મહાભારત · અધ્યાય 5.48

પૃચ્છામિ ત્વાં સઞ્જય રાજમધ્યે કિમબ્રવીદ્વાક્યમદીનસત્વઃ ।
ધનઞ્જયસ્તાત યુધાં પ્રેણતા દુરાત્મનાં જીવિતચ્છિન્મહાત્મા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

દુર્યોધનો વાચમિમાં શ્રૃણોતુ યદબ્રવીદર્જુનો યોત્સ્યમાનઃ ।
યુધિષ્ઠિરસ્યાનુમતે મહાત્મા ધનઞ્જયઃ શ્રૃણ્વતઃ કેશવસ્ય ॥

અવિત્રસ્તો બાહુવીર્યં વિજાન- ન્નુપહ્વરે વાસુદેવસ્ય ધીરઃ ।
અવોચન્માં યોત્સ્યમાનઃ કિરીટી મધ્યે બ્રૂયા ધાર્તરાષ્ટ્રં કુરૂણામ્ ॥

સંશ્રૃણ્વતસ્તસ્ય દુર્ભાષિણો વૈ દુરાત્મનઃ સૂતપુત્રસ્ય સૂત ।
યો યોદ્ધુમાશંસતિ માં સદૈવ મન્દપ્રજ્ઞઃ કાલપક્વોઽતિમૂઢઃ ॥

યે વૈ રાજાનઃ પાણ્ડવાયોધનાય સમાનીતાઃ શ્રૃણ્વતાં ચાપિ તેષામ્ ।
યથા સમગ્રં વચનં મયોક્તં સહામાત્યં શ્રાવયેથા નૃપં તત ॥

યથા નૂનં દેવરાજસ્ય દેવાઃ શુશ્રૂષન્તે વજ્રહસ્તસ્ય સર્વે ।
તથાઽશ્રૃણ્વન્પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ કિરીટિના વાચમુક્તાં સમર્થામ્ ॥

ઇત્યબ્રવીદર્જુનો યોત્સ્યમાનો ગાણ્ડીવધન્વા લોહિતપદ્મનેત્રઃ ।
ન ચેદ્રાજ્યં મુઞ્ચતિ ધાર્તરાષ્ટ્રો યધિષ્ઠિરસ્યાજમીઢસ્ય રાજ્ઞઃ ॥

અસ્તિ નૂનં કર્મ કૃતં પુરસ્તા- દનિર્વિષ્ટં પાપકં ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ ।
યેષાં યુદ્ધં ભીમસેનાર્જુનાભ્યાં તથાશ્વિભ્યાં વાસુદેવેન ચૈવ ॥

શૈનયેન ધ્રુવમાત્તાયુધેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નેનાથ શિખણ્ડિના ચ ।
યુધિષ્ઠિરેણેન્દ્રકલ્પેન ચૈવ યોઽપધ્યાનાન્નિર્દહેદ્ગાં દિવં ચ ॥

તૈશ્ચેદ્યોદ્ધું મન્યતે ધાર્તરાષ્ટ્રો નિર્વૃત્તોઽર્થઃ સકલઃ પાણ્ડવાનામ્ ।
મા તત્કાર્ષીઃ પાણ્ડવસ્યાર્થહેતો- રુપૈહિ યુદ્ધં યદિ મન્યસે ત્વમ્ ॥

યાં તાં વને દુઃખશય્યામવાત્સી- ત્પ્રવ્રાજિતઃ પાણ્ડવો ધર્મચારી ।
આપ્નોતુ તાં દુઃખતરામનર્થા- મન્ત્યાં શય્યાં ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરાશુઃ ॥

હ્રિયા જ્ઞાનેન તપસા દમેન શૌર્યેણાથો ધર્મગુપ્ત્યા ધનેન ।
અન્યાયવૃત્તિઃ કુરુ પાણ્ડવે યા- નધ્યાતિષ્ઠદ્ધાર્તરાષ્ટ્રો દુરાત્મા ॥

માયોપધં પ્રતિધાનાર્જવાભ્યાં તપોદમાભ્યાં ધર્મગુપ્ત્યા બલેન ।
સત્યં બ્રુવન્પ્રતિપન્નો નૃપો ન- સ્તિતિક્ષમાણઃ ક્લિશ્યમાનોઽતિવેલમ્ ॥

