મહાભારત · અધ્યાય 5.175

તતોઽહં સમનુજ્ઞાપ્ય કાલીં ગન્ધવતીં તદા । મન્ત્રિણશ્ચર્ત્વિજશ્ચૈવ તથૈવ ચ પુરોહિતાન્ ।
સમનુજ્ઞામિષં કન્યામમ્બાં જ્યેષ્ઠાં નરાધિપ ॥

અનુજ્ઞાતા યયૌ સા તુ કન્યા સાલ્વપતેઃ પુરમ્ ।
વૃદ્ધૈર્દ્વિજાતિભિર્ગુપ્તા ધાત્ર્યા ચાનુગતા તદા ॥

અતીત્ય ચ તમધ્વાનમાસમાદ નરાધિપમ ।
સા તમાસાદ્ય રાજાનં સાલ્વં વચનમબ્રવીત્ ॥

આગતાહં મહાબાહો ત્વામુદ્દિશ્ય મહામતે ।
અભિનન્દસ્વ માં રાજન્સદા પ્રિયહિતે રતામ્ ॥

પ્રતિપાદય માં રાજન્ધર્માદીંશ્ચર ધર્મતઃ ।
ત્વં હિ મે મનસા ધ્યાતસ્ત્વયા ચાપ્યુપમન્ત્રિતા ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તામબ્રવીત્સાલ્વપતિઃ સ્મયન્નિવ વિશામ્પતે ।
ત્વયાઽન્યપૂર્વયા નાહં ભાર્યાર્થી વરવર્ણિનિ ॥

ગચ્છ ભદ્રે પુનસ્તત્ર સકાશં ભીષ્મકસ્ય વૈ ।
નાહમિચ્છામિ ભીષ્મેણ ગૃહીતાં ત્વાં પ્રસહ્ય વૈ ॥

ત્વં હિ ભીષ્મેણ નિર્જિત્ય નીતા પ્રીતિમતી તદા ।
પરામૃશ્ય મહાયુદ્ધે નિર્જિત્ય પૃથિવીપતીન્ ॥

નાહં ત્વય્યન્યપૂર્વાયાં ભાર્યાર્થી વરવર્ણિનિ ।
કથમસ્મદ્વિધો રાજા પરપૂર્વાં પ્રવેશયેત્ ॥

નારીં વિદિતવિજ્ઞાનઃ પરેષાં ધર્મમાદિશન્ ।
યથેષ્ટં ગમ્યતાં ભદ્રે મા ત્વાં કાલોઽત્યગાદયમ્ ॥

અમ્બા તમબ્રવીદ્રાજન્નનઙ્ગશરપીડિતા ।
નૈવં વદ મહીપાલ નૈતદેવં કથઞ્ચન ॥

નાસ્મિ પ્રીતિમતી નીતા ભીષ્મેણામિત્રકર્શન ।
બલાન્નીતાસ્મિ રુદતી વિદ્રાવ્ય પૃથિવીપતીન્ ॥

ભજસ્વ માં સાલ્વપતે ભક્તાં બાલામનાગસમ્ ।
ભક્તાનાં હિ પરિત્યાગો ન ધર્મેષુ પ્રશસ્યતે ॥

સાહમામન્ત્ર્ય ગાઙ્ગેયં સમરેષ્વનિવર્તિનમ્ ।
અનુજ્ઞાતા ચ તેનૈવ તતોઽહં ભૃશમાગતા ॥

ન સ ભીષ્મો મહાબાહુર્મામિચ્છતિ વિશામ્પતે ।
ભ્રાતૃહેતોઃ સમારમ્ભો ભીષ્મસ્યેતિ શ્રુતં મયા ॥

ભગિન્યૌ મમ યે નીતે અમ્બિકામ્બાલિકે નૃપ ।
પ્રાદાદ્વિચિત્રવીર્યાય ગાઙ્ગેયો હિ યવીયસે ॥

યથા સાલ્વપતે નાન્યં વરં યામિ કથઞ્ચન ।
ત્વામૃતે પુરુષવ્યાઘ્ર તથા મૂર્ધાનમાલભે ॥

ન ચાન્યપૂર્વા રાજેન્દ્ર ત્વામહં સમુપસ્થિતા ।
સત્યં બ્રવીમિ સાલ્વૈતત્સત્યેનાત્માનમાલભે ॥

ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષ સ્વયં કન્યામુપસ્થિતામ્ ।
અનન્યપૂર્વાં રાજેન્દ્ર ત્વત્પ્રસાદાભિકાઙ્ક્ષિણીમ્ ॥

તામેવં ભાષમાણાં તુ સાલ્વઃ કાશિપતેઃ સુતામ્ ।
અત્યજદ્ભરતશ્રેષ્ઠ જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ ॥

એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈર્યાચ્યમાનસ્તયા નૃપઃ ।
નાશ્રદ્દધત્સાલ્વપતિઃ કન્યાયાં ભરતર્ષભ ॥

તતઃ સા મન્યુનાઽવિષ્ટા જ્યેષ્ઠા કાશિપતેઃ સુતા ।
અબ્રવીત્સાશ્રુનયના બાષ્પવિપ્લુતયા ગિરા ॥

ત્વયા ત્યક્તા ગમિષ્યામિ યત્ર તત્ર વિશામ્પતે ।
તત્ર મે ગતયઃ સન્તુ સન્તઃ સત્યં યથા ધ્રુવમ્ ॥

