મહાભારત · અધ્યાય 5.179

તમહં સ્મયન્નિવ રણે પ્રત્યભાષં વ્યવસ્થિતમ્ ।
ભૂમિષ્ઠં નોત્સહે યોદ્ધું ભવન્તં રથમાસ્થિતઃ ॥

આરોહ સ્યન્દનં વીર કવચં ચ મહાભુજ ।
બધાન સમરે રામ યદિ યોદ્ધું મયેચ્છસિ ॥

તતો મામબ્રવીદ્રામઃ સ્મયમાનો રણાજિરે ।
રથો મે મેદિની ભીષ્મ વાહા વેદાઃ સદશ્વવત્ ॥

સૂતશ્ચ માતરિશ્વા વૈ કવચં વેદમાતરઃ ।
સુસંવીતો રણે તાભિર્યોત્સ્યેઽહં કુરુનન્દન ॥

એવં બ્રુવાણો ગાન્ધારે રામો માં સત્યવિક્રમઃ ।
શરવ્રાતેન મહતા સર્વતઃ પ્રત્યવારયત્ ॥

તતોઽપશ્યં જામદગ્ન્યં રથમધ્યે વ્યવસ્થિતમ્ ।
સર્વાયુધવરે શ્રીમત્યદ્ભુતોપમદર્શને ॥

મનસા વિહિતે પુણ્યે વિસ્તીર્ણે નગરોપભે ।
દિવ્યાશ્વયુજિ સન્નદ્વે કાઞ્ચનેન વિભૂષિતે ॥

કવચેન મહાબાહો સોમાર્કકૃતલક્ષ્મણા ।
ધનુર્ધરો બદ્ધતૂણો બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્ ॥

સારથ્યં કૃતવાંસ્તત્ર યુયુત્સોરકુતવ્રણઃ ।
સખા વેદવિદત્યન્તં દયિતો ભાર્ગવસ્ય હ ॥

આહ્વયાનઃ સ માં યુદ્ધે મનો હર્ષયતીવ મે ।
પુનઃ પુનરભિક્રોશન્નભિયાહીતિ ભાર્ગવઃ ॥

તમાદિત્યમિવોદ્યન્તમનાધૃષ્યં મહાબલમ્ ।
ક્ષત્રિયાન્તકરં રામમેકમેકઃ સમાસદૂમ્ ॥

તતોઽહં બાણપાતેષુ ત્રિષુ વાહાન્નિગૃહ્ય વૈ ।
અવતીર્ય ધનુર્ન્યસ્ય પદાતિરૃષિસત્તમમ્ ॥

અભ્યાગચ્છં તદા રામમર્ચિષ્યન્દ્વિજસત્તમમ્ ।
અભિવાદ્ય ચૈનં વિધિવદબ્રુવં વાક્યમુત્તમમ્ ॥

યોત્સ્યે ત્વયા રણે રામ સદૃશેનાધિકેન વા ।
ગુરુણા ધર્મશીલેન જયમાશાસ્વ મે વિભો ॥
રામ ઉવાચ ।

એવમેતત્કુરુશ્રેષ્ઠ કર્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા ।
ધર્મો હ્યેષ મહાબાહો વિશિષ્ટૈઃ સહ યુધ્યતામ્ ॥

શપેયં ત્વાં નચેદેવમાગચ્છેથા વિશામ્પતે ।
યુધ્યસ્વ ત્વં રણે યત્તો ધૈર્યમાલમ્બ્ય કૌરવ ॥

ન તુ તે જયમાશાસે ત્વાં વિજેતુમહં સ્થિતઃ ।
ગચ્છ યુધ્યસ્વ ધર્મેણ પ્રીતોઽસ્મિ ચરિતેન તે ॥

તતોઽહં તં નમસ્કૃત્ય રથમારુહ્ય સત્વરઃ ।
પ્રાધ્માપયં રણે શઙ્ખં પુનર્હેમપરિષ્કૃતમ્ ॥

તતો યુદ્ધં સમભવન્મમ તસ્ય ચ ભારત ।
દિવસાન્સુબહૂન્રાજન્પરસ્પરજિગીષયા ॥

સ મે તસ્મિન્રણે પૂર્વં પ્રાહરત્કઙ્ખપત્રિભિઃ ।
વષ્ટ્યા શતૈશ્ચ નવભિઃ શરાણાં નતષર્વણામ્ ॥

