તદ્વૈશસં મહત્ ॥

તે સેને સ્તિમિતે સઞ્જે વીક્ષમાણે પરસ્પરમ્ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્વેગો યથૈવૈત્ય પરસ્પરમ્ ॥

એવં પ્રવત્તે તે સેને નિઃશબ્દે જનસંસદિ . ચિત્રે પટ ઇવાલેખ્યે દર્શનીયતરે શુભે ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાય સમવસ્થિતે ।
તે સેને સાગરપ્રખ્યે મુહુઃ પ્રજ્વલિતે નૃપ ॥

વિમુચ્ય કવચં વીરો નિક્ષિપ્ય ચ વરાયુધમ્ ।
અવરુહ્ય રથાત્ક્ષિપ્રં પદ્મ્યામેવ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

પિતામહમભિપ્રેક્ષ્ય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વાગ્યતઃ પ્રયયૌ ધીરઃ પ્રાઙ્ભુખો રિપુવાહિનીમ્ ॥

તં પ્રયાન્તમભિપ્રેભ્ય કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ ।
અવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽન્વયાત્ ॥

વાસુદેવશ્ચ ભગવાન્પૃષ્ઠતોઽનુજગામ તમ્ ।
તથા મુખ્યાશ્ચ રાજાનસ્તચ્ચિત્તા જગ્મુરુત્સુકાઃ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

કિં તે વ્યવસિતં રાજન્યદસ્માનપહાય વૈ ।
પ્રદ્મ્યામેવ પ્રયાતોઽસિ પ્રાઙ્મુખો રિપુવાહિનીમ્ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

ક્વ ગમિષ્યસિ રાજેન્દ્ર નિક્ષિપ્તકવચાયુધઃ ।
દંશિતેષ્વરિસૈન્યેષુ ભ્રાતૄનુત્સૃજ્ય પાર્થિવ ॥
નકુલ ઉવાચ ।

એવં ગતે ત્વયિ જ્યેષ્ઠે મમ ભ્રાતરિ ભારત ।
ભીમે દુનોતિ હૃદયં બ્રૂહિ ગન્તા ભવાન્ક્વ નુ ॥
સહદેવ ઉવાચ ।

અસ્મિન્રણસમૂહે વૈ વર્તમાને મહાભયે ।
ઉત્સૃજ્ય ક્વ નુ ગન્તાસિ શત્રૂનભિમુખો નૃપ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમાભાષ્યમાણોઽપિ ભ્રાતૃભિઃ કુરુનન્દનઃ ।
નોવાચ વાગ્યતઃ કિઞ્ચિદ્ગચ્છત્યેવ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તાનુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો વાસુદેવો મહામનાઃ ।
અભિપ્રાયોઽસ્ય વિજ્ઞાતો મયેતિ પ્રહસન્નિવ ॥

એષ ભીષ્મં તથા દ્રોણં ગૌતમં શલ્યમેવ ચ ।
અનુમાન્ય ગુરૂન્સર્વાન્યોત્સ્યતે પાર્થિવોઽરિભિઃ ॥

શ્રૂયતે હિ પુરાકલ્પે ગુરૂનનનુમાન્ય યઃ ।
યુધ્યતે સ ભવેદ્વ્યક્તમપધ્યાતો મહત્તરૈઃ ॥

અનુમાન્ય યથાશાસ્ત્રં યસ્તુ યુધ્યેન્મહત્તરૈઃ ।
ધ્રુવસ્તસ્ય જયો યુદ્ધે ભવેદિતિ મતિર્મમ ॥

એવં બ્રુવતિ કૃષ્ણેઽત્ર ધાર્તરાષ્ટ્રચમૂં પ્રતિ ।
હાહાકારો મહાનાસીન્નિઃશબ્દાસ્ત્વપરેઽભવન્ ॥

દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં દૂરાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાઃ . મિથઃ સન્કથયાઞ્ચક્રુરેષો હિ કુલપાંસનઃ ॥ 6-43-29અવ્યક્તં ભીત ઇવાભ્યેતિ રાજાસૌ ભીષ્મમન્તિકમ્ . યુધિષ્ઠિરઃ સસોદર્યઃ શરણાર્થં પ્રયાચકઃ ॥

