મહાભારત · અધ્યાય 6.100

અભિમન્યૂ રથોદારઃ પિશઙ્ગૈસ્તુરગોત્તમૈઃ ।
અભિદુદ્રાવ તેજસ્વી દુર્યોધનબલં મહત્ ॥

વિકિરઞ્શરવર્ષાણિ વારિધારા ઇવામ્બુદઃ ।
ન શેકુઃ સમરે ક્રુદ્ધં સૌભદ્રમરિસૂદનમ્ ॥

શસ્ત્રૌઘિણં ગાહમાનં સેનાસાગરમક્ષયમ્ ।
નિવારયિતુમપ્યાજૌ ત્વદીયાઃ કુરુનન્દન ॥

તેન મુક્તા રણે રાજઞ્શરાઃ શત્રુનિબર્હણાઃ ।
ક્ષત્રિયાનનયઞ્શૂરાન્પ્રેતરાજનિવેશનમ્ ॥

યમદણ્ડોપમાન્ઘોરાઞ્જ્વલિતાશીવિષોપમાન્ ।
સૌભદ્રઃ સમરે ક્રુદ્ધઃ પ્રેષયામાસ સાયકાન્ ॥

સરથાન્રથિનસ્તૂર્ણં હયાંશ્ચૈવ સસાદિનઃ ।
ગજારોહાંશ્ચ સગજાન્દારયામાસ ફાલ્ગુનિઃ ॥

તસ્ય તત્કુર્વતઃ કર્મ મહત્સઙ્ખ્યે મહીભૃતઃ ।
પૂજયાઞ્ચક્રિરે હૃષ્ટાઃ પ્રશશંસુશ્ચ ફાલ્ગુનિમ્ ॥

તાન્યનીકાનિ સૌભદ્રો દ્રાવયામાસ ભારત ।
તૂલરાશીનિવાકાશે મારુતઃ સર્વતો દિશમ્ ॥

તેન વિદ્રાવ્યમાણાનિ તવ સૈન્યાનિ ભારત ।
ત્રતારં નાધ્યગચ્છન્ત પઙ્ક્તે મગ્ના ઇવ દ્વીપાઃ ॥

વિદ્રાવ્ય સર્વસૈન્યાનિ તાવકાનિ નરોત્તમ ।
અભિમન્યુઃ સ્થિતો રાજન્વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્ ॥

ન ચૈનં તાવકા રાજન્વિષેહુરરિઘાતિનમ્ ।
પ્રદીપ્તં પાવકં યદ્વત્પતઙ્ગાઃ કાલચોદિતાઃ ॥

પ્રહરન્સર્વશત્રુભ્યઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ ।
અદૃશ્યત મહેષ્વાસઃ સવજ્ર ઇવ વાસવઃ ॥

હેમપૃષ્ઠં ધનુશ્ચાસ્ય દદૃશે વિચરદ્દિશઃ ।
તોયદેષુ યથા રાજન્રાજમાના શતહ્રદા ॥

શરાશ્ચ નિશિતાઃ પીતા નિશ્ચરન્તિ સ્મ સંયુગે ।
વનાત્ફુલ્લદ્રુમાદ્રાજન્ભ્રમરાણામિવ વ્રજાઃ ॥

તથૈવ ચરતસ્તસ્ય સૌભદ્રસ્ય મહાત્મનઃ ।
રથેન કાઞ્ચનાઙ્ગેન દદૃશુર્નાન્તરં જનાઃ ॥

મોહયિત્વા કૃપં દ્રોણં દ્રૌણિં ચ સબૃહદ્બલમ્ ।
સૈન્ધવં ચ મહેષ્વાસો વ્યચરલ્લઘુ સુષ્ઠુ ચ ॥

મણ્ડલીકૃતમેવાસ્ય ધનુઃ પશ્યામ ભારત ।
સૂર્યમણ્ડલસન્કાશં દહતસ્તવ વાહિનીમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રિયાઃ શુરાઃ પ્રતપન્તં તરસ્વિનમ્ ।
દ્વિફલ્ગુનમિમં લોકં મેનિરે તસ્ય કર્મભિઃ ॥