ચત્વારસ્તેન મે વાહાઃ સૂતશ્ચૈવ વિશામ્પતે ।
પ્રતિરુદ્ધાસ્તથૈવાહં સમરે દંશિતઃ સ્થિતઃ ॥

નમસ્કૃત્ય ચ દેવેભ્યો બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષતઃ ।
તમહં સ્મયન્નિવ રણે પ્રત્યભાષં વ્યવસ્થિતમ્ ॥

આચાર્યતા માનિતા મે નિર્મર્યાદે હ્યપિ ત્વયિ ।
ભૂયશ્ચ શૃણુ મે બ્રહ્મન્સમ્પદં ધર્મસન્ગ્રહે ॥

યે તે વેદાઃ શરીરસ્થા ॥ યચ્ચ તે મહત્ ।
તપશ્ચ તે મહત્તપ્તં ન તેભ્યઃ પ્રહરામ્યહમ્ ॥

પ્રહરે ક્ષત્રધર્મસ્ય યં ત્વં રામ સમાશ્રિતઃ ।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયત્વં હિ યાતિ શસ્ત્રસમુદ્યમાત્ ॥

પશ્ય મે ધનુષો વીર્યં પશ્ય બાહ્વોર્બલં મમ ।
એષ તે કાર્મુક વીર છિનદ્મિ નિશિતેષુણા ॥

તસ્યાહં નિશિતં ભલ્લં ચિક્ષેપ ભરતર્ષભ ।
તેનાસ્ય ધનુષઃ કોટિં છિત્વા ભૂમાવપાતયમ્ ॥

તથૈવ ચ પૃષત્કાનાં શતાનિ નતપર્વણામ્ . ચિક્ષેપ કઙ્કપત્રાણાં જામદગ્ન્યરથં પ્રતિ ।

કાયે વિષક્તાસ્તુ તદા વાયુના સમુદીરિતાઃ ।
ચેલુઃ ક્ષરન્તો રુધિરં નાગા ઇવ ચ તે શરાઃ ॥

ક્ષતજોક્ષિતસર્વાઙ્ગઃ ક્ષરન્સ રુધિરં રણે ।
બભૌ રામસ્તથા રાજન્પ્રફુલ્લ ઇવ કિંશુકઃ ॥

હેમન્તાન્તેઽશોક ઇવ રક્તસ્તબકમણ્ડિતઃ ।
બભૌ રામસ્તથા રાજન્પ્રફુલ્લ ઇવ કિંશુકઃ ॥

તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય રામઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ।
હેમપુઙ્ખાન્સુનિશિતાઞ્શરાંસ્તાન્હિ વવર્ષ સઃ ॥

તે સમાસાદ્ય માં રૌદ્રા બહુધા મર્મભેદિનઃ ।
અકમ્પયન્મહાવેગાઃ સર્પાનલવિષોપમાઃ ॥

તમહં સમવષ્ટભ્ય પુનરાત્માનમાહવે ।
શતસંખ્યૈઃ શરૈઃ ક્રુદ્ધસ્તદા રામમવાકિરમ્ ॥

સ તૈરગ્ન્યર્કસઙ્કાશૈઃ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ।
શિતૈરભ્યર્દિતો રામો મન્દચેતા ઇવાભવત્ ॥

તતોઽહં કૃપયાઽવિષ્ટો વિનિન્દ્યાત્માનમાત્મના ।
ધિગ્ધિગિત્યબ્રુવં યુદ્ધં ક્ષત્રધર્મં ચ ભારત ॥

અસકૃચ્ચાબ્રુવં રાજઞ્શોકવેગપરિપ્લુતઃ ।
અહો બત કૃતં પાપં મયેદં ક્ષત્રધર્મં ચ ભારત ॥

ગુરુર્દ્વિજાતિર્ધર્માત્મા યદેવં પીડિતઃ શરૈઃ ।
તતો ન પ્રાહરં ભૂયો જામદગ્ન્યાય ભારત ॥

અથાવતાપ્ય પૃથિવીં પૂષા દિવસમન્ક્ષયે ।
જગામાસ્તં સહસ્રાંશુસ્તતો યુદ્ધમુપારમત્ ॥