યદા જ્યેષ્ઠઃ પાણ્ડવઃ સંશિતાત્મા ક્રોધં યત્તં વર્ષપૂગાન્સુઘોરમ્ ।
અવસ્ત્રષ્ટા કુરુપૂદ્વૃત્તચેતા- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

કૃષ્ણવર્ત્મેવ જ્વલિતઃ સમિદ્ધો યથા દહેત્કક્ષમગ્નિર્નિદાઘે ।
એવં દગ્ધા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સેનાં યુધિષ્ઠિરઃ ક્રોધદીપ્તોન્વવેક્ષ્ય ॥

યદા દ્રષ્ટા ભીમસેનં રથસ્યં ગદાહસ્તં ક્રોધવિષં વમન્તમ્ ।
અમર્ષણં પાણ્ડવં ભીમવેગં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

સેનાગગં દંશિતં ભીમસેનં સુલક્ષણં વીરહણં પરેષામ્ ।
ઘ્નન્તં ચમૂમન્તકસન્નિકાશં તદા સ્મર્તા વચનસ્યાતિમાની ॥

યદા દ્રષ્ટા ભીમસેનેન નાગા- ન્નિપાતિતાન્ગિરિકૂટપ્રકાશાન્ ।
કિમ્ભૈરિવાસૃગ્વમતો ભિન્નકુમ્ભાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

મહાસિંહો ગા ઇવ સમ્પ્રવિશ્ય ગદાપાણિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાનુપેત્ય ।
યદા ભીમો ભીમરૂપો નિહન્તા તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

મહાભયે વીતભયઃ કૃતાસ્ત્રઃ સમાગમે શત્રુબલાવમર્દી ।
સકૃદ્રથેનાપ્રતિમાન્રથૌઘા- ન્પદાતિસઙ્ઘાન્ગદયાભિનિઘ્નન્ ॥

સૈન્યાનનેકાંસ્તરસા વિગૃહ્ણ- ન્યદા છેત્તા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યમ્ ।
છિન્દન્વનં પરશુનેવ શૂર- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

તૃણપ્રાયં જ્વલનેનેવ દગ્ધં ગ્રામં યથા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સમીક્ષ્ય ।
પક્વં સસ્યં વૈદ્યુતેનેવ દગ્ધં પરાસિક્તં વિપુલં સ્વં બલૌઘમ્ ॥

હતપ્રવીરં વિમુખં ભયાર્તં પરાઙ્મુખં પ્રાયશોઽનષ્ટયોધમ્ ।
શસ્ત્રાર્ચિષા ભિમસેનેન દગ્ધં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્ત્સત્ ॥

ઉપાસઙ્ગાનાચરેદ્દક્ષિણેન વરાઙ્ગાનાં નકુલશ્ચિત્રયોધી ।
યદા રથાગ્ર્યો રથિનઃ પ્રચેતા તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

સુખોચિતો દુઃખશય્યાં વનેષુ દીર્ઘં કાલં નકુલો યામશેત ।
આશીવિષઃ ક્રુદ્ધ ઇવોદ્વમન્વિષં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

ત્યક્તાત્માનઃ પાર્થિવાયોધનાય સમાદિષ્ટા ધર્મરાજેન સૂત ।
રથૈઃ શુભ્રૈઃ સૈન્યમભિદ્રવન્તો દૃષ્ટ્વા પશ્ચાત્તપ્સ્યતે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ ॥

શિશૂન્કૃતાસ્ત્રાનશિશુપ્રકાશાન્ યદા દ્રષ્ટા કૌરવઃ પઞ્ચ શૂરાન્ ।
ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્કૌરવાનાદ્રવન્ત- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યથા શક્રો દાનવનાશનાર્થં સુવર્ણતારં રથમુત્તમાશ્વૈઃ ।
દાન્તૈર્યુક્તં સહદેવોઽધિરૂઢઃ શિરાંસિ રાજ્ઞાં ક્ષેપ્સ્યતે માર્ગણૌઘૈઃ ॥