એવં તાં ભાષમાણાં તુ કન્યાં સાલ્વપતિસ્તદા ।
પરિતત્યાજ કૌરવ્ય કરુણં પરિદેવતીમ્ ॥

ગચ્છ ગચ્છેતિ તાં સાલ્વઃ પુનઃ પુનરભાષત ।
બિભેમિ ભીષ્માત્સુશ્રોણિ ત્વં ચ ભીષ્મપરિગ્રહઃ ॥

એવમુક્તા તુ સા તેન સાલ્વેનાદીર્ઘદર્શિના ।
નિશ્ચક્રામ પુરાદ્દીના રુદતી કુરરી યથા ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

નિષ્ક્રામન્તી તુ નગરાચ્ચિન્તયામાસ દુઃખિતા ।
પૃથિવ્યાં નાસ્તિ યુવતિર્વિષમસ્થતરા મયા ॥

બન્ધુર્ભિર્વિપ્રહીણાસ્મિ સાલ્વેન ચ નિરાકૃતા ।
ન ચ શક્યં પુનર્ગન્તું મયા વારણસાહ્વયમ્ ॥

અનુજ્ઞાતા તુ ભીષ્મેણ સાલ્વમુદ્દિશ્ય કારણમ્ ।
કિં નુ ગર્હામ્યથાત્માનમથ ભીષ્મં દુરાસદમ્ ॥

અથવા પિતરં મૂઢં યો મેઽકાર્ષીત્સ્વયંવરમ્ ।
મયાઽયં સ્વકૃતો દોષો યાઽહં ભીષ્મરથાત્તદા ॥

પ્રવૃત્તે દારુણે યુદ્ધે સાલ્વાર્થં નાપતં પુરા ।
તસ્યેયં ફલનિર્વૃત્તિર્યદાપન્નાઽસ્મિ મૂઢવત્ ॥

ધિગ્ભીષ્મં ધિક્ક મે મન્દં પિતરં મૂઢચેતસમ્ ।
યેનાહં વીર્યશુલ્કેન પણ્યસ્ત્રીવ પ્રચોદિતા ॥

ધિઙ્માં ધિક્સાલ્વરાજાનં ધિગ્ધાતારમથાપિ વા ।
યેષાં દુર્નીતભાવેન પ્રાપ્તાસ્મ્યાપદમુત્તમામ્ ॥

સર્વથા ભાગધેયાનિ સ્વાનિ પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
અનયસ્યાસ્ય તુ મુખં ભીષ્મઃ શાન્તનવો મમ ॥

સા ભીષ્મે પ્રતિકર્તવ્યમહં પશ્યામિ સામ્પ્રતમ્ ।
તપસા વા યુધા વાપિ દુઃખહેતુઃ સ મે મતઃ ॥

કો નુ ભીષ્મં યુધા જેતુમુત્સહેત મહીપતિઃ ।
એવં સા પરિનિશ્ચિત્ય જગામ નગરાદ્બહિઃ ॥

આશ્રમં પુણ્યશીલાનાં તાપસાનાં મહાત્મનામ્ ।
તતસ્તામવસદ્રાત્રિં તાપસૈઃ પરિવારિતા ॥

આચખ્યૌ ચ યથાવૃત્તં સર્વમાત્મનિ ભારત . વિસ્તરેણ મહાબાહો નિખિલેન શુચિસ્મિતા ।
હરણં ચ વિસર્ગં ચ સાલ્વેન ચ વિસર્જનમ્ ॥

તતસ્તત્ર મહાનાસીદ્બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ।
શૈખાવત્યસ્તપોબૃદ્ધઃ શાસ્ત્રે ચારણ્યકે ગુરુઃ ॥

આર્તા તામાહ સ મુનિઃ શૈખાવત્યો મહાતપાઃ ।
નિઃશ્વસન્તીં સતીં બાલાં દુઃખશોકપરાયણામ્ ॥

એવં ગતે તુ કિં ભદ્રે શક્યં કર્તું તપસ્વિભિઃ ।
આશ્રમસ્થૈર્મહાભાગે તપોયુક્તૈર્મહાત્મભિઃ ॥

સા ત્વેનમબ્રવીદ્રાજન્ક્રિયતાં મદનુગ્રહઃ ।
પ્રાવ્રાજ્યમહમિચ્છામિ તપસ્તપ્સ્યામિ દુશ્ચરમ્ ॥

મયૈવ યાનિ કર્માણિ પૂર્વદેહે તુ મૂઢયા ।
કૃતાનિ નૂનં પાપાનિ તેષામેતત્ફલં ધ્રુવમ્ ॥

નોત્સહે તુ પુનર્ગન્તું સ્વજનં પ્રતિ તાપસાઃ ।
પ્રત્યાખ્યાતા નિરાનન્દા સાલ્વેન ચ નિરાકૃતા ॥

ઉપદિષ્ટમિહેચ્છામિ તાપસ્યં વીતકલ્મષાઃ ।
યુષ્માભિર્દેવસન્કાશૈઃ કૃપા ભવતુ વો મયિ ॥

સ તામાશ્વાસયત્કન્યાં દૃષ્ટાન્તાગમહેતુભિઃ ।
સાન્ત્વયામાસ કાર્યં ચ પ્રતિજજ્ઞે દ્વિજૈઃ સહ ॥