મહાભારત · અધ્યાય 5.40

યોઽભ્યર્ચિતઃ મદ્ભિરસઞ્જમાનઃ કરોત્યર્થં શક્તિમહાપયિત્વા ।
ક્ષિપ્રં યશસ્તં સમુપૈતિ મન્ત- મલં પ્રસન્ના હિ સુખાય સન્તઃ ॥

મહાન્તમપ્યર્થમધર્મયુક્તં યઃ મન્ત્યજત્યનપાકૃષ્ટ એવ ।
સુખં સુદુઃખાન્યવમુચ્ય શેતે જીર્ણાં ત્વચં સર્પ ઇવાવમુચ્ય ॥

અનૃતે ચ સમુત્કર્પો રાજગામિ ચ પૈશુનમ્ ।
ગુરોશ્ચાલીકનિર્બન્ધઃ સમાનિ બ્રહ્મહત્યયા ॥

અસૂયૈકપદં મૃત્યુરતિવાદઃ શ્રિયો વધઃ ।
અશુશ્રૂષા ત્વરા શ્લાઘા વિદ્યાયાઃ શત્રવસ્ત્રઃ ॥

આલસ્યં મદમોહૌ ચ ચાપલં ગોષ્ઠિરેવ ચ ।
સ્તબ્ધતા ચાભિમાનિત્વં તથા ત્યાગિત્વમેવ ચ ॥

એતે વૈ સપ્ત દોષાઃ સ્યુઃ સદા વિદ્યાર્થિનાં મતાઃ . સુખાર્થિનઃ કુતો વિદ્યા નાસ્તિ વિદ્યાર્થિનઃ સુખં ।
સુખાર્થી વા ત્યજેદ્વિદ્યાં વિદ્યાર્થી વા ત્યજેત્સુખમ્ ॥

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ ।
નાન્તકઃ સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચના ॥

આશા ધૃતિં હન્તિ સમૃદ્ધિમન્તકઃ ક્રોધઃ શ્રિયં હન્તિ યશઃ કદર્યતા ।
અપાલનં હન્તિ પશૂંશ્ચ રાજ- ન્નેકઃ ક્રુદ્ધો બ્રાહ્મણો હન્તિ રાષ્ટ્રમ્ ॥

અજાશ્ચ કાંસ્યં રજતં ચ નિત્યં મધ્વાકર્ષઃ શકુનિઃ શ્રોત્રિયશ્ચ ।
વૃદ્ધો જ્ઞાતિરવસન્નઃ કુલીન એતાનિ તે સન્તુ ગૃહે સદૈવ ॥

અજોક્ષા ચન્દનં વીણા આદર્શો મધુસર્પિષી ।
વિષમૌદુમ્બરં શઙ્ખઃ સ્વર્ણનાભોઽથ રોચના ॥

ગૃહે સ્થાપયિતવ્યાનિ ધન્યાનિ મનુરબ્રવીત્ ।
દેવબ્રાહ્મણપૂજાર્થમતિથીનાં ચ ભારત ॥

ઇદં ચ ત્વાં સર્વપરં બ્રવીમિ પુણ્યં પદં તાત મહાવિશિષ્ટમ્ ।
ન જાતુ કામાન્ન ભયાન્ન લોભા- દ્ધર્મં જહ્યાજ્જીવિસ્યાપિ હેતોઃ ॥

નિત્યો ધર્મઃ સુખદુઃખે ત્વનિત્યે જીવો નિત્યો ધાતુરસ્ય ત્વનિત્યઃ ।
ત્યક્ત્વાઽનિત્યં પ્રતિતિષ્ઠસ્વ નિત્યે સન્તુષ્ય સન્તોષપરા હિ સન્તઃ ॥

મહાબલાન્પશ્ય મહાનુભાવાન્ પ્રશાસ્ય ભૂમિં ધનધાન્યપૂર્ણામ્ ।
રાજ્યાનિ હિત્વા વિપુલાંશ્ચ ભોગાન્ । ગતાન્નરેન્દ્રાન્વશમન્તકસ્ય ॥

મૃતં પુત્રં દુઃખપુષ્ટં મનુષ્યા ઉત્ક્ષિપ્ય રાજન્સ્વગૃહાન્નિર્હરન્તિ ।
તં મુક્તકેશાઃ કરુણં રુદન્તિ ચિતામધ્યે કાષ્ઠમિવ ક્ષિપન્તિ ॥

અન્યો ધનં પ્રેતગતસ્ય ભુઙ્ક્તે વયાંસિ ચાગ્નિશ્ચ શરીરધાતૂન્ ।
દ્વાભ્યામયં સહ ગચ્છત્યમુત્ર પુણ્યેન પાપેન ચ વેષ્ટ્યમાનઃ ॥

ઉસૃજ્ય વિનિવર્તન્તે જ્ઞાતયઃ સુહૃદઃ સુતાઃ ।
અપુષ્પાનફલાન્વૃક્ષાન્યથા તાત પતત્રિણઃ ॥

