મહાભારત · અધ્યાય 5.19

યુયુધાનસ્તતો વીરઃ સાત્વતાનાં મહારથઃ ।
મહતા ચતુરઙ્ગેણ બલેનાગાદ્યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

તસ્ય યોધા મહાવીર્યા નાનાદેશસમાગતાઃ ।
નાનાપ્રહરણા વીરાઃ શોભયાઞ્ચક્રિરે બલમ્ ॥

પરશ્વથૈર્ભિણ્ડિપાલૈઃ શૂલતોમરમુદ્ગરૈઃ ।
પરિઘૈર્યષ્ટિભિઃ પાશૈઃ કરવાલૈશ્ચ નિર્મલૈઃ ॥

ખઙ્ગકાર્મુકનિર્યૂહૈઃ શરૈશ્ચ વિવિધૈરપિ ।
તૈલધૌતૈઃ પ્રકાશદ્ભિસ્તદશોભત વૈ બલમ્ ॥

તસ્ય મેઘપ્રકાશસ્ય સૌવર્ણૌઃ શોભિતસ્ય ચ ।
બભૂવ રૂપં સૈન્યસ્ય મેઘસ્યેવ સવિદ્યુતઃ ॥

અક્ષૌહિણી તુ સા સેના તદા યૌધિષ્ઠિરં બલમ્ ।
પ્રવિશ્યાન્તર્દધે રાજન્સાગરં કુનદી યથા ॥

તથૈવાક્ષૌહિણીં ગૃહ્ય ચેદીનામૃષભો બલી ।
ધૃષ્ટકેતુરુપાગચ્ચત્પાણ્ડવાનમિતૌજસઃ ॥

માગધશ્ચ જયત્સેનો જારાસન્ધિર્મહાબલઃ ।
અક્ષૌહિણ્યૈવ સૈન્યસ્ય ધર્મરાજમુપાગમત્ ॥

તથૈવ પાણ્ડ્યો રાજેન્દ્ર સાગરાનૂપવાસિભિઃ ।
વૃતો બહુવિધૈર્યોધૈર્યુધિષ્ઠિરમુપાગમત્ ॥

તસ્ય સૈન્યમતીવાસીત્તસ્મિન્બલસમાગમે ।
પ્રેક્ષણીયતરં રાજન્સુવેષં બલવત્તદા ॥

કેકયાશ્ચ નરવ્યાઘ્રાઃ સોદરાઃ પઞ્ચ પાર્થિવાઃ . સંહર્ષયન્તઃ કૌન્તેયોનક્ષૌહિણ્યા સમાગતાઃ ॥

દ્રુપદસ્યાપ્યભૂત્સેના નાનાદેશસમાગતૈઃ ।
શોભિતા પુરુષૈઃ શૂરૈઃ પુત્રૈશ્ચાસ્ય મહારથૈઃ ॥

તથૈવ રાજા મત્સ્યાનાં વિરાટો વાહિનીપતિઃ ।
પાર્વતીયૈર્મહીપાલૈઃ સહિતઃ પાણ્ડવાનયાત્ ॥

ઇતશ્ચેતશ્ચ પાણ્ડૂનાં સમાજગ્મુર્મહાત્મનામ્ ।
અક્ષૌહિણ્યસ્તુ સપ્તૈવ વિવિધધ્વજસઙ્કુલાઃ ॥

યુયુત્સમાનાઃ કુરુભિઃ પાણ્ડવાન્સમહર્ષયન્ ।
તથૈવ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય હર્ષં સમભિર્ધયન્ ॥

ભગદત્તો મહીપાલઃ સેનામક્ષૌહિણીં દદૌ ।
તસ્ય ચીનૈઃ કિરાતૈશ્ચ કાઞ્ચનૈરિવ સંવૃતમ્ ॥

બભૌ બલમનાધૃષ્યં કર્ણિકારવનં યથા ।
તથા ભૂરિશ્રવાઃ શૂરઃ શલ્યશ્ચ કુરુનન્દન ॥

દુર્યોધનમુપાયાતાવક્ષૌહિણ્યા પૃથક્પૃથક્ ।
કૃતવર્મા ચ હાર્દિક્યો ભોજાન્ધકુકુરૈઃ સહ ॥

અક્ષૌહિણ્યૈવ સેનાયા દુર્યોધનમુપાગમત્ ।
તસ્ય તૈઃ પુરુષવ્યાઘ્રૈર્વનમાલાધરૈર્બલમ્ ॥

અશોભત યથા મત્તૈર્વનં પ્રક્રીડિતૈર્ગજૈઃ ।
જયદ્રથમુખાશ્ચાન્યે સિન્ધુસૌવીરવાસિનઃ ॥

આજગ્મુઃ પૃથિવીપાલાઃ કમ્પયન્ત ઇવાચલાન્ ।
તેષામક્ષૌહિણી સેના બહુલા વિબભૌ તદા ॥

વિધૂયમાનો વાતેન બહુરૂપ ઇવામ્બુદઃ ।
સુદક્ષિણશ્ચ કામ્ભોજો યવનૈશ્ચ શકૈસ્તથા ॥

ઉપાજગામ કૌરવ્યમક્ષૌહિણ્યા વિશામ્પતે ।
તસ્ય સેનાસમાવાયઃ શલભાનામિવાબભૌ ॥

સ ચ સમ્પ્રાપ્ય કૌરવ્યં તત્રૈવાન્તર્દધે તદા ।
તથા મહિષ્મતીવાસી નીલો નીલાયુધૈઃ સહ ॥

મહીપાલો મહાવીર્યૈર્દક્ષિણાપથવાસિભિઃ ।
આવન્ત્યૌ ચ મહીપાલૌ મહાબલસુસંવૃતૌ ॥

પૃથગક્ષૌહિણીભ્યાં તાવભિયાતૌ સુયોધનમ્ ।
તતસ્તતસ્તુ સર્વેષાં ભૂમિપાનાં મહાત્મનામ્ ॥

તિસ્રોઽન્યાઃ સમવર્તન્ત વાહિન્યો ભરતર્ષભ ।
એવમેકાદશાવૃત્તાઃ સેના દુર્યોધનસ્ય તાઃ ॥

યુયુત્સમાનાઃ કૌન્તેયાન્નાનાધ્વજસમાકુલાઃ ।
ન હાસ્તિનપુરે રાજન્નવકાશોઽભવત્તદા ॥

રાજ્ઞાં સ્વબલમુખ્યાનાં પ્રાધાન્યેનાપિ ભારત ।
તતઃ પ઼ઞ્ચનદં ચૈવ કૃત્સ્નં ચ કુરુજાઙ્ગલમ્ ॥

તથા રોહિતકારણ્યં મરુભૂમિશ્ચ કેવલા ।
અહિચ્છત્રં કાલકૂટં ગઙ્ગાકૂલં ચ ભારત ॥

વારણં વાટધાનં ચ યામુનશ્ચૈવ પર્વતઃ ।
એષ દેશઃ સુવિસ્તીર્ણઃ પ્રભૂતધનધાન્યવાન્ ॥

બભૂવ કૌરવેયાણાં બલેનાતીવ સંવૃતઃ ।
તત્ર સૈન્યં તથા યુક્તં દદર્શ સ પુરોહિતઃ ॥

યઃ સ પાઞ્ચાલરાજેન પ્રેષિતઃ કૌરવાન્પ્રતિ ॥