મહાભારત · અધ્યાય 5.163

દુર્યોધનસ્ય તદ્વાક્યં નિશમ્ય ભરતર્ષભ ।
નેત્રાભ્યામતિતામ્રાભ્યાં કૈતવ્યં સમુદૈક્ષત ॥

સ કેશવમભિપ્રેક્ષ્ય ગુડાકેશો મહાયશાઃ ।
અભ્યભાષત કૈતવ્યં પ્રગૃહ્ય વિપુલં ભુજમ્ ॥

સ્વવીર્યં યઃ સમાશ્રિત્ય સમાહ્વયતિ વૈ પરાન્ ।
અભીતો યુધ્યતે શત્રૂન્સ વૈ પુરુષ ઉચ્યતે ॥

પરવીર્યં સમાશ્રિત્ય યઃ સમાહ્વયતે પરાન્ ।
ક્ષત્રબન્ધુરશક્તત્વાલ્લોકે સ પુરુષાધમઃ ॥

સ ત્વં પરેષાં વીર્યેણ મન્યસે વીર્યમાત્મનઃ ।
સ્વયં કાપુરુષો મૂઢ પરાંશ્ચ ક્ષેપ્તુમિચ્છસિ ॥

યસ્ત્વં વૃદ્ધં સર્વરાજ્ઞાં હિતબુદ્ધિં જિતેન્દ્રિયમ્ ।
મરણાય મહાપ્રજ્ઞં દીક્ષયિત્વા વિકત્થસે ॥

ભાવસ્તે વિદિતોઽસ્માભિર્દુર્બુદ્ધે કુલપાંસન ।
ન હનિષ્યન્તિ ગાઙ્ગેયં પાણ્ડવા ઘૃણયેતિ હિ ॥

યસ્ય વીર્યં સમાશ્રિત્ય ધાર્તરાષ્ટ્ર વિકત્થસે । હન્તાસ્મિ પ્રથમં ભીષ્મં મિષતાં સર્વધન્વિનામ્ ।

કૈતવ્ય ગત્વા ભરતાન્સમેત્ય સુયોધનં ધાર્તરાષ્ટ્રં વદસ્વ ।
તથેત્યુવાચાર્જુનઃ સવ્યસાચી નિશાવ્યપાયે ભવિતા વિમર્દઃ ॥

યદ્વા બ્રવીદ્વાક્યમદીનસત્વો મધ્યે કુરૂન્હર્ષયન્સત્યસન્ધઃ ।
અહં હન્તા સૃઞ્જયાનામનીકં સાલ્વેયકાંશ્ચેતિ મમૈષ ભારઃ । કૈતવ્ય ગત્વા ભરતાન્સમેત્ય સુયોધનં ધાર્તરાષ્ટ્રં વદસ્વ ॥

હન્યામહં દ્રોણમૃતેઽપિ લોકં ન તે ભયં વિદ્યતે પાણ્ડવેભ્યઃ ।
તતો હિ તે લબ્ધમતં ચ રાજ્ય- માપદ્ગતાઃ પાણ્ડવાશ્ચેતિ ભાવઃ ॥

સ દર્પપૂર્ણો ન સમીક્ષસે ત્વ- મનર્થમાત્મન્યપિ વર્તમાનમ્ ।
તસ્માદહં તે પ્રથમં સમૂહે હન્તા સમક્ષ કુરુવૃદ્ધમેવ ॥

સૂર્યોદયે યુક્તસેનઃ પ્રતીક્ષ્ય ધ્વજી રથી રક્ષત સત્યસન્ધમ્ ।
અહં હિ વઃ પશ્યતાં દ્વિપમેનં ભીષ્મં રથાત્પાતયિષ્યામિ બાણૈઃ ॥

શ્વોભૂતે કત્થનાવાક્યં વિજ્ઞાસ્યતિ સુયોધનઃ ।
આચિતં શરજાલેન મયા દૃષ્ટ્વા પિતામહમ્ ॥

યદુક્તશ્ચ સભામધ્યે પુરુષો હ્રસ્વદર્શનઃ ।
ક્રુદ્ધેન ભીમસેનેન ભ્રાતા દુઃશાસનસ્તવ ॥

અધર્મજ્ઞો નિત્યવૈરી પાપબુદ્ધિર્નૃશંસકૃત્ ।
સત્યાં પ્રતિજ્ઞામચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે તાં સુયોધન ॥