ધનઞ્જયે કથં નાથે પાણ્ડવે ચ વૃકોદરે ।
નકુલે સહદેવે ચ ભીતિરભ્યેતિ પાણ્ડવમ્ ॥

ન નૂનં ક્ષત્રિયકુલે જાતઃ સમ્પ્રથિતે ભુવિ ।
યથાઽસ્ય હૃદયં ભીતમલ્પસત્વસ્ય સંયુગે ॥

તતસ્તે સૈનિકાઃ સર્વે પ્રશંસન્તિ સ્મ કૌરવાન્ ।
હૃષ્ટાઃ સુમનસો ભૂત્વા ચેલાનિ દુધુવુશ્ચ હ ॥

વ્યનિન્દંશ્ચ તથા સર્વે યોધાસ્તવ વિશામ્પતે ।
યુધિષ્ઠિરં સસોદર્યં સહિતં કેશવનેન હિ ॥

તતસ્તત્કૌરવં સૈન્યં ધિક્વૃત્વા તુ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
નિઃશબ્દમભવત્તૂર્ણં પુનરેવ વિશામ્પતે ॥

કિં નુ વક્ષ્યાતિ રાજાઽસૌ કિં ભીષ્મઃ પ્રતિવક્ષ્યતિ ।
કિં ભીમઃ સમરશ્લાઘી કિં નુ કૃષ્ણાર્જુનાવિતિ ॥

વિવક્ષિતં કિમસ્યેતિ સંશયઃ સુમહાનભૂત્ ।
ઉભયો સેનયો રાજન્યુધિષ્ઠિરકૃતે તદા ॥

સોઽવગાહ્ય ચમૂં શત્રોઃ શરશક્તિસમાકુલામ્ ।
ભીષ્મમેવાભ્યાત્તૂર્ણં ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ ॥

તમુવાચ તતઃ પાદૌ કારભ્યાં પીડ્ય પાણ્ડવઃ ।
ભીષ્મં શાન્તનવં રાજા યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

આમન્ત્રયે ત્વાં દુર્ધર્ષ ત્વયા યોત્સ્યામહે સહ ।
અનજાનીહિ માં તાત આશિષશ્ચ પ્રયોજય ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યદ્યેવં નાભિગચ્છેથા યુધિ માં પૃથિવીપતે ।
શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય ભારત ॥

પ્રીતોઽહં પુત્ર યુધ્યસ્વ જયમાપ્નુહિ પાણ્ડવ ।
યત્તેઽભિલષિતં ચાન્યત્તદવાપ્નુહિ સંયુગે ॥

વ્રિયતાં ચ વરઃ પાર્થ કિમસ્મત્તોઽભિકાઙ્ક્ષસિ ।
એવં ગતે મહારાજ ન તવાસ્તિ પરાજયઃ ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્ ।
ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ ॥

અતસ્ત્વાં ક્લીબવદ્વાક્યં બ્રવીમિ કુરુનન્દન ।
ભૃતોઽસ્ત્મ્યર્થેન કૌરવ્ય યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

મન્ત્રયસ્વ મહાબાહો હિતૈષી મમ નિત્યશઃ ।
યુધ્યસ્વ કૌરવસ્યાર્થે મમૈષ સતતં વરઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

રાજન્કિમત્ર સાહ્યં તે કરોમિ કુરુનન્દન ।
કામં યોત્સ્યે પરસ્યાર્થે બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કથં જયેયં સન્ગ્રામે ભવન્તમપરાજિતમ્ ।
એતન્મે મન્ત્રય હિતં યદિ શ્રેયઃ પ્રપશ્યસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

નૈનં પશ્યામિ કૌન્તેય યો માં યુધ્યન્તમાહવે ।
વિજયેત પુમાન્કશ્તિત્સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

હન્ત પૃચ્છામિ તસ્માત્ત્વાં પિતામહ નમોસ્તુ તે ।
વધોપાયં બ્રવીહિ ત્વમાત્મનઃ સમરે પરૈઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ન સ્મ તં તાત પશ્યામિ સમરે યો જયેત મામ્ ।
ન તાવન્મૃત્યુકાલોઽપિ પુનરાગમનં કુરુ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો યુધિષ્ઠિરો વાક્યં ભીષ્મસ્ય કુરુનન્દન ।
શિરસા પ્રતિજગ્રાહ ભૂયસ્તમભિવાદ્ય ચ ॥

