મહાભારત · અધ્યાય 5.168

અચલો વૃષકશ્ચૈવ સહિતૌ ભ્રાતરાવુભૌ ।
રથૌ તવ દુરાધર્ષૌ શત્રૂન્વિધ્વંસયિષ્યતઃ ॥

બલવન્તૌ નરવ્યાઘ્રૌ દૃઢક્રોધૌ પ્રહારિણૌ ।
ગાન્ધારમુખ્યૌ તરુણૌ દર્શનીયૌ મહાબલૌ ॥

સખા તે દયિતો નિત્યં ય એષ રણકર્કશઃ ।
ઉત્સાહયતિ રાજંસ્ત્વાં વિગ્રહે પાણ્ડવૈઃ સહ ॥

પરુષઃ કત્થનો નીચઃ કર્ણો વૈકર્તનસ્ત્રવ ।
મન્ત્રી નેતા ચ બન્ધુશ્ચ માની ચાત્યન્તમુચ્છ્રિતઃ ॥

એષ નૈવ રથઃ પૂર્ણો ન ચાપ્યતિરથો રણે ।
વિયુક્તઃ કવચેનૈષ સહજેન વિચેતનઃ ॥

કુણ્ડલાભ્યાં ચ દિવ્યાભ્યાં વિયુક્તઃ સતતં ઘૃણી ।
અભિશાપાચ્ચ રામસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ચ ભાષણાત્ ॥

કરણાનાં વિયોગાચ્ચ તેન મેઽર્થરથો મતઃ ।
નૈષ ફાલ્ગુનમાસાદ્ય પુનર્જીવન્વિમોક્ષ્યતે ॥

તતોઽબ્રવીત્પુનર્દ્રોણઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
એવમેતદ્યથાઽત્થ ત્વં ન મિથ્યાસ્તિ કદાચન ॥

રણેરણેઽભિમાની ચ વિમુખશ્ચાપિ દૃશ્યતે ।
ઘૃણી કર્ણઃ પ્રમાદી ચ તેન મેઽર્ધરથો મતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા તુ રાધેયઃ ક્રોધાદુલ્ફાલ્ય લોચને ।
ઉવાચ ભીષ્મં રાધેયસ્તુદન્વાગ્ભિઃ પ્રતોદવત્ ॥

પિતામહ યથેષ્ટં માં વાક્શરૈરુપકૃન્તસિ ।
અનાગસં સદા દ્વેષાદેવમેવ પદેપદે ॥

મર્ષયામિ ચ તત્સર્વં દુર્યોધનકૃતેન વૈ ।
ત્વં તું માં માન્યસે મન્દં યથા કાપુરુષં તથા ॥

ભવાનર્ધરથો મહ્યં મતો વૈ નાત્ર સંશયઃ ।
સર્વસ્ય જગતશ્ચૈવ ગાઙ્ગેયો ન મૃષા વદેત્ ॥

કુરૂણામહિતો નિત્યં ન ચ રાજાઽવબુધ્યતે ।
કો હિ નામ સમાનેષુ રાજસૂદારકર્મસુ ॥

તેજોવધમિમં કુર્યાદ્વિભેદયિષુરાહવે ।
યથા ત્વં ગુણવિદ્વેષાદપરાગં ચિકીર્ષસિ ॥

ન હાયનૈર્ન પલિતૈર્ન વિત્તૈર્ન ચ બન્ધુભિઃ ।
મહારયત્વં સંખ્યાતું શક્યં ક્ષત્રસ્ય કૌરવ ॥

બલજ્યેષ્ઠં સ્મૃતં ક્ષત્રં મન્ત્રજ્યેષ્ઠા દ્વિજાતયઃ ।
ધનજ્યેષ્ઠાઃ સ્મૃતા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્તુ વયસાઽધિકાઃ ॥

યથેચ્છકં સ્વયં બ્રૂયા રથાનતિરથાંસ્તથા ।
કામદ્વેષસમાયુક્તો મોહાત્પ્રકુરુતે ભવાન્ ॥

દુર્યોધન મહાબાહો સાધુ સમ્યગવેક્ષ્યતામ્ ।
ત્યજ્યતાં દુષ્ટભાવોઽયં ભીષ્મઃ કિલ્બિષકૃત્તવ ॥

ભિન્ના હિ સેના નૃપતે દુઃસન્ધેયા ભવત્યુત ।
મૌલા હિ પુરુષવ્યાઘ્ર કિમુ નાનાસમુત્થિતાઃ ॥

એષાં દ્વૈધં સમુત્પન્નં યોધાનાં યુધિ ભારત ।
તેજોવધો નઃ ક્રિયતે પ્રત્યક્ષેણ વિશેષતઃ ॥

