મહાભારત · અધ્યાય 6.113

ભગદત્તઃ કૃપઃ શલ્યઃ કૃતવર્તા તથૈવ ચ ।
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ ॥

ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ તથા દુર્મર્ષણો યુવા ।
દશૈતે તાવકા યોધા ભીમસેનમયોધયન્ ॥

મહત્યા સેનયા યુક્તા નાનાદેશસમુત્થયા ।
ભીષ્મસ્ય સમરે રાજન્પ્રાર્થયાના મહદ્યશઃ ॥

શલ્યસ્તુ નવભિર્બાણૈર્ભીમસેનમતાડયત્ ।
કૃતવર્મા ત્રિભિર્ભાણૈઃ કૃપશ્ચ નવભિઃ શરૈઃ ॥

ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ ભગદત્તશ્ચ મારિષ ।
દશભિર્દશભિર્બાણૈર્ભીમસેનમતાડયન્ ॥

સૈન્ધવશ્ચ ત્રિભિર્બાણૈર્ભીમસેનમડાયત્ ।
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ॥

દુર્મર્ષણસ્તુ વિંશત્યા પાણ્ડવં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સ તાન્સર્વાન્મહારાજ રાજમાનાન્પૃથક્પૃથક્ ॥

પ્રવીરાન્સર્વલોકસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્મહારથાન્ ।
જઘાન સમરે વીરઃ પાણ્ડવઃ પરવીરહા ॥

સપ્તભિઃ શલ્યમાવિધ્યત્કૃતવર્માણમષ્ટભિઃ ।
કૃપસ્ય સશરં ચાપં મધ્યે ચિચ્છેદ ભારત ॥

અથૈનં ચ્છિન્નધન્વાનં પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
વિન્દાનુવિન્દૌ ચ તથા ત્રિભિસ્ત્રિભિરતાડયત્ ॥

દુર્મર્ષણં ચ વિંશત્યા ચિત્રસેનં ચ પઞ્ચભિઃ ।
વિકર્ણં દશભિર્બાણૈઃ પઞ્ચભિશ્ચ જયદ્રથમ્ ॥

વિદ્ધ્વા ભીમોઽનદદ્ધૃષ્ટઃ સૈન્ધવં ચ પુનસ્ત્રિભિઃ ।
અથાન્યદ્ધનુરાદાય ગૌતમો રથિનાં વરઃ ॥

ભીમં વિવ્યાધ સંરબ્ધો દશભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સ વિદ્ધો દશભિર્બાણૈસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
ગૌતમં તાડયામાસ શરૈર્બહુભિરાહવે ॥

સૈન્ધવસ્ય તથાઽશ્વાંશ્ચ સારથિં ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
પ્રાહિણોન્મૃત્યુલોકાય કાલાન્તકસમદ્યુતિઃ ॥

હતાશ્વાત્તુ રથાત્તૂર્ણમવપ્લુત્ય મહારથઃ ।
શરાંશ્ચિક્ષેપ નિશિતાન્ભીમસેનસ્ય સંયુગે ॥

તસ્ય ભીમો ધનુર્મધ્યે દ્વાભ્યાં ચિચ્છેદ મારિષ ।
ભલ્લાભ્યાં ભરતશ્રેષ્ઠ સૈન્ધવસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
ચિત્રસેનરથં રાજન્નારુરોહ ત્વરાન્વિતઃ ॥

અત્યદ્ભુતં રણે કર્મ કૃતવાંસ્તત્ર પાણ્ડવઃ ।
મહારથાઞ્શરૈર્વિદ્ધ્વા વારયિત્વા ચ મારિષ ॥

વિરથં સૈન્ધવં ચક્રે સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ।
તદા ન મમૃષે શલ્યો ભીમસેસ્ય વિક્રમમ્ ॥

સ સન્ધાય શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્કરમારપરિમાર્જિતાન્ ।
ભીમં વિવ્યાધ સમરે તિષ્ઠિતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

કૃપશ્ચ કૃતવર્માચ ભગદત્તશ્ચ વીર્યવાન્ ।
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ ચિત્રસેનશ્ચ સંયુગે ॥

દુર્મર્ષણો વિકર્ણશ્ચ સિન્ધુરાજશ્ચ વીર્યવાન્ ।
ભીમં તે વિવ્યધુસ્તૂર્ણં શલ્યહેતોરરિન્દમાઃ ॥

સ ચ તાન્પ્રતિ વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃક ।
શલ્યં વિવ્યાધ સપ્તત્યા પુનશ્ચ દશભિઃ શરૈઃ ॥

તં શલ્યો નવભિર્ભિત્ત્વા પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન ગાઢં વિવ્યાધ મર્મણિ ॥

વિશોકં પ્રેક્ષ્ય નિર્ભિન્નં ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
મદ્રરાજં ત્રિભિર્બાણૈર્બાહ્વોરુરુસિ ચાર્પયત્ ॥

તથેતરાન્મહેષ્વાસાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ ।
તાજયામાસ સમરે સિંહવાદ્વિનનાદ ચ ॥