મહાભયે સમ્પ્રવૃત્તે રથસ્થં વિવર્તમાનં સમરે કૃતાસ્ત્રમ્ ।
સર્વા દિશઃ સપતન્તં સમીક્ષ્ય તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

હ્રીનિષેવો નિપુણઃ સત્યવાદી મહાબલઃ સર્વધર્મોપપન્નઃ ।
ગાન્ધારિમાર્છંસ્તુમુલે ક્ષિપ્રકારી ક્ષેપ્તા જનાન્સહદેવસ્તરસ્વી ॥

યદા દ્રષ્ટા દ્રૌપદેયાન્મહેષૂન્ શૂરાન્કૃતાસ્ત્રાન્રથયુદ્ધકોવિદાન્ ।
આશીવિષાન્ઘોરવિષાનિવાયત- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદાભિમન્યુઃ પરવીરઘાતી શરૈઃ પરાન્મેઘ ઇવાભિવર્ષન્ ।
વિગાહિતા કૃષ્ણસમઃ કૃતાસ્ત્ર- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા દ્રષ્ટા બાલમબાલવીર્યં દ્વિષચ્ચમૂં મૃત્યુમિવોત્પતન્તમ્ ।
સૌભદ્રમિન્દ્રપ્રતિમં કૃતાસ્ત્રં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

પ્રભદ્રકાઃ શીઘ્રતરા યુવાનો વિશારદાઃ સિંહસમાનવીર્યાઃ ।
યદા ક્ષેપ્તારો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સસૈન્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

વૃદ્ધૌ વિરાટદ્રુપદૌ મહારથૌ પથક્કમૂભ્યામભિવર્તમાનૌ ।
યદા દ્રષ્ટારૌ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સસૈન્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા કૃતાસ્ત્રો દ્રુપદઃ પ્રચિન્વન્ શિરાંસિ યૂનાં સમરે રથસ્થઃ ।
ક્રૂદ્ધઃ શરૈશ્છેત્સ્યતિ ચાપમુક્તૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા વિરાટઃ પરવીરઘાતી રથાન્તરે શત્રુચમૂં પ્રવેષ્ટા ।
માત્સ્યૈઃ સાર્ધમનૃશંસરૂપૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

જ્યેષ્ઠં માત્સ્યમનૃસંસાર્યરૂપં વિરાટપુત્રં રથિનં પુરસ્તાત્ ।
યદા દ્રષ્ટા દંશતિં પાણ્ડવાર્થે તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

રણે હતે કૌરવાણાં પ્રવીરે શિખણ્ડિના શન્તનોર્વૈ તનૂજે ।
ન જાતુ નઃ શત્રવો ધારયેયુ- રશંશયં સત્યમેતદ્બ્રવીતિ ॥

યદા શિખણ્ડી રથિનઃ પ્રચિન્વન્ ભીષ્મં રથેનાભિયાતા વરૂથી ।
દિવ્યૈર્હયૈરવમૃદ્ગન્ રથૌઘાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા દ્રષ્ટા સૃઞ્જયાનામનીકે ધૃષ્ટદ્નુમ્નં પ્રમુખે રોચમાનમ્ ।
અસ્ત્રં યસ્મૈ ગુહ્યમુવાચ ધીમા- ન્દ્રોણસ્તદા તપ્સ્યતિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ ॥

યદા સ સેનાપતિરપ્રમેયઃ પરામૃદ્ગન્નિષુભિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
દ્રોણં રણે શત્રુસહોભિયાતા તદા યુદ્ધં ધાર્તારાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

હ્રીમાન્મનીપી બલવાન્મનસ્વી સ લક્ષ્મીવાન્સોમકાનાં પ્રબર્હઃ ।
ન જાતુ તં શત્રવોઽન્યે સહેર- ન્યોપાં સ સ્યાદગ્રણીર્વૃષ્ણિસિંહઃ ॥

ઇદં ચ બ્રૂયા મા વૃણીષ્વેતિ લોકે યુદ્ધેઽદ્વિતીયં સચિવં રથસ્થમ્ ।
શિનેર્નપ્તારં પ્રવૃણીમ સાત્યકિં મહાબલં વીતભયં કૃતાસ્ત્રમ્ ॥

