મહાભારત · અધ્યાય 5.83

યા સા બાલ્યાત્પ્રભૃત્યસ્માન્પર્યવર્ધયતાબલા ।
ઉપવાસતપઃશીલા સદા સ્વસ્ત્યયને રતા ॥

દેવતાતિથિપૂજાસુ ગુરુશુશ્રૂષણે રતા ।
વત્સલા પ્રિયપુત્રા ચ માતાઽસ્માકં જનાર્દન ॥

સુયોધનભયાદ્યા નો ત્રાયતામિત્રકર્શન ।
મહતો મૃત્યુસમ્બાધુદ્દુસ્તરાન્નૌરિવાર્ણવાત્ ॥

અસ્મત્કૃતે ચ સતતં યયા દુઃખાનિ માધવ ।
અનુભૂતાન્યદુઃખાર્હાં તાં સ્મ પૃચ્છેરનામયમ્ ॥

ભૃશમાશ્વાસયેશ્ચૈનાં પુત્રશોકપરિપ્લુતામ્ ।
અભિવાદ્ય સ્વજેથાસ્ત્વં પાણ્ડવાન્પરિકીર્તયન્ ॥

ઊઢાત્પ્રભૃતિ દુઃખાનિ શ્વશુરાણામરિન્દમ ।
નિરાકારાઽતદર્હા ચ પશ્યન્તી દુઃખમશ્રુતે ॥

અપિ જાતુ સ કાલઃ સ્યાત્કૃષ્ણ દુઃખવિપર્યયઃ ।
યદહં માતરં ક્લિષ્ટાં સુખં દદ્યામરિન્દમ ॥

પ્રવ્રજન્તોઽનુધાવન્તીં કૃપણાં પુત્રગૃદ્ધિનીમ્ ।
રુદતીમપહાયૈનામગચ્છામ વયં વનમ્ ॥

સા નૂનં મ્રિયતે દુઃખૈઃ સા ચેજ્જીવતિ કેશવ ।
તથા પુત્રાધિભિર્ગાઢમાર્તામર્ચય સત્કૃત ॥

અભિવાદ્યાઽથ સા કૃષ્ણ ત્વયા મદ્વચવાદ્વિભો ।
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ કૌરવ્યો રાજાનશ્ચ વયોધિકાઃ ॥

ભીષ્મં દ્રોણં કૃપં ચૈવ મહારાજં ચ વાહ્લિકમ્ ।
દ્રૌણિં ચ સોમદત્તં ચ સર્વાંશ્ચ ભરતાન્પૃથક્ ॥

યથાવયો યથાસ્થાનં પ્રપદ્યસ્વ જનાર્દન । વિદુરં ચ મહાપ્રાજ્ઞં કુરૂણાં મન્ત્રધારિણમ્ ।
અગાધબુદ્ધિં મર્મજ્ઞં સ્વજેથા મધુસૂદન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા કેશવં તત્ર રાજમધ્યે યુધિષ્ઠિરઃ ।
અનુજ્ઞાતો નિવવૃતે કૃષ્ણં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ॥

વ્રજન્નેવ તુ બીભત્સુઃ સખાયં પુરુષર્ષભમ્ ।
અબ્રવીત્પરવીરઘ્રં દાશાર્હમપરાજિતમ્ ॥

યદસ્માકં વિભો વૃત્તં પુરા વૈ મન્ત્રનિશ્ચયે ।
અર્ધરાજ્યસ્ય ગોવિદ વિદિતં સર્વરાજસુ ॥

તચ્ચેદ્દદ્યાદખઙ્ગેન સત્કૃત્યાનવમત્ય ચ ।
પ્રિયં મે સ્યાન્મહાબાહો મુચ્યેરન્મહતો ભયાત્ ॥

અતશ્ચેદન્યથાકર્તા ધાર્તરાષ્ટ્રોઽનુપાયવિત્ ।
અન્તં નૂનં કરિષ્યામિ ક્ષત્રિયાણાં જનાર્દન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તે પાણ્ડવેન સમહૃષ્યદ્વૃકોદરઃ ।
મુહુર્મુહુઃ ક્રોધવશાત્પ્રાવેપત ચ પાણ્ડવઃ ॥

વેપમાનશ્ચ કૌન્તેયઃ પ્રાક્રોશન્મહતો રજન્ ।
ધનઞ્જયવચઃ શ્રુત્વા હર્ષોત્સિક્તમના ભૃશમ્ ॥

તસ્ય તં નિનદં શ્રુત્વા સમ્પ્રાવેપન્ત ધન્વિનઃ ।
વાહનાનિ ચ સર્વામિ શકૃન્મૂત્રે પ્રમુસ્રુવુઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા કેશવં તત્ર તથા ચોહ્વા વિનિશ્ચયમ્ ।
અનુજ્ઞાતો નિવવૃતે પરિષ્વજ્ય જનાર્દનમ્ ॥

