મહાભારત · અધ્યાય 6.102

કથં દ્રોણો મહેષ્વાસઃ પાણ્ડવશ્ચ ધનઞ્જયઃ ।
સમીયતૂ રણે યત્તૌ તાવુભૌ પુરુષર્ષભૌ ॥

પ્રિયો હિ પાણ્ડવો નિત્યં ભારદ્વાજસ્ય ધીમતઃ ।
આચાર્યશ્ચ રણે નિત્યં પ્રિયઃ પાર્થસ્ય સઞ્જય ॥

તાવુભૌ રથિનો સઙ્ખ્યે હૃષ્ટૌ સિંહાવિવોત્કટૌ ।
કથં સમીયતુર્યત્તૌ ભારદ્વાજધનઞ્જયૌ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ન દ્રોણઃ સમરે પાર્થં જાનીતે પ્રિયમાત્મનઃ ।
ક્ષત્રધર્મં પુરસ્કૃત્ય પાર્થો વા ગુરુમાહવે ॥

ન ક્ષત્રિયા રણે રાજન્વર્જયન્તિ પરસ્પરમ્ ।
નિર્મર્યાદં હિ યુધ્યન્તે પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥

રણે ભારત પાર્થેન દ્રોણો વિદ્ધસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
નાચિન્તયચ્ચ તાન્બાણાન્પાર્થચાપચ્યુતાન્યુધિ ॥

શરવૃષ્ટ્યા પુનઃ પાર્થશ્છાદયામાસ તં રણે ।
સ પ્રજજ્વાલ રોષેણ ગહનેઽગ્નિરિવોર્જિતઃ ॥

તતોઽર્જુનં રણે દ્રોણઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
છાદયામાસ રાજેન્દ્ર નચિરાદેવ ભારત ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સુશર્માણમચોદયત્ ।
દ્રોણસ્ય સમરે રાજન્પાર્ષ્ણિગ્રહણકારણાત્ ॥

ત્રિગર્તરાડપિ ક્રુદ્ધો ભૃશમાયમ્ય કાર્મુકમ્ ।
છાદયામાસ સમરે પાર્થં બાણૈરયોમુખૈઃ ॥

તાભ્યાં મુક્તાઃ શરા રાજન્નન્તરિક્ષે વિરેજિરે ।
હંસા ઇવ મહારાજ શરત્કાલે નભસ્તલે ॥

તે શરાઃ પ્રાપ્ય કૌન્તેયં સમન્તાદ્વિવિશુઃ પ્રભો ।
ફલભારનતં યદ્વત્સ્વાદુવૃક્ષં વિહન્ગમાઃ ॥

અર્જુનસ્તુ રણે નાદં વિનદ્ય રથિનાં વરઃ ।
ત્રિગર્તરાજં સમરે સપુત્રં વિવ્યધે શરૈઃ ॥

તે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન કાલેનેવ યુગક્ષયે . પાર્થમેવાભ્યવર્તન્ત મરણે કૃતનિશ્ચયાઃ ।
મુમુચુઃ શરવૃષ્ટિં ચ પાણ્ડવસ્ય રથં પ્રતિ ॥

શરવૃષ્ટિં તતસ્તાં તુ શરવર્ષૈઃ સમન્તતઃ ।
પ્રતિજગ્રાહ રાજેન્દ્ર તોયવૃષ્ટિમિવાચલઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ બીભત્સોર્હસ્તલાઘવમ્ ।
વિમુક્તાં બહુભિર્યોધૈઃ શસ્ત્રવૃષ્ટિં દુરાસદામ્ ॥

યદેકો વારયામાસ મારુતોઽભ્રગણાનિવ ।
કર્મણા તેન પાર્થસ્ય તુતુષુર્દેવદાનવાઃ ॥

અથ ક્રુદ્ધો રણે પાર્થસ્ત્રિગર્તાન્પ્રતિ ભારત ।
મુમોચાસ્ત્રં મહારાજ વાયવ્યં પૃતનામુખે ॥

પ્રાદુરાસીત્તતો વાયુઃ ક્ષોભયાણો નભસ્તલમ્ ।
પાતયન્વૈ તરુગણાન્વિનિઘ્નંશ્ચૈવ સૈનિકાન્ ॥

તતો દ્રોણોઽભિવીક્ષ્યૈવ વાયવ્યાસ્ત્રં સુદારુણમ્ ।
શૈલમન્યન્મહારાજ ઘોરમસ્ત્રં મુમોચ હ ॥