મહોરસ્કો દીર્ઘબાહુઃ પ્રમાથી યુદ્ધેઽદ્વિતીયઃ પરમાસ્ત્રવેદી ।
શિનેર્નપ્તા તાલમાત્રાયધોઽયં મહારથો વીતભયઃ કૃતાસ્ત્રઃ ॥

યદા શિનીનામધિપો મયોક્તઃ શરૈઃ પરાન્મેઘ ઇવ પ્રવર્ષન્ ।
પ્રચ્છાદયિષ્યત્યરિહા યોધમુખ્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા ધૃતિં કુરુતે યોત્સ્યમાનઃ સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા ।
સિંહસ્યેવ ગન્ધમાઘ્રાય ગાવઃ સઞ્ચેષ્ટન્તે શત્રવોઽસ્માદ્રણાગ્રે ॥

સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા ભિન્દ્યાદ્ગિરીન્સંહરેત્સર્વલોકાન્ ।
અસ્ત્રે કૃતી નિપુણઃ ક્ષિપ્રહસ્તો દિવિ સ્થિતઃ સૂર્ય ઇવાભિભાતિ ॥

ચિત્રઃ સૂક્ષ્મઃ સુકૃતો યાદવસ્ય અસ્ત્રે યોગો વૃષ્ણિસિંહસ્ય ભૂયાન્ ।
યથાવિધં યોગમાહુઃ પ્રશસ્તં સર્વૈર્ગુણૈઃ સાત્યકિસ્તૈરુપેતઃ ॥

હિરણ્મયં શ્વેતહયૈશ્ચતુર્ભિ- ર્યદા યુક્તં સ્યન્દનં માધવસ્ય ।
દ્રષ્ટા યુદ્ધે સાત્યકેર્ધાર્તરાષ્ટ્ર- સ્તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ ॥

યદા રથં હેમમણિપ્રકાશં શ્વેતાશ્વયુક્તં વાનરકેતુમુગ્રમ્ ।
દૃષ્ટ્વા મમાપ્યાસ્થિતં કેશવેન તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ ॥

યદા મૌર્વ્યાસ્તલનિષ્પેપમુગ્રં મહાશબ્દં વજ્રનિષ્પેપતુલ્યમ્ ।
વિદ્યૂયમાનસ્ય મહારણે મયા સ ગાણ્ડિવસ્ય શ્રોષ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ ॥

તદા મૂઢો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્ર- સ્તપ્તા યુદ્ધે દુર્મતિર્દુઃસહાયઃ ।
દૃષ્ટ્વા સૈન્યં બાણવર્ષાન્ધકારે પ્રભજ્યન્તં ગોકુલવદ્રણાગ્રે ॥

બલાહકાદુચ્ચરતઃ સુભીમા- ન્વિદ્યુત્સ્ફુલિઙ્ગાનિવ ઘોરરૂપાન્ ।
સહસ્રઘ્નાન્દ્વિષતાં સઙ્ગરેષુ અસ્થિચ્છિદો મર્મભિદઃ સુપુઙ્ખાન્ ॥

યદા દ્રષ્ટા જ્યામુખાદ્બાણસઙ્ઘાન્ ગાણ્ડીવમુક્તાનાપતતઃ શિતાગ્રાન્ ।
હયાન્ગજાન્વર્મિણશ્ચાદદાનાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા મન્દઃ પરબાણાન્વિમુક્તા- ન્મમેષુભિર્હિયમાણાન્પ્રતીપમ્ ।
તિર્યગ્વિધ્ય ચ્છિદ્યમાનાન્પૃષત્કૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા વિપાઠા મદ્ભુજવિપ્રમુક્તા દ્વિજાઃ ફલાનીવ મહીરુહાગ્રાત્ ।
પ્રચેતાર ઉત્તમાઙ્ગાનિ યૂનાં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

યદા દ્રષ્ટા પતતઃ સ્યન્દનેભ્યો મહાગજેભ્યોઽશ્વગતાન્સુયોધનાન્ ।
શરૈર્હતાન્પાતિતાંશ્ચૈવ રઙ્ગે તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

