મહાભારત · અધ્યાય 5.46

યત્તચ્છુક્રં મહઞ્જ્યોતિર્દીપ્યમાનં મહદ્યશઃ । તદ્વૈ દેવા ઉપાસતે તસ્માત્સૂર્યો વિરાજતે ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

શુક્રાદ્બ્રહ્મ પ્રભવતિ બ્રહ્મ શુક્રેણ વર્ધતે । તચ્છુકં જ્યોતિષાં મધ્યેઽતપ્તં તપતિ તાપનમ્ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

આપોઽથાદ્ભ્યઃ સલિલસ્ય મધ્યે ઉભૌ દેવૌ શિશ્રિયાતેઽન્તરિક્ષે ।
અતન્દ્રિતઃ સવિતુર્વિવસ્વા- નુભૌ બિભર્તિ પૃથિવીં દિવં ચ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ઉભૌ ચ દેવૌ પૃથિવીં દિવં ચ દિશઃ શુક્રો ભુવનં બિભર્તિ ।
તસ્માદ્દિશઃ સરિતશ્ચ સ્રવન્તિ તસ્માત્સમુદ્રા વિહિતા મહાન્તાઃ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ચક્રે રથસ્ય તિષ્ઠન્તોઽધ્રુવસ્યાવ્યયકર્મણઃ । કેતુમન્તં વહન્ત્યશ્વાસ્તં દિવ્યમજરં દિવિ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ન સાદૃશ્યે તિષ્ઠતિ રૂપમસ્ય ન ચક્ષુપા પશ્યતિ કશ્ચિદેનમ્ ।
મનીષયાથો મનસા હૃદા ચ ય એનં વિદુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

દ્વાદશપૂગાં સરિતં પિબન્તો દેવરક્ષિતામ્ । મધ્વીક્ષન્તશ્ચ તે તસ્યાઃ સઞ્ચરન્તીહ ઘોરામ્ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

તદર્ધમાસં પિબતિ સઞ્ચિતં ભ્રમરો મધુ । ઈશાનઃ સર્વભૂતેષુ હવિર્ભૂતમકલ્પયત્ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

હિરણ્યપર્ણમશ્વત્થમભિપદ્ય હ્યપક્ષકાઃ । તે તત્ર પક્ષિણો ભૂત્વા પ્રપતન્તિ યથાદિશમ્ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

પૂર્ણાત્પૂર્ણાન્યુદ્ધરન્તિ પૂર્ણાત્પૂર્ણાનિ ચક્રિરે । હરન્તિ પૂર્ણાત્પૂર્ણાનિ પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

તસ્માદ્વૈ વાયુરાયાતસ્તસ્મિંશ્ચ પ્રયતઃ સદા ।
તસ્માદગ્નિશ્ચ સોમશ્ચ તસ્મિંશ્ચ પ્રાણ આતતઃ ॥

સર્વમેવ તતો વિદ્યાત્તત્તદ્વક્તું ન શક્નુમઃ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

અપાનં ગિરપિ પ્રાણઃ પ્રાણં ગિરતિ ચન્દ્રમાઃ । આદિત્યો ગિરતે ચન્દ્રમાદિત્યં ગિરતે પરઃ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

એકં પાદં નોત્ક્ષિપતિ સલિલાદ્ધંસ ઉચ્ચરન્ । તં ચેત્સન્તતમૂર્ધ્વાય ન મૃત્યુર્નામૃતં ભવેત્ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષોઽન્તરાત્મા લિઙ્ગસ્ય યોગેન સ યાતિ નિત્યમ્ ।
તમીશમીડ્યમનુકલ્પમાદ્યં પશ્યન્તિ મૂઢા ન વિરાજમાનમ્ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

