મહાભારત · અધ્યાય 6.114

અર્જુનસ્તુ રણે શલ્યં યતમાનં મહારથમ્ ।
છાદયામાસ સમરે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

સુશર્માણં કૃપં ચવ ત્રિભીસ્ત્રિભિરવિધ્યત ।
પ્રાગ્જ્યોતિષં ચ સમરે સૈન્ધવં ચ જયદ્રથમ્ ॥

ચિત્રસેનં વિકર્ણં ચ કૃતવર્માણમેવ ચ ।
દુર્મર્ષણં ચ રાજેન્દ્ર હ્યાવન્ત્યૌ ચ મહારથૌ ॥

એકૈકં ત્રિભિરાનર્ચ્છત્કઙ્કબર્હિણવાજિતૈઃ ।
શરૈરતિરથો યુદ્ધે પીડયન્વાહિનીં તવ ॥

જયદ્રથો રણે પાર્થં વિદ્ધ્વા ભારત સાયકૈઃ ।
ભીમં વિવ્યાધ તરસા ચિત્રસેનરથે સ્થિતઃ ॥

શલ્યશ્ચ સમરે જિષ્ણું કૃપશ્ચ રથિનાં વરઃ ॥
વિવ્યાધાતે મહારાજ બહુધા મર્મમેદિભિઃ ॥

ચિત્રસેનાદયશ્ચૈવ પુત્રાસ્તવ વિશામ્પતે ।
પઞ્ચાભિઃ પઞ્ચભિસ્તૂર્ણં સુંયુગે નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

આજઘ્નુરર્જુનં સઙ્ખ્યે ભીમસેનં ચ મારિષ ।
તૌ તત્ર રથિનાં શ્રેષ્ઠૌ કૌન્તેયૌ ભરતર્ષભૌ ॥

અપીડયેતાં સમરે ત્રિગર્તાનાં મહદ્બલમ્ ।
સુશર્માણિ રણે પાર્થં શરૈર્નવભિરાશુગૈઃ ॥

નનાદ બલવન્નાદં ત્રાસયાનો મહદ્બલમ્ ।
અન્યે ચ રથિનઃ શૂરા ભીમસેનધનઞ્જયૌ ॥

વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બાણૈ રુક્મપુઙ્ખૈરજિહ્મગૈઃ ।
તેષાં ચ રથિનાં મધ્યે કૌન્તેયૌ ભરતર્ષભૌ ॥

ક્રીડમાનૌ રથોદારૌ ચિત્રરૂપૌ વ્યદૃશ્યતામ્ ।
આમિષેપ્સૂ ગવાં મધ્યે સિંહાવિવ મદોત્કટૌ ॥

છિત્ત્વા ધનૂંષિ શૂરાણાં શરાંશ્ચ બહુધા રણે ।
પાતયામાસતુર્વીરૌ શિરાંસિ શતશો નૃણામ્ ॥

રથાશ્ચ બહવો ભગ્ના હયાશ્ચ શતશો હતાઃ ।
ગજાશ્ચ સગજારોહાઃ પેતુરુર્વ્યાં મહાહવે ॥

રથિનઃ સાદિનશ્ચાપિ તત્રતત્ર નિષૂદિતાઃ ।
દૃશ્યન્તે બહવો રાજન્વેષમાનાઃ સમન્તતઃ ॥

હતૈર્ગજપદાત્યોઘૈર્વાજિભિશ્ચ નિષૂદિતૈઃ ।
રથૈશ્ચ બહુધા ભગ્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની ॥

છત્રૈશ્ચ બહુધા ચ્છિન્નૈર્ધ્વજૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ ।
અઙ્કુશૈરપવિદ્ધૈશ્ચ પરિસ્તોમૈશ્ચ ભારત ॥

કેયૂરૈરઙ્ગદૈર્હારૈ રાઙ્કવૈર્મૃદિતૈસ્તથા ।
ઉષ્ણીષૈરૃષ્ટિભિશ્ચૈવ ચામરવ્યજનૈરપિ ॥

તત્રતત્રાપવિદ્ધૈશ્ચ બાહુભિશ્ચન્દનોક્ષિતૈઃ ।
ઊરુભિશ્ચ નરેન્દ્રાણાં સમાસ્તીર્યત મેદિની ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ રણે પાર્થસ્ય વિક્રમમ્ ।
શરૈઃ સંવાર્ય તાન્વીરાન્યજ્જઘાન મહાબલઃ ॥

પુત્રસ્તુ તવ તં દૃષ્ટ્વા ભીમાર્જુનપરાક્રમમ્ ।
ગાઙ્ગેયસ્ય રથાભ્યાશમુપજગ્મે મહાબલઃ ॥

કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ ।
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ નાજહુઃ સંયુગં તદા ॥

