મહાભારત · અધ્યાય 5.32

ધર્મરાજસ્ય વચનં શ્રુત્વા પાર્થો ધનઞ્જયઃ ।
ઉવાચ સઞ્જયં તત્ર વાસુદેવસ્ય શૃણ્વતઃ ॥

પિતામહં શાન્તનવં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ સઞ્જય ।
દ્રોણં સપુત્રં શલ્યં ચ મહારાજં ચ બાહ્લિકમ્ ॥

વિકર્ણં સોમદત્તં ચ શકુનિં ચૈવ સૌબલમ્ . વિવિંશતિં ચિત્રસેનં જયત્સેનં ચ સઞ્જય ।
ભગદત્તં તથા ચૈવ શૂરં રણકૃતાં વરમ્ ॥

યે ચાપ્યન્યે કુરવસ્તત્ર સન્તિ રાજાનશ્ચેદ્ભૂમિપાલાઃ સમેતાઃ ।
યુયુત્સવઃ સૈન્ધવાઃ પાર્થિવાશ્ચ સમાનીતા ધાર્તરાષ્ટ્રેણ સૂત ॥

યથાન્યાયં કુશલં વન્દનં ચ સમાગમે મદ્વચનેન વાચ્યાઃ ।
તતો બ્રૂયાઃ સઞ્જય રાજમધ્યે દુર્યોધનં પાપકૃતાં પ્રધાનમ્ ॥

એવં પ્રતિષ્ઠાપ્ય ધનઞ્જયસ્તં તતોઽર્થવદ્ધર્મવચ્ચાપિ પાર્થઃ ।
ઉવાચ વાક્યં સ્કવજનપ્રહર્ષં વિત્રાસનં ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજાનામ્ ॥

અર્જુનેન સમાદિષ્ટસ્તથેત્સુક્ત્વા તુ સઞ્જયઃ । પાર્થાનામન્ત્રયામાસ કેશવં ચ યશસ્વિનમ્ ॥

અનુજ્ઞાતઃ પાણ્ડવેન પ્રયયૌ સઞ્જયસ્તદા ।
શાસનં ધૃતરાષ્ટ્રસ્યક સર્વં કૃત્વા મહાત્મનઃ ॥

તદા તુ સઞ્જયઃ ક્ષિપ્રમેકાહેન પરન્તપઃ । યાતિ સ્મ હાસ્તિનપુરં નિશાકાલે પરન્તપ ॥

સમ્પ્રાપ્ય હાસ્તિનપુરં શીઘ્રમશ્વૈર્મહાજવૈઃ ।
અન્તઃપુરં સમાસ્થાય દ્વાઃસ્થં વચનમબ્રવીત્ ॥

આચક્ષ્વ ધૃતરાષ્ટ્રાસ્ય દ્વાઽસ્થ માં સમુપાગતમ્ ।
સકાશાત્પાણ્ડુપુત્રાણાં સઞ્જયં માચિરં કૃથાઃ ॥

॥ .ર્તિ ચેદભિવદેસ્ત્વં હિ દ્વાઃસ્થ ॥ .વિશેયં વિદિતો ભૂમિપસ્ય ।
॥ .દ્યમત્રાત્યયિકં હિ મેઽસ્તિ ॥ . સ્થોઽથ શ્રુત્વા નૃપતિં જગાદ ॥
દ્વાઃસ્થ ઉવાચ ।

સઞ્જયોઽયં ભૂમિપતે નમસ્તે દિદૃક્ષયા દ્વારમુપાગતસ્તે ।
પ્રાપ્તો દૂતઃ પાણ્ડવાનાં સકાશાત્ પ્રશાધિ રાજન્કિમયં કરોતુ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