તે હિ યત્તા મહેષ્વાસાઃ પાણ્ડવં યુદ્ધકોવિદમ્ ।
ત્રિભિસ્ત્રિભિરકુણ્ઠાગ્રૈર્ભૃશં મર્મસ્વતાડયન્ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસો ભીમસેનો ન વિવ્યથે ।
પર્વતો વારિધારાભિર્વર્ષમાણૈરિવામ્બુદૈઃ ॥

સ તુ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ ।
મદ્રેશ્વરં ત્રિભિર્બાણૈર્ભૃશં વિદ્ધ્વા મહાયશાઃ ॥

કૃપં ચ નવભિર્બાણૈર્ભૃશં વિદ્ધ્વા સમન્તતઃ ।
પ્રગ્જ્યોતિષં શતૈરાજૌ રાજન્વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

તતસ્તુ સશરં ચાપં સાત્વતસ્ય મહાત્મનઃ ।
ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન ચિચ્છેદ કૃતહસ્તવત્ ॥

તથાન્યદ્ધનુરાદાય કૃતવર્મા વૃકોદરમ્ ।
આજઘાન ભ્રુવોર્મધ્યે નારાચેન પરન્તપઃ ॥

ભીમસ્તુ સમરે વિદ્ધ્વા શલ્યં નવભિરાયસૈઃ ।
ભગદત્તં ત્રિભિશ્ચૈવ કૃતવર્માણમષ્ટભિઃ ॥

દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં તુ વિવ્યાધ ગૌતમપ્રભૃતીન્રથાન્ ।
તેઽપિ તં સમરે રાજન્વિવ્યધુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

સ તથા પીડ્યમાનોઽપિ સર્વશસ્ત્રૈર્મહારથૈઃ ।
મત્વા તૃણેન તાંસ્તુલ્યાન્વિચચાર ગતવ્યથઃ ॥

તે ચાપિ રથિનાં શ્રેષ્ઠા ભીમાય નિશિતાઞ્શરાન્ ।
પ્રેષયામાસુરવ્યાગ્રાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તસ્ય શક્તિં મહાવેગાં ભગદત્તો મહારથઃ ।
ચિક્ષેપ સમરે વીરઃ સ્વર્ણદણ્ડાં મહમતે ॥

તોમરં સૈન્ધવો રાજા પટ્ટસં ચ મહાભુજઃ ।
શતઘ્નીં ચ કૃપો રાજઞ્છરં શલ્યશ્ચ સંયુગે ॥

અથેતરે મહેષ્વાસાઃ પઞ્ચ પઞ્ચ શિલીમુખાન્ ।
ભીમસેનં સમુદ્દિશ્ય પ્રેષયમાસુરોજસા ॥

તોમરં ચ દ્વિધા ચક્રે ક્ષુરપ્રેણાનિલાત્મજઃ ।
પટ્ટસં ચ ત્રિભિર્બાણૈશ્ચિચ્છેદ તિલકાણ્ડવત્ ॥

સ બિભેદ શતઘ્નીં ચ નવભિઃ કઙ્કપત્રિભિઃ ।
મદ્રરાજપ્રયુક્તં ચ શરં છિત્ત્વા મહારથઃ ॥

શક્તિં ચિચ્છેદ સહસા ભગદત્તેરિતાં રણે ।
તથેતરાઞ્શરાન્ઘોરાઞ્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

ભીમસેનો રણશ્લાઘી ત્રિધૈકૈકં સમાચ્છિનત્ ।
તાંશ્ચ સર્વાન્મહેષ્વાસાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરતાડયત્ ॥

તતો ધનઞ્જયસ્તત્ર વર્તમાને મહારણે ।
આજગામ રથેનાજૌ ભીમં દૃષ્ટ્વા મહારથમ્ ॥

નિઘ્નન્તં સમરે શત્રૂન્યોધયાનં ચ સાયકૈઃ ।
તૌ તુ તત્ર મહાત્માનૌ સમેતૌ વીક્ષ્ય પાણ્ડવૌ ॥

ન શશંસુર્જયં તત્ર તાવકાઃ પુરુષર્ષભાઃ ।
અથાર્જુનો રણે ભીમં યોધયન્તં મહારથાન્ ॥

ભીષ્મસ્ય નિધનાકાઙ્ક્ષી પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્ ।
આસસાદ રણે વીરાંસ્તાવકાન્દશ ભારત ॥

યે સ્મ ભીમં રણે રાજન્યોધયન્તો વ્યવસ્થિતાઃ ।
બીભત્સુસ્તાનથાવિધ્યદ્ભીમસ્ય પ્રિયકામ્યયા ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સુશર્માણમચોદયત્ ।
અર્જુનસ્ય વધાર્થાય ભીમસેનસ્ય ચોભયોઃ ॥

સુશર્મન્ગચ્છ શીઘ્રં ત્વં બલૌઘૈઃ પરિવારિતઃ ।
જહિ પાણ્ડુસુતાવેતૌ ધનઞ્જયવૃકોદરૌ ॥

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ત્રૈગર્તઃ પ્રસ્થલાધિપઃ ।
અભિદ્રુત્ય રણે ભીમમર્જુનં ચૈવ ધન્વિનૌ ॥

રથૈરનેકસાહસ્રૈઃ સમન્તાત્પર્યવારયત્ ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધમર્જુનસ્ય પરૈઃ સહ ॥