અસમ્પ્રાપ્તાનસ્ત્રપથં પરસ્ય યદા દ્રષ્ટા નશ્યતો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
અકુર્વતઃ કર્મ યુદ્ધે સમન્તા- ત્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

પદાતિસઙ્ઘાન્રથસઙ્ઘાન્સમન્તા- દ્વ્યાત્તાનનઃ કાલ ઇવાતતેષુઃ ।
પ્રણોત્સ્યામિ જ્વલિતૈર્બાણવર્ષૈઃ શત્રૂંસ્તદા તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ ॥

સર્વા દિશઃ સમ્પતતા રથેન રજોધ્વસ્તં ગાણ્ડિવેન પ્રકૃત્તમ્ ।
યદા દ્રષ્ટા સ્વબલં સમ્પ્રમૂઢં તદા પશ્ચાત્તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ ॥

કાન્દિગ્ભૂતં છિન્નગાત્રં વિસઞ્જ્ઞં દુર્યોધનો દ્રક્ષ્યતિ સર્વસૈન્યમ્ ।
હતાશ્વવીરાગ્ર્યનરેન્દ્રનાગં પિપાસિતં શ્રાન્તપત્રં ભયાર્તમ્ ॥

આર્તસ્વરં હન્યમાનં હતં ચ વિકીર્ણકેશાસ્થિકપાલસઙ્ઘમ્ ।
પ્રજાપતેઃ કર્મ યથાર્થનિષ્ઠિતં તદા દૃષ્ટ્વા તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ ॥

યદા રથે ગાણ્ડિવં વાસુદેવં દિવ્યં શઙ્ખં પાઞ્ચજન્યં હયાંશ્ચ ।
તૂણાવક્ષય્યૌ દેવદત્તં ચ માં ચ દૃષ્ટ્વા યુદ્ધે ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્ ॥

ઉદ્વર્તયન્દસ્યુસઙ્ઘાન્સમેતાન્ પ્રવર્તયન્યુગમન્યદ્યુગાન્તે ।
યદા ધક્ષ્યામ્યગ્નિવત્કૌરવેયાં- સ્તદા તપ્તા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રઃ ॥

સભ્રાતા વૈ સહસૈન્યઃ સભૃત્યો ભ્રષ્ટૈશ્વર્યઃ ક્રોધવશોઽલ્પચેતાઃ ।
દર્પસ્યાન્તે નિહતો વેપમાનઃ પશ્ચાન્મન્દસ્તપ્સ્યતિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ ॥

પૂર્વાહ્ણે માં કૃતજપ્યં કદાચિ- દ્વિપ્રઃ પ્રોવાચોદકાન્તે મનોજ્ઞમ્ ।
કર્તવ્યં તે દુષ્કરં કર્મ પાર્થ યોદ્ધવ્યં કતે શત્રુભિઃ સવ્યસાચિન્ ॥

ઇન્દ્રો વા તે હરિવાન્વજ્રહસ્તઃ પુરસ્તાદ્યાતુ સમરેઽરીન્વિનિઘ્નન્ ।
સુગ્રીવયુક્તેન રથેન વા તે પશ્ચાત્કૃષ્ણો રક્ષતુ વાસુદેવઃ ॥

વજ્રે ચાહં વજ્રહસ્તાન્મહેન્દ્રા- દસ્મિન્યુદ્ધે વાસુદેવં સહાયમ્ ।
સ મે લબ્ધો દસ્યુવધાય કૃષ્ણો મન્યે ચેતદ્વિહિતં દૈવતેર્મે ॥

અયુદ્ધ્યમાનો મનસાપિ યસ્ય જયં કૃષ્ણઃ પુરુષસ્યાભિનન્દેત્ ।
એવં સર્વાન્સ વ્યતીયાદમિત્રાન્ સેન્દ્રાન્દેવાન્માનુષે નાસ્તિ ચિન્તા ॥

સ બાહુભ્યાં સાગરમુત્તિતીર્ષે- ન્મહોદધિં સલિલસ્યાપ્રમેયમ્ ।
તેજસ્વિનં કૃષ્ણમત્યન્તશૂરં યુદ્ધેન યો વાસુદેવં જિગીષેત્ ॥