આચક્ષ્વ માં કુશલિનં કલ્પમસ્મૈ પ્રવેશ્યતાં સ્વાગતં સઞ્જયાય
ન ચાહમેતસ્ય ભવામ્યકલ્પઃ સ મે કસ્માદ્દ્વારિ તેષ્ઠેચ્ચ સક્તઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ પ્રવિશ્યાનુમતે નૃપસ્ય મહદ્વેશ્મ પ્રાજ્ઞશૂરાર્યગુપ્તમ્ ।
સિંહાસનસ્થં પાર્થિવમાસસાદ વૈચિત્રવીર્યં પ્રાઞ્જલિઃ સૂતપુત્રઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સઞ્જયોઽહં ભૂમિપતે નમસ્તે પ્રાપ્તોઽસ્મિ ગત્વા નરદેવ પાણ્ડવાન્ ।
અભિવાદ્ય ત્વાં પાણ્ડુપુત્રો મનસ્વી યુધિષ્ઠિરઃ કુશલં ચાન્વપૃચ્છત્ ॥

સ તે પુત્રાન્પૃચ્છતિ પ્રીયમાણઃ કચ્ચિત્પુત્રૈઃ પ્રીયસે નપ્તૃભિશ્ચ ।
તથા સુહૃદ્ભિઃ સચિવૈશ્ચ રાજન્ યે ચાપિ ત્વામુપજીવન્તિ તૈશ્ચ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

અભિનન્દ્ય ત્વાં તાત વદામિ સઞ્જય અજાતશત્રું ચ સુખેન પાર્થમ્ ।
કચ્ચિત્સ રાજા કુશલી સપુત્રઃ સહામાત્યઃ સાનુજઃ કૌરવાણામ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સહામાત્ય કુશલી પાણ્ડુપુત્રો બુભૂષતે યચ્ચ તેઽગ્રે ત્મનાઽભૂત્
નિર્ણીક્તધર્માર્થકરો મનસ્વી બહુશ્રુતો દૃષ્ટિમાઞ્શીલવાંશ્ચ ॥

પરો ધર્મઃ પાણ્ડવસ્યાનૃશંસ્યં ધર્મઃ પરો વિત્તચયાન્મતોઽસ્ય ।
સુખપ્રિયેઽધર્મહીનેઽનપાર્થે નુ રુધ્યતે ભારત તસ્ય બુદ્ધિઃ ॥

પરપ્રયુક્તઃ પુરષો વિચેષ્ટતે સૂત્રપ્રોતા દારુમયીવ યોષા ।
ઇમં દૃષ્ટ્વા નિયમં પાણ્ડવસ્ય મન્યે પરં કર્મ દૈવં મનુષ્યાત્ ॥

ઇમં ચ દૃષ્ટ્વા તવ કર્મ દોષં પાપોદર્કં ઘોરમવર્ણરૂપમ્ ।
યાવત્પરઃ કામયતેઽતિવેલં તાવન્નરોઽયં લભતે પ્રશંસામ્ ॥

અજાતશત્રુસ્તુ વિહાય પાપં જીર્ણાં ત્વચં સર્પ ઇવાસમર્થામ્ ।
વિરોચતે હ્યાર્યવૃત્તેન વીરો યુધિષ્ઠિરસ્ત્વયિ પાપં વિસૃજ્ય ॥

હન્તાત્મનઃ કર્મ નિબોધ રાજન્ ધર્માર્થયુક્તાદાર્યવૃત્તાદપેતમ્ ।
ઉપક્રોશં ચેહ ગતોઽસિ રાજન્ ભૂયશ્ચ પાપં પ્રસજેદમુત્ર ॥

સ ત્વમર્થં સંશયિતં વિના તૈ- રાશંસસે પુત્રવશાનુગોઽસ્ય ।
અધર્મશબ્દશ્ચ મહાન્પૃથિવ્યાં નેદં કર્મ ત્વત્સમં ભારતાગ્ર્ય ॥

હીનપ્રજ્ઞો દૌષ્કુલેયો નૃશંસો દીર્ઘં વૈરી ક્ષત્રવિદ્યાસ્વધીરઃ ।
એવન્ધર્માનાપદઃ સંશ્રયેયુ- ર્હીનવીર્યો યશ્ચ ભવેદશિષ્ટઃ ॥

કુલે જાતો બલવાન્યો યશસ્વી । બહુશ્રુતઃ સુખજીવી યતાત્મા ।
ધર્માધર્મૌ ગ્રથિતૌ યો બિભર્તિ સ હ્યસ્ય દિષ્ટસ્ય વશાદુપૈતિ ॥