અભિમાનસ્ય દર્પસ્ય ક્રોધપારુષ્યયોસ્તથા ।
નૈષ્ઠુર્યસ્યાવલેપસ્ય આત્મસમ્ભાવનસ્ય ચ ॥

નૃશંસતાયાસ્તૈક્ષ્ણ્યસ્ય ધર્મવિદ્વેષણસ્ય ચ ।
અધર્મસ્યાતિવાદસ્ય વૃદ્ધાતિક્રમણસ્ય ચ ॥

દર્શનસ્ય ચ ચક્રસ્ય કૃત્સ્નસ્યાપનયસ્ય ચ ।
દ્રક્ષ્યસિ ત્વં ફલં તીવ્રમચિરેણ સુયોધન ॥

વાસુદેવદ્વિતીયે હિ મયિ ક્રુદ્ધે નરાધમ ।
આશા તે જીવિતે મૂઢ રાજ્યે વા કેન હેતુના ॥

શાન્તે ભીષ્મે તથા દ્રોણે સૂતપુત્રે ચ પાતિતે ।
નિરાશો જીવિતે રાજ્યે પુત્રેષુ ચ ભવિષ્યસિ ॥

ભ્રાતૄણાં નિધનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં ચ સુયોધન ।
ભીમસેનેન નિહતો દુષ્કૃતાનિ સ્મરિષ્યસિ ॥

ન દ્વિતીયાં પ્રતિજ્ઞાં હિ પ્રતિજાનામિ કૈતવ ।
સત્યં બ્રવીમ્યહં હ્યેતત્સર્વં સત્યં ભવિષ્યતિ ॥

યુધિષ્ઠિરોઽપિ કૈતવ્યમુલૂકમિદમબ્રવીત્ ।
ઉલૂક મદ્વચો બ્રૂહિ ગત્વા તાત સુયોધનમ્ ॥

સ્વેન વૃત્તેન મે વૃત્તં નાધિગન્તું ત્વમર્હસિ ।
ઉભયોરન્તરં વેદ સૂનૃતાનૃતયોરપિ ॥

ન ચાહં કામયે પાપમપિ કીટપિપીલકયોઃ ।
કિં પુનર્જ્ઞાતિષુ વધં કામયેયં કથં ચ ન ॥

એતદર્થં મયા તાત પઞ્ચ ગ્રામા વૃતાઃ પુરા ।
કથં તવ સુદુર્બુદ્ધે ન પ્રેક્ષ્યે વ્યસનં મહત્ ॥

સ ત્વં કામપરીતાત્મા મૂઢભાવાચ્ચ કત્થસે । તથૈવ વાસુદેવસ્ય ન ગૃહ્ણાસિ હિતં વચઃ ।

કિઞ્ચેદાનીં બહૂક્તેન યુધ્યસ્વ સહ બાન્ધવૈઃ । મમ વિપ્રિયકર્તારં કૈતવ્ય સહ બાન્ધવૈઃ ।

મમ વિપ્રિયકર્તારં કૈતવ્ય બ્રૂહિ કૌરવમ્ ॥ શ્રુતં વાક્યં ગૃહીતોઽર્થો મતં યત્તે તથાસ્તુ તત્ ।

ભીમસેનસ્તતો વાક્યં ભૂય આહ નૃપાત્મજમ્ ॥ ઉલૂક મદ્વચો બ્રૂહિ દુર્મતિં પાપપૂરુષમ્ ।

શઠં નૈકૃતિકં પાપં દુરાચારં સુયોધનમ્ ॥ ગૃધ્રોદરે વા વસ્તવ્યં પુરે વા નાગસાહ્વયે ।

પ્રતિજ્ઞાતં મયા યચ્ચ સભામધ્યે નરાધમ ॥ કર્તાહં તદ્વચઃ સત્યં સત્યેનૈવ શપામિ તે ।

દુઃશાસનસ્ય રુધિરં હત્વા પાસ્યામ્યહં મૃધે ॥ સક્થિની તવ ભન્ક્ત્વૈવ હત્વા હિ તવ સોદનાન્ ।

સર્વેષાં રાજપુત્રાણામભિમન્યુરસંશયમ્ ।
કર્મણા તોષયિષ્યામિ ભૂયશ્ચૈવ વચઃ શ્રૃણુ ॥

હત્વા સુયોધન ત્વાં વૈ સહિતં સર્વસોદરૈઃ ।
આક્રમિષ્યે પદા મૂર્ધ્નિ ધર્મરાજસ્ય પશ્યતઃ ॥

નકુલસ્તુ તતો વાક્યમિદમાહ મહીપતે ।
ઉલૂક બ્રૂહિ કૌરવ્યં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુયોધનમ્ ॥