ગિરિં ય ઇચ્છેત્તુ તલેન ભેત્તું શિલોચ્ચયં શ્વેતમતિપ્રમાણમ્ ।
તસ્યૈવ પાણિઃ સનખો વિશીર્યે- ન્ન ચાપિ કિઞ્ચિત્સ ગિરેસ્તુ કુર્યાત્ ॥

અગ્નિં સમિદ્ધં શમયેદ્ભુજાભ્યાં ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ નિવારયેત ।
હરેદ્દેવાનામમૃતં પ્રસહ્ય યુદ્ધેન યો વાસુદેવં જિગીષેત્ ॥

યો રુક્મિણીમેકરથેન ભોજ- નુત્સાદ્ય રાજ્ઞઃ સમરે પ્રસહ્ય ।
ઉવાહ ભાર્યાં યશસા જ્વલન્તીં યસ્યાં જજ્ઞે રૌક્મિણેયો મહાત્મા ॥

અયં ગાન્ધારાંસ્તરસા સમ્પ્રમથ્ય જિત્વા પુત્રાન્નગ્નજિતઃ સમગ્રાન્
બદ્ધં મુમોચ વિનદન્તં પ્રસહ્ય સુદર્શનં વૈ દેવતાનાં લલામમ્ ॥

અયં કવાટે નિજઘાન પાણ્ડ્યં તથા કલિઙ્ગાન્દન્તવક્રં મમર્દ ।
અનેન દગ્ધા વર્ષપૂગાન્વિનાથા વારાણસી નગરી સમ્બભૂવ ॥

અયં સ્મ યુદ્ધે મન્યતેઽન્યૈરજેયં તમેકલવ્યં નામ નિષાદરાજમ્ ।
વેગેનૈવ શૈલમભિહત્ય જમ્ભઃ શેતે સ કૃષ્ણેન હતઃ પરાસુઃ ॥

તથોગ્રસેનસ્ય સુતં સુદુષ્ટં વૃષ્ણ્યન્ધકાનાં મધ્યગતં સભાસ્થમ્ ।
અપાતયદ્બલદેવદ્વિતીયો હત્વા દદૌ ચોગ્રસેનાય રાજ્યમ્ ॥

અયં સૌભં યોધયામાસ સ્વસ્થં વિભીષણં માયયા સાલ્વરાજમ્ ।
સૌભદ્વારિ પ્રત્યગૃહ્ણાચ્છતઘ્નીં દોર્ભ્યાં ક એનં વિષહેત મર્ત્યઃ ॥

પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ બભૂવ દુર્ગં પુરં ઘોરમસુરાણામસહ્યમ્ ।
મહાબલો નરકસ્તત્ર ભૌમો જહારાદિત્યા મણિકુણ્ડલે શુભે ॥

ન તં દેવાઃ સહ શક્રેણ શેકુઃ સમાગતા યુધિ મૃત્યોરભીતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા ચ તં વિક્રમં કેશવસ્ય બલં તથૈવાસ્ત્રમવારણીયમ્ ॥

જાનન્તોઽસ્ય પ્રકૃતિં કેશવસ્ય ન્યયોજયન્દસ્યુવધાય કૃષ્ણમ્ ।
સ તત્કર્મ પ્રતિશુશ્રાવ દુષ્કર- મૈશ્વર્યવાન્સિદ્ધિષુ વાસુદેવઃ ॥

નિર્મોચને ષટ્સહસ્રાણિ હત્વા સઞ્ચ્છિદ્ય પાશાન્સહસા ક્ષુરાન્તાન્ ।
મુરં હત્વા વિનિહત્યૌઘરક્ષો નિર્મોચનં ચાપિ જગામ વીરઃ ॥

તત્રૈવ તેનાસ્ય બભૂવ યુદ્ધં મહાબલેનાતિબલસ્ય વિષ્ણોઃ ।
શેતે સ કૃષ્ણેન હતઃ પરાસુ- ર્વાતેનેવ મથિતઃ કર્ણિકારઃ ॥