તેનાર્દિતા મહારાજ ભારતી સા મહાચમૂઃ ।
વ્યભ્રમત્તત્રતત્રૈવ યોષિન્મદવશાદિવ ॥

દ્રાવયિત્વા મહાસૈન્યં કમ્પયિત્વા મહારથાન્ ।
નન્દયામાસ સુહૃદો મયં જિત્વેવ વાસવઃ ॥

તેન નિદ્રાવ્યમાણાનિ તવ સૈન્યાનિ સંયુગે ।
ચક્રુરાર્તસ્વનં ઘોરં પર્જન્યનિનદોપમમ્ ॥

તં શ્રુત્વા નિનદં ઘોરં તવ સૈન્યસ્ય ભારત ।
મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ ॥

દુર્યોધનસ્તદા રાજન્નાર્શ્યશૃઙ્ગિમભાષત ।
એષ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહો દ્વિતીય ઇવ ફલ્ગુનઃ ॥

ચમૂં દ્રાવયતે ક્રોધાદ્વૃત્રો દેવચમૂમિવ ।
તસ્ય ચાન્યત્ર પશ્યામિ સંયુગે ભેષજં મહત્ ॥

ઋતે ત્વાં રાક્ષસશ્રેષ્ઠં સર્વવિદ્યાસુ પારગમ્ ।
સ ગત્વા ત્વરિતં વીરં જહિ સૌભદ્રમાહવે ॥

વયં પાર્થં હનિષ્યામો ભીષ્મદ્રોણપુરોગમાઃ ।
સ એવમુક્તો બલવાન્રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

પ્રયયૌ સમરે તૂર્ણં તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્ ।
નર્દમાનો મહાનાદં પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ ॥

તસ્ય શબ્દેન મહતા પાણ્ડવાનાં બલં મહત્ ।
પ્રાચલત્સર્વતો રાજન્વાતોદ્ધૂત ઇવાર્ણવઃ ॥

બહવશ્ચ મહારાજ તસ્ય નાદેન ભીષિતાઃ ।
પ્રિયાન્પ્રાણાન્પરિત્યજ્ય નિપેતુર્ધરણીતલે ॥

કાર્ષ્ણિશ્ચાપિ મુદા યુક્તઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ ।
નૃત્યન્નિવ રથોપસ્થે તદ્રક્ષઃ સમુપાદ્રવત્ ॥

તતઃ સ રાક્ષસઃ ક્રુદ્ધઃ સમ્પ્રાપ્યૈવાર્જુનં રણે ।
નાતિદૂરે સ્થિતાં તસ્ય દ્રાવયામાસ વૈ ચમૂમ્ ॥

તાં વધ્યમાનાં ચ તથા પાણ્ડવાનાં મહાચમૂમ્ ।
પ્રત્યદ્યયૌ રણે રક્ષો દેવસેનાં યથા બલઃ ॥

વિમર્દઃ સુમહાનાસીત્તસ્ય સૈન્યસ્ય મારિષ ।
રક્ષસા ઘોરરૂપેણ વધ્યમાનસ્ય સંયુગે ॥

તતઃ શરસહસ્ત્રૈસ્તાં પાણ્ડવાનાં મહાચમૂમ્ ।
વ્યદ્રાવયદ્રણે રક્ષો દર્શયતત્સ્વપરાક્રમમ્ ॥

સા વધ્યમાના ચ તથા પાણ્ડવાનામનીકિની ।
રક્ષસા ઘોરરૂપેણ પ્રદુદ્રાવ રણે ભયાત્ ॥

પ્રમૃદ્ય ચ રણે સેનાં પદ્મિનીં વારણો યથા ।
તતોઽભિદ્રદ્રાવ રણે દ્રૌપદેયાન્મહાબલાન્ ॥