દ્રોણેન યુધિ નિર્મુક્તે તસ્મિન્નસ્ત્રે નરાધિપ ।
પ્રશશામ તતો વયુઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિશો દશ ॥

તતઃ પાણ્ડુસુતો વીરસ્ત્રિગર્તસ્ય રથવ્રજાન્ ।
નિરુત્સાહાન્રણે ચક્રે વિમુખાન્વિપરાક્રમાન્ ॥

તતો દુર્યોધનશ્ચૈવ કૃપશ્ચ રથિનાં વરઃ ।
અશ્વત્થામા તથા શલ્યઃ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ ॥

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ બાહ્લિકઃ સહ બાહ્લિકૈઃ ।
મહતા રથવંશેન પાર્થસ્યાવારયન્દિશઃ ॥

તથૈવ ભગદત્તશ્ચ શ્રતાયુશ્ચ મહાબલઃ ।
ગજાનીકેન ભીમસ્ય તાવવારયતાં દિશઃ ॥

ભૂરિશ્રવાઃ શલશ્ચૈવ સૌબલશ્ચ વિશામ્પતે ।
શરૌઘૈર્વિમલૈસ્તીક્ષ્ણૈર્માદ્રીપુત્રાવવારયન્ ॥

ભીષ્મસ્તુ સંહતઃ સઙ્ખ્યે ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ સસૈનિકૈઃ ।
યુધિષ્ઠિરં સમાસાદ્ય સર્વતઃ પર્યવારયત્ ॥

આપતન્તં ગજાનીકં દૃષ્ટ્વા પાર્થો વૃકોદરઃ ।
લોલિહન્સૃક્કિણી વીરો મૃગરાડિવ કાનને ॥

ભીમસ્તુ રથિનાં શ્રેષ્ઠો ગદાં ગૃહ્ય મહાહવે ।
અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં તવ સૈન્યાન્યભીષયત્ ॥

તમુદ્વીક્ષ્ય ગદાહસ્તં તતસ્તે ગજસાદિનઃ ।
પરિવવ્રૂ રણે યત્તા ભીમસેનં સમન્તતઃ ॥

ગજમધ્યમનુપ્રાપ્તઃ પાણ્ડવઃ સ વ્યરાજત ।
મેઘજાલસ્ય મહતો યથા મધ્યગતો રવિઃ ॥

વ્યધમત્સ ગજાનીકં ગદયા પાણ્ડવર્ષભઃ ।
મહાભ્રજાલમતુલં માતરિશ્વેવ સન્તતમ્ ॥

તે વધ્યમાના બલિના ભીમસેનેન દન્તિનઃ ।
આર્તનાદં રણે ચક્રુર્ગર્જન્તો જલદા ઇવ ॥

બહુધા દારિતશ્ચૈવ વિષાણૈસ્તત્ર દન્તિભિઃ ।
ફુલ્લાશોકનિભઃ પાર્થઃ શુશુભે રણમૂર્ધનિ ॥

સાદિનાં શસ્ત્રવૃષ્ટિં ચ વ્યધમદ્ગદયા તતઃ । વાયુવેગસમાયુક્તો વ્યચરત્પાણ્ડવો યુધિ ॥

વિષાણોલ્લિખિતૈર્ગાત્રૌર્વિષાણાભિહતો ભૃશમ્ ।
વિષાણે દન્તિનં ગૃહ્ય નિર્વિષાણમથાકરોત્ ॥

વિષાણેન ચ તેનૈવ કુમ્ભોઽભ્યાહત્ય દન્તિનમ્ ।
પાતયામાસ સમરે દણ્ડહસ્ત ઇવાન્તકઃ ॥

શોણિતાક્તાં ગદાં બિભ્રન્મેદોભઞ્જાકૃતચ્છવિઃ ।
કૃતાભ્યઙ્ગઃ શોણિતેન રુદ્રવત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥

એવં કે વધ્યમાનાશ્ચ હતશેષા મહાગજાઃ ।
પ્રાદ્રવન્ત દિશો રાજન્વિમૃદ્ગન્તઃ સ્વકં બલમ્ ॥

દ્રવદ્ભિસ્તૈર્મહાનાગૈઃ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ । દુર્યોધનબલં સર્વં પુનરાસીત્પરાઙ્ભુખમ્ ॥