શ્રુતં તે ગદતો વાક્યં સર્વમેવ યથાતથમ્ । તથા કર્તાસ્મિ કૌરવ્ય યથા ત્વમનુશાસિ માં ॥ 5-163-39અસહદેવોઽપિ નૃપતે ઇદમાહ વચોઽર્થવત્ . સુયોધન મતિર્યા તે વૃથૈષા તે ભવિષ્યતિ ॥

શોચિષ્યસે મહારાજ સપુત્રજ્ઞાતિબાન્ધવઃ ।
ઇમં ચ ક્લેશમસ્માકં હૃષ્ટો યત્ત્વં વિકત્થસે ॥

વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધાવુલૂકમિદમૂચતુઃ . દાસભાવં નિયચ્છેવ સાધોરિતિ મતિઃ સદા ।
તૌ ચ દાસાવદાસૌ વા પૌરુષં યસ્ય યાદૃશમ્ ॥

શિખણ્ડી તુ તતો વાક્યમુલૂકમિદમબ્રવીત્ ।
વક્તવ્યો ભવતા રાજા પાપેષ્વભિરતઃ સદા ॥

પશ્ય ત્વં માં રણે રાજન્કુર્વાણં કર્મ દારુણમ્ ।
યસ્ય વીર્યં સમાસાદ્ય મન્યસે વિજયં યુધિ ॥

તમહં પાતયિષ્યામિ રથાત્તવ પિતામહમ્ ।
અહં ભીષ્મવધાત્સૃષ્ટો નૂનં ધાત્રા મહાત્મના ॥

સોઽહં ભીષ્મં હનિષ્યામિ મિષતાં સર્વધન્વિનામ્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ કૈતવ્યમુલૂકમિદમબ્રવીત્ ॥

સુયોધનો મમ વચો વક્તવ્યો નૃપતેઃ સુતઃ ।
અહં દ્રોણં હનિષ્યામિ સગણં સહબાન્ધવમ્ ॥

અવશ્યં ચ મયા કાર્યં પૂર્વેષાં ચરિતં મહત્ . કર્તા ચાહં તથા કર્મ યથા નાન્યઃ કરિષ્યતિ

તમબ્રવીદ્ધર્મરાજઃ કારુણ્યાર્થં વચો મહત્ ।
નાહં જ્ઞાતિવધં રાજન્કામયેયં કથઞ્ચન ॥

તવૈવ દોષાદ્દુર્બુદ્ધે સર્વમેતત્ત્વનાવૃતમ્ ।
સ ગચ્છ માચિરં તાત ઉલૂક યદિ મન્યસે ॥

ઇહ વા તિષ્ઠ ભદ્રં તે વયં હિ તવ બાન્ધવાઃ ।
ઉલૂકસ્તુ તતો રાજન્ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

આમન્ત્ર્ય પ્રયયૌ તત્ર યત્ર રાજા સુયોધનઃ ।
ઉલૂકસ્તત આગમક્ય દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ॥

અર્જુનસ્ય સમાદેશં યથોક્તં સર્વમબ્રવીત્ ।
વાસુદેવસ્ય ભીમસ્ય ધર્મરાજસ્ય પૌરુષમ્ ॥

નકુલસ્ય વિરાટસ્ય દ્રુપદસ્ય ચ ભારત . સહદેવસ્ય ચ વચો ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનોઃ ।
કેશવાર્જુનયોર્વાક્યં યથોક્તં સર્વમબ્રવીત્ ॥

કૈતવ્યસ્ય તુ તદ્વાક્યં નિશમ્ય ભરતર્ષભઃ ।
દુઃશાસનં ચ કર્ણં ચ શકુનિં ચાપિ ભારત ॥

આજ્ઞપયત રાજ્ઞશ્ચ બલં મિત્રબલં તથા ।
યથા પ્રાગુદયાત્સર્વે યુક્તાસ્તિષ્ઠન્ત્યનીકિનઃ ॥

તતઃ કર્ણસમાદિષ્ટા દૂતાઃ સન્ત્વરિતા રથૈઃ ।
ઉષ્ટ્રવામીભિરપ્યન્યે સદશ્વૈશ્ચ મહાજવૈઃ ॥

તૂર્ણં પરિયયુઃ સેનાં કૃત્સ્નાં કર્ણસ્ય શાસનાત્ ।
આજ્ઞાપયન્તો રાજ્ઞશ્ચ યોગઃ પ્રાગુદયાદિતિ ॥