મહાભારત · અધ્યાય 6.112

અથ વીરો મહેષ્વાસો મત્તવારણવિક્રમઃ ।
સમાદાય મહચ્ચાપં મત્તવારણવારણમ્ ॥

વિધુન્વાનો નરશ્રેષ્ઠો દ્રાવયાણો વરૂથિનીમ્ ।
પૃતનાં પાણ્ડવેયાનાં ગાહમાનો મહાબલઃ ॥

નિમિત્તાનિ નિમિત્તજ્ઞઃ સર્વતો વીક્ષ્ય વીર્યવાન્ ।
પ્રતપન્તમનીકાનિ દ્રોણઃ પુત્રમભાષત ॥
દ્રોણ ઉવાચ ।

અયં હિ દિવસસ્તાત યત્ર પાર્થો મહાબલઃ ।
જિઘાંસુઃ સમરે ભીષ્મં પરં યત્નં કરિષ્યતિ ॥

ઉત્પતન્તિ હિ મે બાણા ધનુઃ પ્રસ્ફુરતીવ ચ ।
યોગમસ્ત્રાણિ નેચ્છન્તિ ક્રૂરં મે વર્તતે મનઃ ॥

દિક્ષ્વશાન્તાનિ ઘોરાણિ વ્યાહરન્તિ મૃગદ્વિજાઃ ।
નીચૈર્ગૃધ્રા નિલીયન્તે ભારતાનાં ચમૂં પ્રતિ ॥

નષ્ટપ્રભ ઇવાદિત્યઃ સર્વતો લોહિતા દિશઃ ।
રસતે વ્યથતે ભૂમિઃ કમ્પતીવ ચ સર્વશઃ ॥

કઙ્કગૃધ્રા બલાકાશ્ચ વ્યાહરન્તિ મુહુર્મુહુઃ ।
શિવાશ્ચૈવાશિવા ઘોરા વેદયન્ત્યો મહદ્ભયમ્ ॥

પપાત મહતી ચોલ્કા મધ્યેનાદિત્યમણ્ડલાત્ ।
સકબન્ધશ્ચ પરિઘો ભાનુમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ ॥

પરિવેષસ્તથા ઘોરશ્ચન્દ્રભાસ્કરયોરભૂત્ ।
વેદયાનો ભયં ઘોરં રાજ્ઞાં દેહાવકર્તનમ્ ॥

દેવતાયતનસ્થાશ્ચ કૌરવેન્દ્રસ્ય દેવતાઃ ।
કમ્પન્તે ચ હસન્તે ચ નૃત્યન્તિ ચ રુદન્તિ ચ ॥

અપસવ્યં ગ્રહાશ્ચક્રુરલક્ષ્માણં દિવાકરમ્ ।
અવાક્શિરાશ્ચ ભગવાનુપાતિષ્ઠત ચન્દ્રકમાઃ ॥

વપૂંષિ ચ નરેન્દ્રાણાં વિગતાભાનિ લક્ષયે ।
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યેષુ ન ચ ભ્રાજન્તિ દંશિતાઃક ॥

સેનયોરુભયોશ્ચાપિ સમન્તાચ્છ્રૂયતે મહાન્ ।
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષો ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિઃસ્વનઃ ॥

ધ્રુવમાસ્થાય બીભત્સુરુત્તમાસ્ત્રાણિ સંયુગે ।
અપાસ્યાન્યાન્રણે યોધાનભ્યેષ્યતિ પિતામહમ્ ॥

હૃષ્યન્તિ રોમકૂપાણિ સીદતીવ ચ મે મનઃ ।
ચિન્તયિત્વા મહાબાહો ભીષ્માર્જુનસમાગમમ્ ॥

તં ચેહ નિકૃતિપ્રજ્ઞં પાઞ્ચાલ્યં પાપચેતસમ્ ।
પુરસ્કૃત્ય રણે પાર્થો ભીષ્મસ્યાયોધનં ગતઃ ॥

અબ્રવીચ્ચ પુરા ભીષ્મો નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ ।
સ્ત્રી હ્યેષા વિહિતા ધાત્રા દૈવાચ્ચ સ પુનઃ પુમાન્ ॥

અસન્કલ્પધ્વજશ્ચૈવ યાજ્ઞસેનિર્મહાબલઃ ।
ન ચામઙ્ગલિકે તસ્મિન્પ્રહરેદાપગાસુતઃ ॥

એતદ્વિચિન્તયાનસ્ય પ્રજ્ઞા સીદતિ મે ભૃશમ્ ।
અભ્યુદ્યતો રણે પાર્થઃ કુરુવૃદ્ધમુપાદ્રવત્ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય ચ ક્રોધો ભીષ્મશ્ચાર્જુનસન્ગતઃ ।
મમ ચાસ્ત્રસમારમ્ભઃ પ્રજાનામશિવં ધ્રુવમ્ ॥

