મહાભારત · અધ્યાય 6.115

કથં શાન્તનવો ભીષ્મો દશમેઽહનિ સઞ્જય ।
અયુધ્યત મહાવીર્યઃ પાણ્ડવૈઃ સહ સૃજ્જયૈઃ ॥

કુરવશ્ચ કથં યુદ્ધે પાણ્ડવાન્પ્રત્યવારયન્ ।
આચક્ષ્વ મે મહાયુદ્ધં ભીષ્મસ્યાહવશોભિનઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં યદયુધ્યન્ત ભારત ।
યથા ચ તદભૂદ્યુદ્ધં તત્તુ વક્ષ્યામિ સામ્પ્રતમ્ ॥

ગમિતાઃ પરલોકાય પરમાસ્ત્રૈઃ કિરીટિના ।
અહન્યહનિ સમ્પ્રાપ્તે તાવકાનાં મહારથાઃ ॥

યથાપ્રતિજ્ઞં કૌરવ્યઃ સ ચાપિ સમિતિઞ્જયઃ ।
પાર્થાનામકરોદ્ભીષ્મઃ સતતં સમિતિ ક્ષયમ્ ॥

કુરુભિઃ સહિતં ભીષ્મં યુધ્યમાનં પરન્તપ ।
અર્જુનં ચ સપાઞ્ચાલ્યં દૃષ્ટ્વા સંશયિતા જનાઃ ॥

દશમેઽહનિ તસ્મિંસ્તુ ભીષ્માર્જુનસમાગમે ।
અવર્તત મહારૌદ્રઃ સતતં સમિતિ ક્ષયઃ ॥

તસ્મિન્નયુતશો રાજન્ભૂયશશ્ચ પરન્તપઃ ।
ભીષ્મઃ શાન્તનવો યોધાઞ્જઘાન પરામાસ્ત્રવિત્ ॥

યેષામજ્ઞાતકલ્પાનિ નામગોત્રાણિ પાર્થિવ ।
તે હતાસ્તત્ર ભીષ્મેણ શૂરાઃ સર્વેઽનિવર્તિનઃ ॥

દશાહાનિ તથા તપ્ત્વા ભીષ્મઃ પાણ્ડવવાહિનીમ્ ।
નિરવિદ્યત ધર્માત્મા જીવિતે સ પરન્તપઃ ॥

સ ક્ષિપ્રં વધમન્વિચ્છન્નાત્મનોઽભિસુખં રણે ।
ન હન્યાં માનવશ્રેષ્ઠાન્સન્ગ્રામેઽભિમુખાનિતિ ॥

ચિન્તયિત્વા મહાબાહુઃ પિતા દેવવ્રતસ્તવ ।
અભ્યાશસ્થં મહારાજ પાણ્ડવં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિર મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ ।
શૃણુષ્વ વચનં તાત ધર્મ્યં સ્વર્ગ્યં ચ જલ્પતઃ ॥

નિર્વિષ્ણોઽસ્મિ ભૃશં તાત દેહેનાનેન ભારત ।
ઘ્નતશ્ચ મે ગતઃ કાલઃ સુબહૂન્પ્રાણિનો રણે ॥

તસ્માત્પાર્થં પુરોધાય પાઞ્ચાલાન્સૃજ્જયાંસ્તથા ।
મદ્વધે ક્રિયતાં યત્નો મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તસ્ય તન્મતમાજ્ઞાય પાણ્ડવઃ સત્યદર્શનઃ ।
ભીષ્મં પ્રતિ યયૌ રાજા સન્ગ્રામે સહ સૃઞ્જયૈઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતો રાજન્પાણ્ડવશ્ચ યુધિષ્ઠિરઃ ।
શ્રુત્વા ભીષ્મસ્ય તાં વાચં ચોદયામાસતુર્બલમ્ ॥

અભિદ્રવધ્યં યુદ્ધ્યધ્વં ભીષ્મં જયત સંયુગે ।
રક્ષિતાઃ સત્યસન્ધેન જિષ્ણુના રિપુજિષ્ણુના ॥

અયં ચાપિ મહેષ્વાસઃ પાર્ષતો વાહિનીપતિઃ ।
ભીમસેનશ્ચ સમરે પાલયિષ્યતિ વો ધ્રુવમ્ ॥

મા વો ભીષ્માદ્ભયં કિઞ્ચિદસ્ત્વદ્ય યુધિ સૃઞ્જયાઃ ।
ધ્રુવં ભીષ્મં વિજેષ્યામઃ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ॥

તે તથા સમયં કૃત્વા દશમેઽહનિ પાણ્ડવાઃ ।
બ્રહ્મલોકપરા ભૂત્વા સઞ્જગ્મુઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ ॥

શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ ।
ભીષ્મસ્ય પાતને યત્નં પરમં તે સમાસ્થિતાઃ ॥

તતસ્ત્વ સુતાદિષ્ટા નાનાજનપદેશ્વરાઃ ।
દ્રોણેન સહપુત્રેણ સહસેના મહાબલાઃ ॥

દુઃશાસનશ્ચ બલવાન્સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ ।
ભીષ્મં સમરમધ્યસ્થં પાલયાઞ્ચક્રિરે તદા ॥

તતસ્તુ તાવકાઃ શૂરાઃ પુરસ્કૃત્ય મહાવ્રતમ્ ।
શિખણ્ડિપ્રમુખાન્પાર્થાન્યોધયન્તિ સ્મ સંયુગે ॥

ચેદિભિસ્તુ સપાઞ્ચાલૈઃ સહિતો વાનરધ્વજઃ ।
યયૌ શાન્તનવં ભીષ્મં પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ॥

દ્રોણપુત્રં શિનેર્નપ્તા ધૃષ્ટકેતુસ્તુ પૌરવમ્ ।
અભિમન્યુઃ સહામાત્યં દુર્યોધમયોધયત્ ॥

વિરાટસ્તુ સહાનીકઃ સહસેનં જયદ્રથમ્ ।
વૃદ્ધક્ષત્રસ્ય દાયાદમાસસાદ પરન્તપ ॥

મદ્રરાજં મહેષ્વાસં સહસૈન્યં યુધિષ્ઠિરઃ ।
ભીમસેનોઽભિગુપ્તસ્તુ નાગાનીકમુપાદ્રવત્ ॥

અપ્રધૃષ્યમનાવાર્યં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ।
દ્રોણં પ્રતિ યયૌ યત્તઃ પાઞ્ચાલ્યઃ સહ સોદરૈઃ ॥

કર્ણિકારધ્વજં ચૈવ સિંહકૈતુરરિન્દમઃ ।
પ્રત્યુજ્જગામ સૌભદ્રં રાજપુત્રો બૃહદ્બલઃ ॥

શિખણ્ડિનં ચ પુત્રાસ્તે પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ ।
રાજભિઃ સમરે પાર્થમભિપેતુર્જિઘાંસવઃ ॥

તસ્મિન્નતિમહાભીમે સેનયોર્વૈ પરાક્રમે ।
સમ્પ્રધાવત્સ્વનીકેષુ મેદિની સમકમ્પત ॥

તાન્યનીકાન્યનીકેષુ સમયુધ્યન્ત ભારત ।
તાવકાનાં પરેષાં ચ દૃષ્ટ્વા શાન્તનવં રણે ॥

તતસ્તેષાં પ્રયતતામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ।
પ્રાદુરાસીન્મહાશબ્દો દિક્ષુ સર્વાસુ ભારત ॥

શઙ્ખદુન્દુભિઘોષશ્ચ વારણાનાં ચ બૃંહિતૈઃ ।
સિંહનાદશ્ચ સૈન્યાનાં દારુણઃ સમપદ્યત ॥

સા ચ સર્વનરેન્દ્રાણાં ચન્દ્રાર્કસદૃશી પ્રભા ।
હારાઙ્ગદકિરીટેષુ નિષ્પ્રભા સમપદ્યત ॥

રજોમેઘાસ્તુ સઞ્જજ્ઞુઃ શસ્ત્રવિદ્યુદ્ભિરાવૃતાઃ ।
ધનુષાં ચાપિ નિર્ઘોષો દારુણઃ સમપદ્યત ॥

બાણશઙ્ખપ્રણાદાશ્ચ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનાઃ ।
રથઘોષશ્ચ સઞ્જજ્ઞે સેનયોરુભયોરપિ ॥

પ્રાસશક્ત્યૃષ્ટિસઙ્ઘૈશ્ચ બાણૌઘૈશ્ચ સમાકુલમ્ ।
નિષ્પ્રકાશમિવાકાશં સેનયોઃ સમપદ્યત ॥

અન્યોન્યં રથિનઃ પેતુર્વાજિનશ્ચ મહાહવે ।
કુઞ્જરાન્કુઞ્જરા જઘ્નુઃ પાદાતાંશ્ચ પદાતયઃ ॥

તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધં કુરૂણાં પાણ્ડવૈઃ સહ ।
ભીષ્મહેતોર્નરવ્યાઘ્ર શ્યેનયોરામિષે યથા ॥

તયોઃ સમાગમો ઘોરો બભૂવ યુધિ ભારત ।
અન્યોન્યસ્ય વધાર્થાય જિગીષૂણાં મહાહવે ॥