મહાભારત · અધ્યાય 5.176

તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે કાર્યવન્તોઽભવંસ્તદા ।
તાં કન્યાં ચિન્તયન્તસ્તે કિન્કાર્યમિતિ ધર્મિણઃ ॥

કેચિદાહુઃ પિતુર્વેશ્મ નીયતામિતિ તાપસાઃ ।
કેચિદસ્યદુમાલમ્ભે મતિં ચક્રુર્હિ તાપસાઃ ॥

કેચિત્સાલ્વપતિં ગત્વા નિયોજ્યમિતિ મેનિરે ।
નેતિ કેચિદ્વ્યવસ્યન્તિ પ્રત્યાખ્યાતા હિ તેન સા ॥

એવં ગતે તુ કિં શક્યં ભદ્રે કર્તું મનીષિભિઃ ।
પુનરૂચુશ્ચ તાં સર્વે તાપસાઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥

અલં પ્રવ્રજિતેનેહ ભદ્રે શ્રૃણુ હિતં વચઃ ।
ઇતો ગચ્છસ્વ ભદ્રં તે પિતુરેવ નિવેશનમ્ ॥

પ્રતિપસ્ત્યતિ રાજા સ પિતા તે યદનન્તરમ્ ।
તત્ર વત્સ્યસિ કલ્યાણિ સુખં સર્વગુણાન્વિતા ॥

ન ચ તેઽન્યા ગતિર્ન્યાય્યા ભવેદ્ભદ્રે યથા પિતા . પતિર્વાપિ ગતિર્નાર્યાઃ પિતા વા વરવર્ણિનિ ।
ગતિઃ પતિઃ સમસ્થાયા વિષમે ચ પિતા ગતિઃ ॥

પ્રવ્રજ્યા હિ સુદુઃખેયં સુકુમાર્યા વિશેષતઃ ।
રાજપુત્ર્યાઃ પ્રકૃત્યા ચક કુમાર્યાસ્તવ ભામિનિ ॥

ભદ્રે દોષા હિ વિદ્યન્તે બહવો વરવર્ણિનિ ।
આશ્રમે વૈ વસન્ત્યાસ્તે ન ભવેયુઃ પિતુર્ગૃહે ॥

તતસ્ત્વન્યેઽબ્રુવન્વાક્યં તાપસાસ્તાં તપસ્વિનીમ્ ॥

ત્વામિહૈકાકિનીં દૃષ્ટ્વા નિર્જને ગહને વને ।
પ્રાર્થયિષ્યન્તિરાજાનસ્તસ્માન્મૈવં મનઃ કૃથાઃ ॥
અમ્બોવાચ ।

ન શક્યં કાશિનગરં પુનર્ગન્તું પિતુર્ગૃહાન્ ।
અવજ્ઞાતા ભવિષ્યામિ બાન્ધવાનાં ન સંશયઃ ॥

ઉષિતાસ્મિ તથા બાલ્યે પિતુર્વેશ્મનિ તાપસાઃ . નાહં ગમિષ્યે ભદ્રં વસ્તત્ર યત્ર પિતા મમ ।
તપસ્તપ્તુમભીપ્સામિ તાપસૈઃ પરિરક્ષિતા ॥

યથા પરેઽપિ મે લોકે ન સ્યાદેવં મહાત્યયઃ ।
દૌર્ભાગ્યં તાપસશ્રેષ્ઠાસ્તસ્માત્તપ્સ્યામ્યહં તપઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યેવં તેષુ વિપ્રેષુ ચિન્તયન્સુ યથાતથમ્ । રાજર્ષિસ્તદ્વનં પ્રાપ્તસ્તપસ્વી હોત્રવાહનઃ ।
તાં તથા ભાવિનીં દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચોદ્વિગ્રમાનસઃ

તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે પૂજયન્તિ સ્મ તં નૃપમ્ ।
પૂજાભિઃ સ્વાગતાદ્યાભિરાસનેનોદકેન ચ ॥

તસ્યોપવિષ્ટસ્ય સતો વિશ્રાન્તસ્યોપશ્રૃણ્વતઃ ।
પુનરેવ કથાં ચક્રુઃ કન્યાં પ્રતિ વનૌકસઃ ॥

અમ્બાયાસ્તાં કથાં શ્રુત્વા કાશિરાજ્ઞશ્ચ ભારત ।
રાજર્ષિઃ સ મહાતેજા બભૂવોદ્વિગ્રમાનસઃ ॥

તાં તથાવાદિનીં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા ચ સ મહાતપાઃ ।
રાજર્ષિઃ કૃપયાવિષ્ટો મહાત્મા હોત્રવાહનઃ ॥