આહૃત્ય કૃષ્ણો મણિકુણ્ડલે તે હત્વા ચ ભૌમં નરકં મુર ચ ।
શ્રિયા વૃતો યશસા ચૈવ વિદ્વા- ન્પ્રત્યાજગામાપ્રતિમપ્રભાવઃ ॥

અસ્મૈ વરાણ્યદદંસ્તત્ર દેવા દૃષ્ટ્વા ભીમં કર્મ કૃતં રણે તત્ ।
શ્રમશ્ચ તે યુધ્યમાનસ્ય ન સ્યા- દાકાશે ચાપ્સુ ચ તે ક્રમઃ સ્યાત્ ॥

શસ્ત્રાણિ ગાત્રે ન ચ તે ક્રમેર- ન્નિત્યેવ કૃષ્ણશ્ચ તતઃ કૃતાર્થઃ ।
એવં રૂપે વાસુદેવેઽપ્રમેયે મહાબલે ગુણસમ્પત્સદૈવ ॥

તમસહ્યં વિષ્ણુમનન્તવીર્ય- માશંસતે ધાર્તરાષ્ટ્રો વિજેતુમ્ ।
સદા હ્યેનં તર્કયતે દુરાત્મા તચ્ચાપ્યયં સહતેઽસ્માન્સમીક્ષ્ય ॥

પર્યાગતં મમ કૃષ્ણસ્ય ચૈવ યો મન્યતે કલહં સમ્પ્રસહ્ય ।
શક્યં હર્તું પાણ્ડવાનાં મમત્વં તદ્વેદિતા સંયુગં તત્ર ગત્વા ॥

નમસ્કૃત્વા શાન્તનવાય રાજ્ઞે દ્રોણાયાથો સહપુત્રાય ચૈવ ।
શારદ્વતાયાપ્રતિદ્વન્દ્વિને ચ યોત્સ્યામ્યહં રાજ્યમભીપ્સમાનઃ ॥

ધર્મેણાપ્તં નિધનં તસ્ય મન્યે યો યોત્સ્યતે પાણ્ડવૈર્ધર્મચારી ।
મિથ્યા ગ્લહે નિર્જિતા વૈ નૃશંસૈઃ સંવત્સરાન્વૈ દ્વાદશ રાજપુત્રાઃ ॥

વાસઃ કૃચ્છ્રો વિહિતશ્ચાપ્યરણ્યે દીર્ઘં કાલં ચૈકમજ્ઞાતવર્ષમ્ ।
તે હિ કસ્માજ્જીવતાં પાણ્ડવાનાં નન્દિષ્યન્તે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પદસ્થાઃ ॥

તે ચેદસ્માન્યુધ્યમાનાઞ્જયેયુ- ર્દેવૈર્મહેન્દ્રપ્રમુખૈઃ સહાયૈઃ ।
ધર્માદધર્મશ્ચરિતો ગરીયાં- સ્તતો ધ્રુવં નાસ્તિ કૃતં ચ સાધુ ॥

ન ચેદિદં પૌરુષં કર્મબદ્ધં ન ચેદસ્માન્મન્યતેઽસૌ વિશિષ્ટાન્ ।
આશંસેઽહં વાસુદેવદ્વિતીયો દુર્યોધનં સાનુબન્ધં નિહન્તુમ્ ॥

ન ચેદિદં કર્મ નરેન્દ્ર વન્ધ્યં ન ચેદ્ભવેત્સુકૃતં નિષ્ફલં વા ।
ઇદં ચ તચ્ચાભિસમીક્ષ્ય નૂનં પરાજયો ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સાધુઃ ॥

પ્રત્યક્ષં વઃ કુરવો યદ્બ્રવીમિ યુદ્ધ્યમાના ધાર્તરાષ્ટ્રા ન સન્તિ ।
અન્યત્ર યુદ્ધાત્કુરવો યદિ સ્યુ- ર્ન યુદ્ધે વૈ શેષ ઇહાસ્તિ કશ્ચિત્ ॥

હત્વા ત્વહં ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સકર્ણા- ન્રાજ્યં કુરૂણામવજેતા સમગ્રમ્ ।
યદ્વઃ કાર્યં તત્કુરુધ્વં યથાસ્વ- મિષ્ટાન્દરાનાત્મભોગાન્ભજધ્વમ્ ॥