કથં હિ મન્ત્રાગ્ર્યધરો મનીષી ધર્માર્થયોરાપદિ સમ્પ્રણેતા ।
એવમુક્તઃ સર્વમન્ત્રૈરહીનો નરો નૃશંસં કર્મ કુર્યાદમૂઢઃ ॥

તવ હ્યમી મન્ત્રવિદઃ સમેત્ય સમાસતે કર્મસુ નિત્યયુક્તાઃ ।
તેષામ્મયં બલવાન્નિશ્ચયશ્ચ કુરુક્ષયે નિયમેનોદપાદિ ॥

અકાલિકં કુરવો નાભવિષ્યન્ પાપેન ચેત્પાપમજાતશત્રુઃ
ઇચ્છેઞ્જાતુ ત્વયિ પાપં વિસૃજ્ય નિન્દા ચેયં તવ લોકેઽભવિષ્યત્ ॥

કિમન્યત્ર વિષયાદીશ્વરાણાં યત્ર પાર્થઃ પરલોકં સ્મ દ્રુષ્ટુમ્ ।
અત્યક્રામત્સ તથા સમ્મતઃ સ્યા- ન્ન સંશયો નાસ્તિ મનુષ્યકારઃ ॥

એતાન્ગુણાન્કર્મકૃતાનવેક્ષ્ય ભાવાભાવૌ વર્તમાનાવનિત્યૌ ।
બલિર્હિ રાજા પારમવિન્દમાનો નાન્યત્કાલાત્કારણં તત્ર મેને ॥

ચક્ષુઃશ્રોત્રે નાસિકા ત્વક્ ચ જિહ્વા જ્ઞાનસ્યૈતાન્યાયતનાનિ જન્તોઃ ।
તાનિ પ્રીતાન્યેવ તૃષ્ણાક્ષયાન્તે તાન્યવ્યથો દુઃખહીનઃ પ્રણુદ્યાત્ ॥

નત્વેવ મન્યે પુરુષસ્ય કર્મ સવર્તતે સુપ્રયુક્તં યથાવત્ ।
માતુઃ પિતુઃ કર્મણાભિપ્રસૂતઃ સંવર્ધતે વિધિવદ્ભોજનેન ॥

પ્રિયાપ્રિયે સુખદુઃખે ચ રાજ- ન્નિન્દાપ્રશંસે ચ ભજન્ત એવ ।
પરસ્ત્વેનં ગર્હયતેઽપરાધે પ્રશંસતે સાધુવૃત્તં તમેવ ॥

સ ત્વાં ગર્હે ભારતાનાં વિરોધા- દન્તો નૂનં ભવિતાઽયં પ્રજાનામ્ ।
નોચેદિદં તવ કર્માપરાધાત્ કુરૂન્દહેત્કૃષ્ણવર્ત્સેવ કક્ષમ્ ॥

ત્વમેવૈકો જાતુ પુત્રસ્ય રાજન્ વશં ગત્વા સર્વલોકે નેરન્દ્ર ।
કામાત્મનઃ શ્લાઘનો દ્યૂતકાલે નાગાઃ શમં પશ્ય વિપાકમસ્ય ॥

અનાપ્તાનાં સઙ્ગ્રહાત્ત્વં નરેન્દ્ર તથાઽપ્તાનાં નિગ્રહાચ્ચૈવ રાજન્ ।
ભૂમિં સ્ફીતાં દુર્બલત્વાદનન્તા- મશક્તસ્ત્વં રક્ષિતું કૌરવેય ॥

અનુજ્ઞાતો રથવેગાવધૂતઃ શ્રાન્તોઽભિપદ્યે શયનં નૃસિંહ ।
પ્રાતઃ શ્રોતારઃ કુરવઃ સભાયા- મજાતશત્રોર્વચનં સમેતાઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

અનુજ્ઞાતોઽસ્યાવસથં પરેહિ પ્રપદ્યસ્વ શયનં સૂતપુત્ર ।
પ્રાતઃ શ્રોતારઃ કુરવઃ સભાયા- મજાતશત્રોર્વચનં ત્વયોક્તમ્ ॥