સ વેપમાન ઉત્થાય માતુસ્તસ્યાઃ પિતા તદા ।
તાં કન્યામઙ્કમારોપ્ય પર્યશ્વાસયત પ્રભો ॥

સ તામપૃચ્છત્કાર્ત્સ્ન્યેન વ્યસનોત્પત્તિમાદિતઃ ।
સા ચ તસ્મૈ યથાવૃત્તં વિસ્તરેણ ન્યવેદયત્ ॥

તતઃ સ રાજર્ષિરભૂદ્દુઃખશોકસમન્વિતઃ ।
કાર્યં ચ પ્રતિપેદે તન્મનસાં સુમહાતપાઃ ॥

અબ્રવીદ્વેપમાનશ્ચ કન્યામાર્તાં સુદુઃખિતઃ ।
મા ગાઃ પિતુર્ગૃહં ભદ્રે માતુસ્તે જનકો હ્યહમ્ ॥

દુઃખં છિન્દ્યામહં તે વૈ મયિ વર્તસ્વ પુત્રિકે ।
પર્યાપ્તં તે મનો વત્સે યદેવં પરિશુષ્યસિ ॥

ગચ્છ મદ્વચનાદ્રામં જામદગ્ન્યં તપસ્વિનમ્ ।
રામસ્તે સુમહદ્દુઃખં શોકં ચૈવાપનેષ્યતિ ॥

હનિષ્યતિ રણે ભીષ્મં ન કરિષ્યતિ ચેદ્વચઃ ।
તં ગચ્છ ભાર્ગવશ્રેષ્ઠં કાલાગ્નિસમતેજસમ્ ॥

પ્રતિષ્ઠાપયિતા સ ત્વાં સમે પથિ મહાતપાઃ ।
તતસ્તુ સુસ્વરં બાષ્પસુત્સૃજન્તી પુનઃ પુનઃ ॥

અબ્રવીત્પિતરં માતુઃ મા તદા હોત્રવાહનમ્ ।
અભિવાદયિત્વા શિરસા ગમિષ્યે તવ શાસનાત્ ॥

અપિ નામાદ્ય પશ્યેયમાર્યં તં લોકવિશ્રુતમ્ . કથં ચ તીવ્રં દુઃકં મે નાશકયિષ્યતિ ભાર્ગવઃ ।
એતદિચ્છામ્યહં જ્ઞાતું યથા યાસ્યમિ તત્ર વૈઃ ॥
હોત્રવાહન ઉવાચ ।

રામં દ્રક્ષ્યસિ ભદ્રે ત્વં જામદગ્ન્યં મહાવને ।
ઉગ્રે તપસિ વર્તન્તં સત્યસન્ધં મહાબલમ્ ॥

મહેન્દ્રં વૈ ગિરિશ્રેષ્ઠં રામો નિત્યમુપાસ્તિ હ ।
ઋષયો વેદવિદ્વાંસો ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ॥

તત્ર ગચ્છસ્વ ભદ્રં તે બ્રૂયાશ્ચૈનં વચો મમ ।
અભિવાદ્ય ચ તં મૂંર્ધ્ના તપોવૃદ્ધં દૃઢવ્રતમ્ ॥

બ્રૂયાશ્ચૈનં પુનર્ભદ્રે યત્તે કાર્યં મનીષિતમ્ ।
મયિ સન્કીર્તિતે રામઃ સર્વં તત્તે કરિષ્યતિ ॥

મમ રામઃ સખા વત્સે પ્રીતિયુક્તઃ સુહૃચ્ચ મે ।
જમદગ્નિસુતો વીરઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

એવં બ્રુવતિ કન્યાં તુ પાર્થિવે હોત્રવાહને ।
અકૃતવ્રણઃ પ્રાદુરાસીદ્રામસ્યાનુચરઃ પ્રિયઃ ॥

તતસ્તે મનુયઃ સર્વે સમુત્તસ્થુઃ મહસ્રશઃ ।
સ ચ રાજા વયોવૃદ્ધઃ સૃઞ્યયો હોત્રવાહનઃ ॥

તતો દૃષ્ટ્વા કૃતાતિથ્યમન્યોન્યં તે વનૌકસઃ ।
સહિતા ભરતશ્રેષ્ઠ નિષેદુઃ પરિવાર્ય તમ્ ॥

તતસ્તે કથયામાસુઃ કથાસ્તાસ્તા મનોરમાઃ ।
ધન્યા દિવ્યાશ્ચ રાજેન્દ્ર પ્રીતિહર્ષમુદા યુતાઃ ॥

તતઃ કથાન્તે રાજર્ષિર્મહાત્મા હોત્રવાહનઃ ।
રામં શ્રેષ્ઠં મહર્ષીણામપૃચ્છદકૃતવ્રણમ્ ॥