અગ્નૌ પ્રાસ્તં તુ પુરુષં કર્માન્વેતિ સ્વયં કૃતમ્ ।
તસ્માત્તુ પુરુષો યત્નાદ્ધર્મં સઞ્ચિનુયાચ્છનૈઃ ॥

અસ્માલ્લોકાદૂર્ધ્વમમુષ્ય ચાધો મહત્તમસ્તિષ્ઠતિ હ્યન્ધકારમ્ ।
તદ્વૈ મહામોહનમિન્દ્રિયાણાં બુદ્ધ્યસ્વ મા ત્વાં પ્રલભેત રાજન્ ॥

ઇદં વચઃ શક્ષ્યસિ ચેદ્યથાવ- ન્નિશમ્ય સર્વં પ્રતિપત્તુમેવ ।
યશઃ પરં પ્રાપ્સ્યસિ જીવલોકે ભયં નચામુત્ર નચેહ તેઽસ્તિ ॥

આત્મા નદી ભારત પુણ્યતીર્થા સત્યોદયા ધૃતિકૂલા દયોર્મિઃ ।
તસ્યાં સ્નાતઃ પૂયતે પુણ્યકર્મા પુણ્યો હ્યાત્મા નિત્યમલોભ એવ ॥

કામક્રોધગ્રાહવતીં પઞ્ચેન્દ્રિયજલાં નદીમ્ ।
નાવં ધૃતિમયીં કૃત્વા જન્મદુર્ગાણિ સન્તર ॥

પ્રજ્ઞાવૃદ્ધં ધર્મવૃદ્ધં સ્વબન્ધું વિદ્યાવૃદ્ધં વયસા ચાપિ વૃદ્ધમ્ ।
કાર્યાકાર્યે પૂજયિત્વા પ્રસાદ્ય યઃ સમ્પૃચ્છેન્ન સ મુહ્યેત્કદાચિત્ ॥

ધૃત્યા શિશ્રોદરં રક્ષેત્પાણિપાદં ચ ચક્ષુષા ।
ચક્ષુઃશ્રોત્રે ચ મનસા મનો વાચં ચ કર્મણા ॥

નિત્યોદકી નિત્યયજ્ઞોપવીતી નિત્યસ્વાધ્યાયી પતિતાન્નવર્જી ।
સત્યં બ્રુવન્ગુરવે કર્મ કુર્વ- ન્ન બ્રાહ્મણશ્ર્યવતે બ્રહ્મલોકાત્ ॥

અધીત્ય વેદાન્પરિસંસ્તીર્ય ચાગ્ની- નિષ્ટ્વા યજ્ઞૈઃ પાલયિત્વા પ્રજાશ્ચ ।
ગોબ્રહ્મણાર્થં શસ્ત્રપૂતાન્તરાત્મા હતઃ સઙ્ગ્રામે ક્ષત્રિયઃ સ્વર્ગમેતિ ॥

વૈશ્યોઽધીત્ય બ્રાહ્મણાન્ક્ષત્રિયાંશ્ચ ધનૈઃ કાલે સંવિભજ્યાશ્રિતાંશ્ચ ।
ત્રેતાપૂતં ધૂમમાઘ્રાય પુણ્યં પ્રેત્ય સ્વર્ગે દિવ્યસુખાનિ ભુઙ્ક્તે ॥

બ્રહ્મ ક્ષત્રં વૈશ્યવર્ણં ચ શૂદ્રઃ ક્રમેણૈતાન્ન્યાયતઃ પૂજયાનઃ ।
તુષ્ટેષ્વેતેષ્વવ્યથો દગ્ધપાપ- સ્ત્યક્ત્વા દેહં સ્વર્ગસુખાનિ ભુઙ્ક્તે ॥

ચાતુર્વર્ણ્યસ્યૈષ ધર્મસ્તવોક્તો હેતું ચાનુબ્રુવતો મે નિબોધ ।
ક્ષાત્રાદ્ધર્માદ્ધીયતે પાણ્ડુપુત્ર- સ્તં ત્વં રાજન્રાજધર્મે નિયુઙ્ક્ષ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

એવમેતદ્યથા ત્વં મામનુશાસનિ નિત્યદા ।
મમાપિ ચ મતિઃ સૌમ્ય ભવત્યેવં યથાત્થ મામ્ ॥

સા તુ બુદ્ધિઃ કૃતાપ્યેવં પાણ્ડવાન્પ્રતિ મે સદા ।
દુર્યોધનં સમાસાદ્ય પુનર્વિપરિવર્તતે ॥

ન દિષ્ટમભ્યતિક્રાન્તું શક્યં ભૂતેન કેનચિત્ ।
દિષ્ટમેવ ધ્રુવં મન્યે પૌરુષં તુ નિરર્થકમ્ ॥