મહાભારત · અધ્યાય 5.44

સનત્સુજાત યામિમાં પરાં ત્વં બ્રાહ્મીં વાચં વદસે વિશ્વરૂપામ્ ।
પરાં હિ કામેન સુદુર્લભાં કથાં પ્રબ્રૂહિ મે વાક્યમિદં કુમાર ।
સનત્સુજાત ઉવાચ ।

નૈતદ્બ્રહ્મ ત્વરમાણેન લભ્યં યન્માં પૃચ્છન્નતિહૃષ્યસ્યતીવ ।
બુદ્ધૌ વિલીને મનસિ પ્રચિન્ત્ય વિદ્યા હિ સા બ્રહ્મચર્યેણ લભ્યા ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

અત્યન્તવિદ્યામિતિ યત્સનાતનીં બ્રવીષિ ત્વં બ્રહ્મચર્યેણ સિદ્ધામ્ ।
અનારભ્યાં વસતીહ કાર્યકાલે કથં બ્રાહ્મણ્યમમૃતત્વં લભેત ॥
સનત્સુજાત ઉવાચ ।

અવ્યક્તવિદ્યામભિધાસ્યે પરાણીં બુદ્ધ્યા ચ તેષાં બ્રહ્મચર્યેણ સિદ્ધામ્ ।
યાં પ્રાપ્યૈનં મર્ત્યલોકં ત્યજન્તિ યા વૈ વિદ્યા ગુરુવૃદ્ધેષુ નિત્યા ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

બ્રહ્મચર્યેણ યા વિદ્યા શક્યા વેદિતુમઞ્ચસા ।
તત્કથં બ્રહ્મચર્યં સ્યાદેતદ્બ્રહ્મન્બ્રવીહિ મે ॥
સનત્સુજાત ઉવાચ ।

આચાર્યયોનિમિહ યે પ્રવિશ્ય ભૂત્વા ગર્ભે બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ ।
ઇહૈવ તે શાસ્ત્રકારા ભવન્તિ પ્રહાય દેહં પરમં યાન્તિ યોગમ્ ॥

અસ્મિઁલ્લોકે વૈ જયન્તીહ કામા- ન્બ્રાહ્મીં સ્થિતિં હ્યનુતિતિક્ષમાણાઃ ।
ત આત્માનં નિર્હરન્તીહ દેહા- ન્મુઞ્જાદિષીકામિવ સત્વસંસ્થાઃ ॥

શરીરમેતૌ કુરુતઃ પિતા માતા ચ ભારત । આચાર્યશાસ્તા યા જાતિઃ સા પુણ્યા સાઽજરાઽમમ

યઃ પ્રાવૃણોત્યવિતથેન વર્ણા- નૃતં કુર્વન્નમૃતં સમ્પ્રયચ્છમ્ ।
તં મન્યેત પિતરં માતરં ચ તસ્મૈ ન દ્રુહ્યેત્કતમસ્ય જાનન્ ॥

ગુરું શિષ્યો નિત્યમભિવાદયીત સ્વાધ્યાયમિચ્છેચ્છુચિરપ્રમત્તઃ ।
માનં ન કુર્યાન્નાદધીત રોપ- મેપ પ્રથમો બ્રહ્મચર્યસ્ય પાદઃ ॥

શિષ્યવૃત્તિક્રમેણૈવ વિદ્યામાપ્નોતિ યઃ શુચિઃ ।
બ્રહ્મચર્યવ્રતસ્યાસ્ય પ્રથમઃ પાદ ઉચ્યતે ॥

આચાર્યસ્ય પ્રિયં કુર્યાત્પ્રાણૈરપિ ધનૈરપિ ।
કર્મણા મનસા વાચા દ્વિતીયઃ પાદ ઉચ્યતે ॥

સમા ગુરૌ યથા વૃત્તિર્ગરુપત્ન્યાં તથા ચરેત્ ।
તત્પુત્રે ચ તથા કુર્વન્દ્વિતીયઃ પાદ ઉચ્યતે ॥

આચાર્યેણાત્મકૃતં વિજાનન્ જ્ઞાત્વા ચાર્થં ભાવિતોઽસ્મીત્યનેન ।
યન્મન્યતે તં પ્રતિ હૃષ્ટબુદ્ધિઃ સ વૈ તૃતીયો બ્રહ્મચર્યસ્ય પાદઃ ॥

નાચાર્યસ્યાનપાકૃત્ય પ્રવાસં પ્રાજ્ઞઃ કુર્વીત નૈતદહં કરોમિ ।
ઇતીવ મન્યેત ન ભાષયેત સ વૈ ચતુર્થો બ્રહ્મચર્યસ્ય પાદઃ ॥

કાલેન પાદં લભતે તથાર્થં તતશ્ચ પાદં ગુરુયોગતશ્ચ ।
ઉત્સાહયોગેન ચ પાદમૃચ્છે- ચ્છાસ્ત્રેણ પાદં ચ તતોઽભિયાતિ ॥