અપ્યેવં નો બ્રાહ્મણાઃ સન્તિ વૃદ્ધા બહુશ્રુતાઃ શીલવન્તઃ કુલીનાઃ ।
સાંવત્સરા જ્યોતિષિ ચાભિયુક્તા નક્ષત્રયોગેષુ ચ નિશ્ચયજ્ઞાઃ ॥

ઉચ્ચાવચં દૈવયુક્તં રહસ્યં દિવ્યાઃ પ્રશ્ના મૃગચક્રા મુહૂર્તાઃ ।
ક્ષયં મહાન્તં કુરુસૃઞ઼્જયાનાં નિવેદયન્તે પાણ્ડવાનાં જયં ચ ॥

યથા હિ નો મન્યતેઽજાતશત્રુઃ સંસિદ્ધાર્થો દ્વિપતાં નિગ્રહાય ।
જનાર્દનશ્ચાપ્યપરોક્ષવિદ્યો ન સંશયં પશ્યતિ વૃષ્ણિસિંહઃ ॥

અહં તથૈનં ખલુ ભાવિરૂપં પશ્યામિ બુદ્ધયા સ્વયમપ્રમત્તઃ ।
દૃષ્ટિશ્ચ મે ન વ્યથતે પુરાણી સંયુધ્યમાના ધાર્તરાષ્ટ્રા ન સન્તિ ॥

અનાલબ્ધં જૃમ્ભતિ ગાણ્ડિવં ધનુ- રનાહતા કમ્પતિ મે ધનુર્જ્યા ।
બાણાશ્ચ મે તૂણમુખાદ્વિસૃત્ય મુહુર્મુહુર્ગન્તુમુશન્તિ ચૈવ ॥

ખઙ્ગઃ કોશાન્નિઃસરતિ પ્રસન્નો હિત્વેવ જીર્ણાસુરગસ્ત્વચં સ્વામ્ ।
ધ્વજે વાચો રૌદ્રરૂપા ભવન્તિ કદા રથો યોક્ષ્યતે તે કિરીટિન્ ॥

ગોમાયુસઙ્ઘાશ્ચ નદન્તિ રાત્રૌ રક્ષાંસ્યથો નિષ્પતન્ત્યન્તરિક્ષાત્ ।
મૃગાઃ શ્રૃગાલાઃ શિતિકણ્ઠાશ્ચ કાકા ગૃધ્રા બકાશ્ચૈવ તરક્ષવશ્ચ ॥

સુવર્ણપત્રાશ્ચ પતન્તિ પઞ્ચા- દૃષ્ટ્વા રથં શ્વેતહયપ્રયુક્તમ્ ।
અહં હ્યેકઃ પાર્થિવાન્સર્વયોધાન્ શરાન્વર્પન્મૃત્યુલોકં નયેયમ્ ॥

સમાદેદાનઃ પૃથગસ્ત્રમાર્ગા- ન્યથાપ્રિરિદ્ધો ગહનં નિદાઘે ।
સ્થૂણાકર્ણં પાશુપતં મહાસ્ત્રં બ્રાહ્મં ચાસ્ત્રં યચ્ચ શક્રોઽપ્યદાન્મે ॥

વધે ધૃતો વેગવતઃ પ્રમુઞ્ચ- ન્નાહં પ્રજાઃ કિઞ્ચિદિહાવશિષ્યે ।
શાન્તિં લપ્સ્યે પરમો હ્યેપ ભાવઃ સ્થિરો મમ બ્રૂહિ ગાવલ્ગણે તાન્ ॥

યે વૈજય્યાઃ સમરે સૂત લબ્ધ્વા દેવાનપીન્દ્રગ્રમુખાન્સમેતાત્ ।
તૈર્મન્મતે કલહં સમ્પ્રસહ્ય સ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પશ્યત મોહમસ્ય ॥

વૃદ્ધો ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ કૃપશ્ચ દ્રોણઃ સપુત્રો વિદુરશ્ચ ધીમાન્ ।
એતે સર્વે યદ્વદન્તે તદસ્તુ આયુષ્મન્તઃ કુરવઃ સન્તુ સર્વે ॥