ક્વ સમ્પ્રતિ મહાબાહો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
અકૃતવ્રણ શક્યો વૈ દ્રુષ્ટું વેદવિદાં વર ॥
અકૃતવ્રણ ઉવાચ ।

ભવન્તમેવ સતતં રામઃ કીર્તયતિ પ્રભો ।
સૃઞ્જયો મે પ્રિયસખો રાજર્ષિરિતિ પાર્થિવ ॥

ઇહ રામઃ પ્રભાતે શ્વો ભવિતેતિ મતિર્મમ ।
દ્રષ્ટસ્યેનમિહાયાન્તં તવ દર્શનકાઙ્ક્ષયા ॥

ઇયં ચ કન્યા રાજર્ષે કિમર્થં વનમાગતા ।
કસ્ય ચેયં તવ ચ કા ભવતીચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥
હોત્રવાહન ઉવાચ ।

દૌહિત્રીયં મમ વિભો કાશિરાજસુતા પ્રિયા ।
જ્યેષ્ઠા સ્વયંવરે તસ્થૌ ભગિનીભ્યાં સહાનધ ॥

ઇયમમ્બેતિ વિખ્યાતા જ્યેષ્ઠા કાશિપતેઃ સુતા ।
અમ્બિકામ્બાલિકે કન્યે કનીયસ્યૌ તપોધન ॥

સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં કાશિપુર્યાં તતોઽભવત્ ।
કન્યાનિમિત્તં વિપ્રર્ષે તત્રાસીદુત્સવો મહાન્ ॥

તતા કિલ મહાવીર્યો ભીષ્મઃ શાન્તનવો નૃપાન્ ।
અધિક્ષિપ્ય મહાતેજાસ્તિસ્ત્રઃ કન્યા જહાર તાઃ ॥

નિર્જિત્ય પૃથિવીપાલાનથ ભીષ્મો જગાહ્વયમ્ ।
આજગામ વિશુદ્ધાત્મા કન્યાભિઃ સહ ભારતઃ ॥

સત્યવત્યૈ નિવેદ્યાથ વિવાહં સમનન્તરમ્ ।
ભ્રાતુર્વિચિત્રવીર્યસ્ય સમાજ્ઞાપયત પ્રભુઃ ॥

તં તુ વૈવાહિકં દૃષ્ટ્વા કન્યેયં સમુપાર્જિતમ્ ।
અબ્રવીત્તત્ર ગાઙ્ગેયં મન્ત્રિમધ્યે દ્વિજર્ષભ ॥

મયા સાલ્વપતિર્વીરો મનસાઽભિવૃતઃ પતિઃ ।
ન મમાર્હસિ ધર્મજ્ઞ દાતું ભ્રાત્રેઽન્યમાનસામ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા વચનં ભીષ્મઃ સમ્મન્ત્ર્ય સહ મન્ત્રિભિઃ ।
નિશ્ચિત્ય વિસસર્જેમાં સત્યવત્યા મતે સ્થિતઃ ॥

અનુજ્ઞાતા તુ ભીષ્મેણ સાલ્વં સૌભપતિં તતઃ ।
કન્યેયં મુદિતા તત્ર કાલે વાચનમબ્રવીત્ ॥

વિસર્જિતાસ્મિ ભીષ્મેણ ધર્મં માં પ્રતિપાદય ।
મનસાભિવૃત્તઃ પૂર્વં મયા ત્વં પાર્થિવર્ષમ ॥

પ્રત્યાચખ્યૌ ચ સાલ્વોઽસ્યાશ્ચારિત્રસ્યાભિશઙ્કિતઃ ।
સેયં તપોવનં પ્રાપ્તા તાપસ્યેઽભિરતા ભૃશમ્ ॥

મયા ચ પ્રત્યભિજ્ઞાતા વંશસ્ય પરિકીર્તનાત્ । અસ્ય દુઃખસ્ય ચોત્પત્તિં ભીષ્મમેવેહ મન્યતે ।
અમ્બોવાચ ।

ભગવન્નેવમેવેહ યથાહ પૃથિવીપતિઃ ।
શરીરકર્તા માતુર્મે સૃઞ્જયો હોત્રવાહનઃ ॥

ન હ્યુત્સહે સ્વનગરં પ્રતિયાતું તપોધન ।
અપમાનભયાચ્ચૈવ વ્રીડયા ચ મહામુને ॥

યત્તુ માં ભગવાન્રામો વક્ષ્યતિ દ્વિજસત્તમ ।
તન્મે કાર્યતમં કાર્યમિતિ મે ભગવન્મતિઃ ॥