પ્રાયાત્પુનર્મહાબાહુરાચાર્યસ્ય રથં પ્રતિ ।
પશ્યતાં સર્વસૈન્યાનાં મધ્યેન ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥

સ દ્રોણમભિવાદ્યાથ કૃત્વં ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ।
ઉવાચ રાજા દુર્ધર્ષમાત્મનિઃશ્રેયસં વચઃ ॥

આમન્ત્રયે ત્વાં ભગવન્યોત્સ્યે વિગિતકલ્મષઃ ।
કથં જયે રિપૂન્સર્વાનનુજ્ઞાતસ્ત્વયા દ્વિજ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

યદિ માં નાભિગચ્છેથા યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ ।
શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય સર્વશઃ ॥

તદ્યુધિષ્ઠિર તુષ્ટોઽસ્મિ પૂજિતશ્ચ ત્વયાઽનઘ ।
અનુજાનામિ યુધ્યસ્વ વિજયં સમવાપ્નુહિ ॥

કરવાણિ ચ તે કામં બ્રૂહિ ત્વમભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ।
એવં ગતે મહારાજ યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્ ।
ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃક ॥

બ્રવીમ્યેતત્ક્લીબવત્ત્વાં યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ।
યોત્સ્યેઽહં કૌરવસ્યાર્થે તવાશાસ્યો જયો મયા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

જયમાશાસ્સ્વ મે બ્રહ્મન્મન્ત્રયસ્વ ચ મદ્ધિતમ્ ।
યુધ્યસ્વ કૌરવસ્યાર્થે વર એષ વૃતો મયા ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ધ્રુવસ્તે વિજયો રાજન્યસ્ય મન્ત્રી હરિસ્તવ ।
અહં ત્વામભિજાનામિ રણે શત્રૂન્વિજેષ્યસિ ॥

યતો ધર્મસ્તતઃ કૃષ્ણો યતઃ કૃષ્ણસ્તતો જયઃ ।
યુધ્યસ્વ ગચ્છ કૌન્તેય પૃચ્છ માં કિં બ્રવીમિ તે ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

પૃચ્છામિ ત્વાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રૃણુ યન્મેઽભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ।
કથં જયેયં સન્ગ્રામે ભવન્તમપરાજિતમ્ ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ન તેઽસ્તિ વિજયસ્તાવદ્યાવદ્યુદ્ધ્યામ્યહં રણે ।
મમાશુ નિધને રાજન્યતસ્વ સહ સદરૈઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

હન્ત તસ્માન્મહાબાહો વધોપાયં વદાત્મનઃ ।
આચાર્ય પ્રણિપત્યૈષ પૃચ્છામિ ત્વાં નમોઽસ્તુ તે ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

ન શત્રું તાત પશ્યામિ યો માં હન્યાદ્રથે સ્થિતમ્ ।
યુધ્યમાનં સુસંરબ્ધં શરવર્ષૌઘવર્ષિણમ્ ॥

ઋતે પ્રાયગતં રજન્ન્યસ્તશસ્ત્રમચેતનમ્ . હન્યાન્માં યુધિ યોધાનાં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ।

શસ્ત્રં ચાહં રણે જહ્યાં શ્રુત્વા તુ મહદપ્રિયમ્ ।
શ્રદ્ધેપવાક્યાત્પુરુષાદેતત્સત્યં બ્રવીતિ તે ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા મહારાજ ભારદ્વાજસ્ય ધીમતઃ ।
અનુમાન્ય તમાચાર્યં પ્રાયાચ્છારદ્વતં પ્રતિ ॥

સોઽભિવાદ્ય કૃપં રાજા કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
ઉવાચ દુર્ધર્ષતમં વાક્યં વાક્યવિદાં વરઃ ॥

અનુમાનયે ત્વાં યોત્સ્યેઽહં ગુરો વિગતકલ્મષઃ ।
જયેયં ચ રિપૂન્સર્વાનનુજ્ઞાતસ્ત્વયાઽનઘ ॥
કૃપ ઉવાચ ।