મનસ્વી બલવાઞ્શૂરઃ કૃતાસ્ત્રોઽલઘુવિક્રમઃ ।
દૂરપાતી દૃઢેષુશ્ચ નિમિત્તજ્ઞશ્ચ પાણ્ડવઃ ॥

અજેયઃ સમરે ચાપિ દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ।
બલવાન્બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ જિતક્લેશો યુધાં વરઃ ॥

વિજયી ચ રણે નિત્યં ભૈરવાસ્ત્રશ્ચ પાણ્ડવઃ . 6-112-24બભ્યુદ્યતં રણે દૃષ્ટ્વા ભૈરવાસ્ત્રં ચ પાણ્ડવમ્ ।
તસ્ય માર્ગં પરિહરન્દ્રુતં ગચ્છ યતવ્રત ॥

પશ્યાદ્યૈતન્મહાઘોરે સંયુગે વૈશસં મહત્ ।
હેમચિત્રાણિ શૂરણાં મહાન્તિ ચ શુભાનિ ચ ॥

કવચાન્યવદીર્યન્તે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
છિદ્યન્તે ચ ધ્વજાગ્રાણિ તોમરાશ્ચ ધનૂંષિ ચ ॥

પ્રાસાશ્ચ વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ શક્ત્યશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ ।
વૈજયન્ત્યશ્ચ નાગાનાં સન્ક્રુદ્ધેન કિરીટિના ॥

નાયં સંરક્ષિતું કાલઃ પ્રાણાન્પુત્રોપજીવિભિઃ ।
યાહિ સ્વર્ગં પુરસ્કૃત્ય યશસે વિજયાય ચ ॥

રથનાગહયાવર્તાં મહાઘોરાં સુદુર્ગમામ્ ।
રથેન સન્ગ્રામનદીં તરત્યેષ કપિધ્વજઃ ॥

બ્રહ્મણ્યતા દમો દાનં તપશ્ચ ચરિતં મહત્ ।
ઇહૈવ દૃશ્યતે પાર્થે ભ્રાતા યસ્ય ધનઞ્જયઃ ॥

ભીમસેનશ્ચ બલવાન્માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
વાસુદેવશ્ચ વાર્ષ્ણેયો યસ્ય નાથો વ્યવસ્થિતઃ ॥

તસ્યૈષ મન્યુપ્રભવો ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્મતેઃ ।
તપોભાવિતદેહસ્ય કોપો દહતિ વાહિનીમ્ ॥

એષ સન્દૃશ્યતે પાર્થો વાસુદેવવ્યપાશ્રયઃ ।
દારયન્સર્વસૈન્યાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રાણિ સર્વશઃ ॥

એતદાલોક્યતે સૈન્યં ક્ષોભ્યમાણં કિરીટિના ।
મહોર્મિનદ્ધં સુમહત્તિમિનેવ મહાજલમ્ ॥

હાહાકિલકિલાશબ્દાઃ શ્રૂયન્તે ચ ચમૂમુખે ।
યાહિ પાઞ્ચાલદાયાદમહં યાસ્યે યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

દુર્ગમં હ્યન્તરં રાજ્ઞો વ્યૂહસ્યામિતતેજસઃ ।
સમુદ્રકુક્ષિપ્રતિમં સર્વતોઽતિરથૈઃ સ્થિતૈઃ ॥

સાત્યકિશ્ચાભિમન્યુશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ ।
પર્યરક્ષન્ત રાજાનં યમૌ ચ મનુજેશ્વરમ્ ॥

ઉપેન્દ્રસદૃશશ્યામો મહાશાલ ઇવોદ્ગતઃ ।
એષ ગચ્છત્યનીકાગ્રે દ્વિતીય ઇવ ફલ્ગુનઃ ॥

ઉત્તમાસ્ત્રાણિ ચાધત્સ્વ ગૃહીત્વા ચ મહદ્ધનુઃ ।
પાર્ષતં યાહિ રાજાનં યુધ્યસ્વ ચ વૃકોદરમ્ ॥

કો હિ નેચ્છેત્પ્રિયં પુત્રં જીવન્તં શાશ્વતીઃ સમાઃ ।
ક્ષત્રધર્મં તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય તતસ્ત્વાં નિયુનજ્મ્યહમ્ ॥

એષ ચાતિરણે ભીષ્મો દહતે વૈ મહાચમૂમ્ ।
યુદ્ધેષુ સદૃશસ્તાત યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

પુત્રં સમનુશાસ્યૈવં ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
મહારણે મહારાજ ધર્મરાજમયોધયત્ ॥