તતો ભીમો મહેષ્વાસઃ ફલ્ગુનશ્ચ મહારથઃ ।
કૌરવાણાં ચમૂં ઘોરાં ભૃશં દુદ્રુવતૂ રણે ॥

તતો બર્હિણવાજાનામયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
ધનઞ્જયરથે તૂર્ણં પાતયન્તિ સ્મ ભૂમિપાઃ ॥

તતસ્તઞ્શરજાલેન સન્નિવાર્ય મહારથાન્ ।
પાર્થઃ સમન્તાત્સમરે પ્રેષયામાસ મૃત્યવે ॥

શલ્યસ્તુ સમરે જિષ્ણું ક્રીડન્નિવ મહારથઃ ।
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તસ્ય પાર્થો ધનુશ્છિત્ત્વા હસ્તાવાપં ચ પઞ્ચભિઃ ।
અથૈનં સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભૃશં વિવ્યાધ મર્મણિ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સમરે ભારસાધનમ્ ।
મદ્રેશ્વરો રણે જિષ્ણું તાડયામાસ રોષિતઃ ॥

ત્રિભિઃ શરૈર્મહારાજ વાસુદેવં કચ પઞ્ચભિઃ ।
ભીમસેનં ચ નવભિર્બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્ ॥

તતો દ્રોણો મહારાજ માગધશ્ચ મહારથઃ ।
દુર્યોધનસમાદિષ્ટૌ તં દેશમુપજગ્મતુઃ ॥

યત્ર પાર્થો મહારાજ ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
કૌરવ્યસ્ય મહાસેનાં જઘ્નુતુઃ સુમહારથૌ ॥

જયત્સેનસ્તુ સમરે ભીમં ભીમાયુધં યુધિ ।
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈરષ્ટભિર્ભરતર્ષભ ॥

તં ભીમો દશભિર્વિદ્ધા પુનર્વીવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાતયત્ ॥

ઉદ્ભ્રાન્તૈસ્તુરગૈઃ સોઽથ દ્રવમાણૈઃ સમન્તતઃ ।
માગધોઽપસૃતો રાજા સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ ॥

દ્રોણશ્ચ વિવરં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનં શિલીમુખૈઃ ।
વિવ્યાધ બાણૈર્નિશિતૈઃ પઞ્ચષષ્ટિભિરાયસૈઃ ॥

તં ભીમઃ સમરશ્લાઘી ગુરું પિતૃસમં રણે ।
વિવ્યાધ પઞ્ચભિર્ભલ્લૈસ્તથા ષષ્ટ્યા ચ ભારત ॥

અર્જુનસ્તુ સુશર્માણં વિદ્ધ્વા બહુભિરાયસૈઃ ।
વ્યધમત્તસ્ય તત્સૈન્યં મહાભ્રાણિ યથાઽનિલઃ ॥

તતો ભીષ્મશ્ચ રાજ ચ કૌસલ્યશ્ચ બૃહદ્બલઃ ।
સમવર્તન્ત સન્ક્રુદ્ધા ભીમસેનધનઞ્જયૌ ॥

તથૈવ પાણ્ડવાઃ શૂરા ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
અભ્યદ્રવન્રણે ભીષ્મં વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્ ॥

શિખણ્ડી તુ સમાસાદ્ય ભરતાનાં પિતામહમ્ ।
અભ્યદ્રવત સંહૃષ્ટો ભયં ત્યક્ત્વા મહારથાત્ ॥

યુધિષ્ઠિરમુખાઃ પાર્થાઃ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ।
અયોધયન્રણે ભીષ્મં સહિતાઃ સર્વસૃઞ્જયૈઃ ॥

તથૈવ તાવકાઃ સર્વે પુરસ્કૃત્ય યતવ્રતમ્ ।
શિખણ્ડિપ્રમુખાન્પાર્થાન્યોધયન્તિ સ્મ સંયુગે ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં કૌરવાણાં ભયાવહમ્ ।
તત્ર પાણ્ડુસુતૈઃ સાર્ધં ભીષ્મસ્ય વિજયં પ્રતિ ॥

તાવકાનાં જયે ભીષ્મો ગ્લહ આસીદ્વિશામ્પતે ।
તત્ર હિ દ્યૂતમાસક્તં વિજયાયેતરાય વા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ રાજેન્દ્ર સર્વસૈન્યાન્યચોદયત્ ।
અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં મા ભૈષ્ટ રથસત્તમાઃ ॥

સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા પાણ્ડવાનાં વરૂથિની ।
ભીષ્મં સમભ્યયાત્તૂર્ણં પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા મહાહવે ॥

ભીષ્મોઽપિ રથિનાં શ્રેષ્ઠઃ પ્રતિજગ્રાહ તાં ચમૂમ્ ।
આપતન્તીં મહારાજ વેલામિવ મહોદધિઃ ॥