અસાધના વાપિ સસાધના વા સમાનમેતદ્દૃશ્યતે માનુષેષુ ।
સમાનમેતદમૃતસ્યેતરસ્ય મુક્તાસ્તત્ર મધ્વ ઉત્સં સમાપુઃ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ઉભૌ લોકૌ વિદ્યયા વ્યાપ્ય યાતિ તદા હુતં ચાહુતમગ્નિહોત્રમ્ ।
મા તે બ્રાહ્મી લઘુતામાદધીત પ્રજ્ઞાનં સ્યાન્નામ ધીરા લભન્તે ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

એવંરૂપો મહાત્મા સ પાવકં પુરુષો ગિરન્ । યો વૈ તં પુરુષં વેદ તસ્યેહાર્થો ન રિષ્યતે ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં પક્ષાન્સન્તત્ય સમ્પતેત્ । મધ્યમે મધ્ય આગચ્છેદપિચેત્સ્યાન્મનોજવઃ ।
યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ન દર્શને તિષ્ઠતિ રૂપમસ્ય પશ્યન્તિ ચૈનં સુવિશુદ્ધસત્વાઃ ।
હિતો મનીષી મનસા ન તપ્યતે યે પ્રવ્રજેયુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ગૂહન્તિ સર્પા ઇવ ગહ્વરાણિ સ્વશિક્ષયા સ્વેન વૃત્તેન મર્ત્યાઃ ।
તેષુ પ્રમુહ્યન્તિ જના વિમૂઢા યથાધ્વાનં મોહયન્તે ભયાય ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

નાહં સદાઽસત્કૃતઃ સ્યાં ન મૃત્યુ- ર્ન ચામૃત્યુરમૃતં મે કુતઃ સ્યાત્ ।
સત્યાનૃતે સત્યસમાનબન્ધે સતશ્ચ યોનિરતસતશ્ચૈક એવ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

ન સાધુના નોત અસાધુના વા- ઽસમાનમેતદ્દૃશ્યતે માનુષેષુ ।
સમાનમેતદમૃતસ્ય વિદ્યા- દેવં યુક્તો મધુ તદ્વૈ પરીપ્સેત્ ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

નાસ્યાતિવાદા હૃદયં તાપયન્તિ નાનધીતં નાહુતમગ્નિહોત્રમ્ ।
મનો બ્રાહ્મી લઘુતામાદધીત પ્રજ્ઞાં ચાસ્મૈ નામ ધીરા લભન્તે ॥ યોગિનસ્તં પ્રપશ્યન્તિ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

એવં યઃ સર્વભૂતેષુ આત્માનમનુપશ્યતિ । અન્યત્રાન્યત્ર યુક્તેષુ કિં સ શોચેત્તતઃ પરમ્ ।

યથોદપાને મહતિ સર્વતઃ સમ્પ્લુતોદકે ।
એવં સર્વેષુ વેદેષુ આત્માનમનુજાનતઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો મહાત્મા ન દૃશ્યતેઽસૌ હૃદિ સન્નિવિષ્ટઃ ।
અજશ્ચરો દિવારાત્રમતન્દ્રિતશ્ચ સ તં મત્વા કવિરાસ્તે પ્રસન્નઃ ॥

અહમેવ સ્મૃતો માતા પિતા પુત્રોઽસ્મ્યહં પુનઃ ।
આત્માહમપિ સર્વસ્ય યચ્ચ નાસ્તિ યદસ્તિ ચ ॥

પિતામહોઽસ્મિ સ્થવિરઃ પિતા પુત્રશ્ચ ભારત ।
મમૈવ યૂયમાત્મસ્થા ન મે યૂયં ન વો હ્યહમ્ ॥

આત્મૈવ સ્થાનં મમ જન્મ ચાત્મા ઓતપ્રોતોઽહમજરપ્રતિષ્ઠઃ ।
અજશ્ચરો દિવારાત્રમતન્દ્રિતોઽહં માં વિજ્ઞાય કવિરાસ્તે પ્રસન્નઃ ॥

અણોરણીયાન્સુમનાઃ સર્વભૂતેષુ જાગ્રતિ ।
પિતરં સર્વભૂતેષુ પુષ્કરે નિહિતં વિદુઃ ॥