યદિ માં નાભિગચ્છેથા યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ ।
શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય સર્વશઃ ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્ . ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ ।

તેષામર્થે મહારાજ યોદ્ધવ્યમિતિ મે મતિઃ ।
અતસ્ત્વાં ક્લીબવદ્્બ્રૂયાંયુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

હન્ત પૃચ્છામિ તે તસ્માદાચાર્ય શ્રૃણુ મે વચઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા વ્યથિતો રાજા નોવાચ ગતચેતનઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ

તં ગૌતમઃ પ્રત્યુવાચ વિજ્ઞાયાસ્ય વિવક્ષિતમ્ ।
અવધ્યોઽહં મહીપાલ યદ્ધ્યસ્વ જયમાપ્નુહિ ॥

પ્રીતસ્તેઽભિગમેનાહં જયં તવ નરાધિપ ।
આશાસિષ્યે સદોત્થાય સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

એતચ્છ્રુત્વા મહારાજ ગૌતમસ્ય વિશામ્પતે ।
અનુમાન્ય કૃપં રાજા પ્રયયૌ યેન મદ્રરાટ્ ॥

સ શલ્યમભિવાદ્યાથ કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ।
ઉવાચ રાજા દુર્ધર્ષમાત્મનિઃશ્રેયસં વચઃ ॥

અનુમાનયે ત્વાં દુર્ધર્ષ યોત્સ્યે વિગતકલ્મષઃ ।
જયેયં નુ પરાન્રાજન્નનુજ્ઞાતસ્ત્વયા રિપૂન્ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

યદિ માં નાધિગચ્છેથા યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ ।
શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય વૈ રણે ॥

તુષ્ટોઽસ્મિ પૂજિતશ્ચાસ્મિ યત્કાઙ્ક્ષસિ તદસ્તુ તે ।
અનુજાનામિ ચૈવ ત્વાં યુધ્યસ્વ જયમાપ્નુહિ ॥

બ્રૂહિ ચૈષ પરં વીર કેનાર્થઃ કિં દદામિ તે ।
એવં ગતે મહારાજ યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ॥

અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્ ।
ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ ॥

કરિષ્યામિ હિ તે કામં ભાગિનેય યથેપ્સિતમ્ ।
બ્રવીમ્યતઃ ક્લીબવત્ત્વાં યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

મન્ત્રયસ્વ મહારાજ નિત્યં મદ્ધિતમુત્તમમ્ ।
કામં યુદ્ધ્ય પરસ્યાર્થે વરમેતં વૃણોમ્યહમ્ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

કિમત્ર બ્રૂહિ સાહ્યં તે કરોમિ નૃપસત્તમ ।
કામં યોત્સ્યે પરસ્યાર્થે બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સ એવ મે વરઃ શલ્ય ઉદ્યોગે યસ્ત્વયા કૃતઃ ।
સૂતપુત્રસ્ય સન્ગ્રામે કાર્યસ્તેજોવધસ્ત્વયા ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

સમ્પત્સ્યત્યેષ તે કામઃ કુન્તીપુત્ર યથેપ્સિતમ્ ।
ગચ્છ યુધ્યસ્વ વિસ્રબ્ધઃ પ્રતિજાને વચસ્તવ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

અનુમાન્યાથ કૌન્તેયો માતુલં મદ્રકેશ્વરમ્ ।
નિર્જગામ મહાસૈન્યાદ્ભ્રતૃભિઃ પરિવારિતઃ ॥

વાસુદેવસ્તુ રાધેયમાહવેઽભિજગામ વૈ ।
તત એનમુવાચેદં પાણ્ડવાર્થે ગદાગ્રજઃ ॥

શ્રુતં મે કર્ણ ભીષ્મસ્ય દ્વોષાત્કિલ ન યોત્સ્યસે ।
અસ્માન્વરય રાધેય યાવદ્ભીષ્મો ન હન્યતે ॥

હતે તુ ભીષ્મે રાધેય પુનરેષ્યસિ સંયુગમ્ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સાહાય્યં યદિ પશ્યસિ ચેત્સમમ્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