તે તુ ક્રુદ્ધા મહેષ્વાસા દ્રૌપદેયાઃ પ્રહારિણઃ ।
રાક્ષસં દુદ્રુવુઃ સઙ્ખ્યે ગ્રહાઃ પઞ્ચ રવિં યથા ॥

વીર્યવદ્ભિસ્તતસ્તૈસ્તુ પીડિતો રાક્ષસોત્તમઃ ।
યથા યુગક્ષયે ઘોરે ચન્દ્રમાઃ પઞ્ચભિર્ગ્રહૈઃ ॥

પ્રતિવિન્ધ્યસ્તતો રક્ષો બિભેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સર્વપારશવૈસ્તૂર્ણમકુણ્ઠાગ્રૈર્મહાબલઃ ॥

સ તૈર્ભિન્નતનુત્રાણઃ શુશુભે રાક્ષસોત્તમઃ ।
મરીચિભિરિવાર્કસ્ય સંસ્યૂતો જલદો મહાન્ ॥

વિષક્તૈઃ સશરૈશ્ચાપિ તપનીયપરિચ્છદૈઃ ।
આર્શ્યશૃઙ્ગિર્બભૌ રાજન્દીપ્તશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ ॥

તતસ્તે ભ્રાતરઃ પઞ્ચ રાક્ષસેન્દ્રં મહાહવે । વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બાણૈસ્તપનીયવિભૂષિતૈઃ ।

સ નિર્ભિન્નઃ શરૈર્ઘોરૈર્ભુજગૈઃ કોપિતૈરિવ ।
અલમ્બુસો ભૃશં રાજન્નાગેન્દ્ર ઇવ ચુક્રુધે ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહારાજ મુહૂર્તમથ મારિષ ।
પ્રવિવેશ તમો દીર્ઘં પીડિતસ્તૈર્મહારથૈઃ ॥

પ્રતિલભ્ય તતઃ સઞ્જ્ઞાં ક્રોધેન દ્વિગુણીકૃતઃ ।
ચિચ્છેદ સાયકૈસ્તેષાં ધ્વજાંશ્ચૈવ ધનૂંષિ ચ ॥

એકૈકં પઞ્ચભિર્બાણૈરાજઘાન સ્મયન્નિવ ।
અલમ્બુસો રથોપસ્થે નૃત્યન્નિવ મહારથઃ ॥

ત્વરમાણઃ સુસમ્બદ્ધો હયાંસ્તેષાં મહાત્મનામ્ ।
જઘાન રાક્ષસઃ ક્રુદ્ધઃ સારથીંશ્ચ સહસ્રશઃ ॥

બિભેદ ચ સુસંરબ્ધઃ પુનશ્ચૈનાન્સુતાંશિતૈઃ ।
શરૈર્બહુવિધાકારૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

વિરથાંશ્ચ મહેષ્વાસાન્કૃત્વા તત્ર સ રાક્ષસઃ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન હન્તુકામો નિશાચરઃ ॥

તાનર્દિતાન્રણે તેન રાક્ષસેન દુરાત્મના ।
દૃષ્ટ્વાઽર્જુનસુતઃ સઙ્ખ્યે રાક્ષસં સમુપાદ્રવત્ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોરિવ ।
દદૃશુસ્તાવકાઃ સર્વે પાણ્ડવાશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥

તૌ સમેતૌ મહાયુદ્ધે ક્રોધદીપ્તૌ પરસ્પરમ્ ।
મહાબલૌ મહારાજ ક્રોધસંરક્તલોચનૌ ॥

પરસ્પરમવેક્ષેતાં કાલાનલસમૌ યુધિ । આશીવિષાવિવ ક્રુદ્ધૌ નેત્રાભ્યામિતરેતરમ્ ।
તયોઃ સમાગમો ઘોરો બભૂવ કટુકોદયઃ ॥

યથા દેવાસુરે યુદ્ધે શક્રશમ્બરયોઃ પુરા ॥