રથાનાં ક્વચ વિજ્ઞાનં ક્વચ ભીષ્મોઽલ્પચેતનઃ ।
અહમાવારયિષ્યામિ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ॥

આસાદ્ય મામમોઘેષું ગમિષ્યન્તિ દિશો દશ ।
પાણ્ડવાઃ સહપઞ્ચાલાઃ શાર્દૂલં વૃષભા ઇવ ॥

ક્વચ યુદ્ધં વિમર્દો વા મન્ત્રે સુવ્યાહૃતાનિ ચ ।
ક્વચભીષ્મો ગતવયામન્દાત્મા કાલચોદિતઃ ॥

એકાકી સ્પર્ધતિ નિત્યં સર્વેણ રમતા સહ ।
ન ચાન્યં પુરુષં કઞ્ચિન્મન્યતે મોઘદર્શનઃ ॥

શ્રોતવ્યં ખલુ વૃદ્ધાનમિતિ શાસ્ત્રનિદર્શનમ્ ।
ન ત્વેવ હ્યતિવૃદ્ધાનાં પુનર્બાલાહિ તે મતાઃ ॥

અહમેકો હનિષ્યામિ પાણ્ડવાનાનીકિનીમ્ ।
સુયુદ્ધે રાજ્યશાર્દૂલ યશો ભીષ્મં ગમિષ્યતિ ॥

કૃતઃ સેનાપતિસ્ત્વેષ ત્વયા ભીષ્મો નરાધિપ ।
સેનાપતૌ યશો ગન્તા ન તુ યોધાન્કથઞ્ચન ॥

નાહં જીવતિ ગાઙ્ગેયે યોત્સ્યે રાજન્કથઞ્ચન ।
હતે ભીષ્મે તુ યોદ્ધાઽસ્મિ સર્વૈરેવ મહારથૈઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સમુદ્યતોયં ભારો મે સુમહાન્સાગરોપમઃ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સન્ગ્રામે વર્ષપૂગાભિચિન્તિતઃ ॥

તસ્મિન્નભ્યાગતે કાલે પ્રતપ્તે રોમહર્ષણે ।
મિથો ભેદો ન મે કાર્યસ્તેન જીવસિ સૂતજ ॥

ન હ્યહં ત્વદ્ય વિક્રમ્ય સ્થવિરોઽપિ શિશોસ્તવ ।
યુદ્ધશ્રદ્ધામહં છિન્દ્યાં જીવિતસ્ય ચ સૂતજ ॥

જામદગ્ર્યેન રામેણ મહાસ્ત્રાણિ વિમુઞ્ચતા ।
ન મે વ્યથા કૃતા કાચિત્ત્વં તુ મે કિ કરિષ્યસિ ॥

કામં નૈતત્પ્રશંસન્તિ સન્તઃ સ્વબલસંસ્તવમ્ ।
વક્ષ્યામિ તુ ત્વાં સન્તપ્તો નિહીન કુલપાંસન ॥

સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં કાશિરાજસ્વયંવરે ।
નિર્જિત્યૈકરથેનૈવ યાઃ કન્યાસ્તરસાહૃતાઃ ॥

ઈદૃશાનાં સહસ્રાણિ વિશિષ્ટાનામથો પુનઃ ।
મયૈકેન નિરસ્તાનિ સસૈન્યાનિ રણાજિરે ॥

ત્વાં પ્રાપ્ય વૈરપુરુષં કુરૂણામનયો મહાન્ ।
ઉપસ્થિતો વિનાશાય યતસ્વ પુરુષો ભવ ॥

યુધ્યસ્વ સમરે પાર્થં યેન વિસ્પર્ધસે સહ ।
દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં વિનિર્મુક્તમસ્માદ્યુદ્ધાત્સુદુર્મતે ॥

તમુવાચ તતો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
માં સમીક્ષસ્વ ગાઙ્ગેય કાર્યં હિ મહદુદ્યતમ્ ॥

ચિન્ત્યતામિદમેકાગ્રં મમ નિઃશ્રેયસં પરમ્ ।
ઉભાવપિ ભવન્તૌ મે મહત્કર્મ કરિષ્યતઃ ॥

ભૂયશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ પરેષાં રથસત્તમાન્ ।
યે ચૈવાતિથાસ્તત્ર યે ચૈવ રથયૂથપાઃ ॥

બલાબલમમિત્રાણાં શ્રોતુમિચ્છામિ કૌરવ ।
પ્રભાતાયાં રજન્યાં વૈ ઇદં યુદ્ધં ભવિષ્યતિ ॥