તેષુ રાજસુ સર્વેષુ નિવૃત્તેષુ જનાર્દનઃ ।
તૂર્ણમભ્યગમદ્ધૃષ્ટઃ શૈબ્યસુગ્રીવવાહનઃ ॥

તે હયા વાસુદેવસ્ય દારુકેણ પ્રચોદિતાઃ ।
પન્થાનમાચેમુરિવ ગ્રસમાના ઇવામ્બરમ્ ॥

અથાપશ્યન્મહાબાહુરૃષીનધ્વનિ કેશવઃ ।
બ્રાહ્યા શ્રિયા દીપ્યમાનાન્સ્થિતાનુભયતઃ પથિ ॥

સોઽવતીર્ય રથાત્તૂર્ણમભિવાદ્ય જનાર્દનઃ ।
યથાવૃત્તાનૃષીન્સર્વાનભ્યભાષત પૂજયન્ ॥

કચ્ચિલ્લોકેષુ કુશલં કચ્ચિદ્ધર્મઃ સ્વનુષ્ઠિતઃ . બ્રાહ્મણાનાં ત્રયો વર્ણાઃ કચ્ચિત્તિષ્ઠન્તિ શાસને ।
પિતૃદેવાતિથિભ્યશ્ચ કચ્ચિત્પૂતા સ્વનુષ્ઠિતાઃ ॥

તેભ્યઃ પ્રયુજ્ય તાં પૂજાં પ્રોવાચ મધુસૂદનઃ ।
ભગવન્તઃ ક્વ સંસિદ્ધાઃ કોઽવધિર્ભવતામિહ ॥

કિં વા કાર્યં ભગવતામહં કિં કરવાણિ યઃ ।
કેનાર્થેનોપપ્તમ્પ્રાપ્તા ભગવન્તો મહીતલમ્ ॥

એવમુક્તાઃ કેશવેન મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ ।
નારદપ્રમુખાઃ સર્વે પ્રત્યનન્દન્ત કેશવમ્ ॥

અધશ્શિરાઃ સર્પમાલી મહર્ષિઃ સ હિ દેવલઃ . અર્વાવસુઃ સુજાનુશ્ચ મૈત્રેયઃ શુનકો બલી

બકો દાલ્ભ્યઃ સ્થૂલશિરાઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્તથા ।
આપોદધૌમ્યો ધૌમ્યશ્ચ આણિમાણ્ડવ્યકૌશિકૌ ॥

દામોષ્ણીષસ્ત્રિષવણઃ પર્ણાદો ઘટજાનુકઃ ।
મૌઞ્જાયનો વાયુભક્ષઃ પારાશર્યોઽથ શાલિકઃ ॥

શીલવાનશનિર્ધાતા શૂન્યપાલોઽકૃતવ્રણઃ । શ્વેતકેતુઃ કહોલશ્ચ રામશ્ચૈવ મહાતપાઃ ॥

તમબ્રવીજ્જામદગ્ન્ય ઉપેત્ય મધુસૂદનમ્ ।
પરિષ્વજ્ય ચ ગોવિન્દં સુરાસુરપતેઃ સખા ॥

દેવર્ષયઃ પુણ્યકૃતો બ્રાહ્મણાશ્ચ બહુશ્રુતાઃ ।
રાજર્ષયશ્ચ દાશાર્હ માનયન્તિ તપસ્વિનઃ ॥

દૈવાસુરસ્ય દ્રુષ્ટારઃ પુરાણસ્ય મહામતે । સમેત પાર્થિવં ક્ષત્રં દિદૃક્ષન્તશ્ચ સર્વતઃ ।
સભાસદશ્ચ રાજાનસ્ત્વાં ચ સત્યં જનાર્દનમ્ ॥

એતન્મહત્પ્રેક્ષણીયં દ્રુષ્ટુમિચ્છામ કેશવ ॥

ધર્માર્થસહિતા વાચઃ શ્રોતુમિચ્છામ માધવ ।
ત્વયોચ્યમાનાઃ કુરુષુ રાજમધ્યે પરન્તપ ॥

સભાયાં મધુરા વાચઃ શુશ્રૂષન્તસ્ત્વયેરિતાઃ . કુરૂણાં પ્રતિવાચશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામ માધવ ॥

ભીષ્મદ્રોણાદયશ્ચૈવ વિદુરશ્ચ મહામતિઃ ।
ત્વં ચ યાદવશાર્દૂલ સભાયાં વૈ સમેષ્યથ ॥

તવ વાક્યાનિ દિવ્યાનિ તથા તેષાં ચ માધવ । શ્રોતુમિચ્છામ ગોવિન્દ સત્યાનિ ચ હિતાનિ ચ ।
આપૃષ્ટોઽસિ મહાબાહો પુનર્દ્રક્ષ્યામહે વયમ્ ॥

યાહ્યવિઘ્નેન વૈ વીર દ્રક્ષ્યામસ્ત્વાં સભાગતમ્ ।
આસીનમાસને દિવ્યે બલતેજઃસમાહિતમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રયાન્તં દેવકીપુત્રં પરવીરરુજો દશ ।
મહારથા મહાબાહુમન્વયુઃ શસ્ત્રપાણયઃ ॥

પદાતીનાં સહસ્રં ચ સાદિનાં ચ પરન્તપ ।
ભોજ્યં ચ વિપુલં રાજન્પ્રેષ્યાશ્ચ શતશોપરે ॥