ધર્માદયો દ્વાદશ યસ્ય રૂપ- મન્યાનિ ચાઙ્ગાનિ તથા બલં ચ ।
આચાર્યયોગે ફલતીતિ ચાહુ- ર્બ્રહ્માર્થયોગેન ચ બ્રહ્મચર્યમ્ ॥

એવં પ્રવૃત્તો યદુપાલભેત વૈ ધનમાચાર્યાય તદનુપ્રયચ્છેત્ ।
સ તાં વૃત્તિં બહુગુણામેવમેતિ ગુરોઃ પુત્રે ભવતિ ચ વૃત્તિરેષા ॥

એવં વસન્સર્વતો વર્ધતીહ બહૂન્પુત્રાંલ્લભતે ચ પ્રતિષ્ઠામ્ ।
વર્ષન્તિ ચાસ્મૈ પ્રદિશો દિશશ્ચ વસત્યસ્મિન્બ્રહ્મચર્યે જનાશ્ચ ॥

એતેન બ્રહ્મઞ્ચર્યેણ દેવા દેવત્વમાપ્નુવન્ ।
ઋષયશ્ચ મહાભાગા બ્રહ્મલોકં મનીષિણઃ ॥

ગન્ધર્વાણામનેનૈવ રૂપમપ્સરસમભૂત્ ।
એતેન બ્રહ્મચર્યેણ સૂર્યોઽપ્યહ્નાય જાયતે ॥

આકાઙ્ક્ષ્યાર્થસ્ય સંયોગાદ્રસભેદાર્થિનામિવ ।
એવં હ્યેતે સમાજ્ઞાય તાદૃગ્ભાવં ગતા ઇમે ॥

ય આશ્રયેત્પાવયેચ્ચાપિ રાજ- ન્સર્વં શરીરં તપસા તપ્યમાનઃ ।
એતેન વૈ બાલ્યમભ્યેતિ વિદ્વાન્ મૃત્યું તથા સ જયત્યન્તકાલે ॥

અન્તવતઃ ક્ષત્રિય તે જયન્તિ લોકાઞ્જનાઃ કર્મણા નિર્મલેન ।
બ્રહ્મૈવ વિદ્વાંસ્તેન ચાભ્યેતિ સર્વં નાન્યઃ પન્થા અયનાથ વિદ્યતે ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

આભાતિ શુક્લમિવ લોહિતમિ- વાથો કૃષ્ણમથાઞ્જનં કાદ્રવં વા ।
સદ્બ્રહ્મણઃ પશ્યતિ યોઽત્ર વિદ્વા- ન્કથં રૂપં તદમૃતમક્ષરં પદમ્ ॥
સનત્સુજાત ઉવાચ ।

આભાતિ શુક્લમિવ લોહિતમિ- વાથો કૃષ્ણમાયસમર્કવર્ણમ્ ।
ન પૃથિવ્યાં તિષ્ઠતિ નાન્તરિક્ષે નૈતત્સમુદ્રે સલિલં બિભર્તિ ॥

ન તારકાસુ ન ચ વિદ્યુદાશ્રિતં ન ચાભ્રેષુ દૃશ્યતે રૂપમસ્ય ।
ન ચાપિ વાયૌ ન ચ દેવતાસુ નૈતચ્ચન્દ્રે દૃશ્યતે નોત સૂર્યે ॥

નૈવર્ક્ષુ તન્ન યજુષ્ષુ નાપ્યથર્વસુ ન દૃશ્યતે વૈ વિમલેષુ સામસુ ।
રથન્તરે બાર્હદ્રથે વાપિ રાજ- ન્મહાવ્રતે નૈવ દૃશ્યેદ્ભ્રુવં તત્ ॥

અપારણીયં તમસઃ પરસ્તા- ત્તદન્તકોઽપ્યેતિ વિનાશકાલે ।
અણીયો રૂપં ક્ષુરધારયા સમં મહચ્ચ રૂપં તદ્વૈ પર્વતેભ્યઃ ॥

સા પ્રતિષ્ઠા તદમૃતં લોકાસ્તદ્બ્રહ્મ તદ્યશઃ ।
ભૂતાનિ જઝિરે તસ્માત્પ્રલયં યાન્તિ તત્ર હિ ॥

અનામયં તન્મહદુદ્યતં યશો વાચો વિકારં કવયો વદન્તિ ।
યસ્મિઞ્જગત્સર્વમિદં પ્રતિષ્ઠિતં યે તદ્વિદુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥

તદેતદહ્ના સંસ્થિતં ભાતિ સર્વં તદાત્મવિત્પશ્યતિ જ્ઞાનયોગાત્ ।
તસ્મિઞ્જગત્સર્વમિદં પ્રતિષ્ઠિતં યે તદ્વિદુરમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