ન વિપ્રિયં કરિષ્યામિ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય કેશવ ।
ત્યક્તપ્રાણં હિ માં વિદ્ધિ દુર્યોધનહિતૈષિણમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા વચનં કૃષ્ણઃ સન્ન્યવર્તત ભારત ।
યુધિષ્ઠિરપુરોગૈશ્ચ પાણ્ડવૈઃ સહ સન્ગતઃ ॥

અથ સૈન્યસ્ય મધ્યે તુ પ્રાક્રોશત્પાણ્ડવાગ્રજઃ ।
યોઽસ્માન્વૃણોતિ તમહં વરયે સાહ્યકારણાત્ ॥

અથ તાન્સમભિપ્રેક્ષ્ય યુયુત્સુરિદમબ્રવીત્ ।
પ્રીતાત્મા ધર્મરાજાનં કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

અહં યોત્સ્યામિ ભવતઃ સંયુગે ધૃતરાષ્ટ્રજાન્ ।
યુષ્મદર્થં મહારાજ યદિ માં વૃણુષેઽનઘ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

એહ્યેહિ સર્વે યોત્સ્યામસ્તવ ભ્રાતૄનપણ્ડિતાન્ ।
યુયુત્સો વાસુદેવશ્ચ વયં ચ બ્રૂમ સર્વશઃ ॥

વૃણોમિ ત્વાં મહાબાહો યુધ્યસ્વ મમ કારણાત્ ।
ત્વયિ પિણ્ડશ્ચ તન્તુશ્ચ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દૃશ્યતે ॥

ભજસ્વાસ્માન્રાજપુત્ર ભજમાનાન્મહાદ્યુતે ।
ન ભવિષ્યતિ દુર્બુદ્ધિર્ધાર્તરાષ્ટ્રોઽત્યમર્ષણઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો યુયુત્સુઃ કૌરવ્યાન્પરિત્યજ્ય સુતાંસ્તવ ।
જગામ પાણ્ડુપુત્રાણાં સેનાં વિશ્રાવ્ય દુન્દુભિં ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સમ્પ્રહૃષ્ટઃક સહાનુજઃ ।
જગ્રાહ કવચં ભૂયો દીપ્તિમત્કનકોઞ્જ્વલમ્ ॥

પ્રત્યપદ્યન્ત તે સર્વે સ્વરથાન્પુરુષર્ષભાઃ ।
તતો વ્યૂહં યથાપૂર્વં પ્રત્યવ્યૂહન્ત તે પુનઃ ॥

અવાદયન્દુન્દુભીંશ્ચ શતશશ્ચૈવ પુષ્કરાન્ ।
સિંહનાદાંશ્ચ વિવિધાન્વિનેદુઃ પુરુષર્ષભાઃ ॥

રથસ્થાન્પુરુષવ્યાઘ્રાન્પાણ્ડવાન્પ્રેક્ષ્ય પાર્થિવાઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નાદયઃ સર્વે પુનર્જહૃષિરે તદા ॥

ગૌરવં પાણ્ડુપુત્રાણાં માન્યાન્માનયતાં ચ તાન્ ।
દૃષ્ટ્વા મહીક્ષિતસ્તત્ર પૂજયાઞ્ચક્રિરે ભૃશમ્ ॥

સૌહૃદં ચ કૃપાં ચૈવ પ્રાપ્તકાલં મહાત્મનામ્ ।
દયાં ચ જ્ઞાતિષુ પરાં કથયાઞ્ચક્રિરે નૃપાઃ ॥

સાધુસાધ્વિતિ સર્વત્ર નિશ્ચેરુઃ સ્તુતિસંહિતાઃ ।
વાચઃ પુણ્યાઃ કીર્તિમતાં મનોહૃદયહર્ષણાઃ ॥

મ્લેચ્છાશ્ચાર્યાશ્ચ યે તત્ર દદૃશુઃ શુશ્રુવુસ્તથા ।
વૃત્તં તત્પાણ્ડુપુત્રાણાં રુરુદુસ્તે સગદ્ગદાઃ ॥

તતો જઘ્નુર્મહાભેરીઃ શતશશ્ચ સહસ્રશઃ ।
શઙ્ખાંશ્ચ ગોક્ષીરનિભાન્દધ્મુર્હૃષ્ટા મનસ્વિનઃ ॥