મહાભારત · અધ્યાય 5.162

ઉલૂકસ્ત્વર્જુનં ભૂયો યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્ ।
આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં તુદન્વાક્યશલાકયા ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રુષિતાઃ પાણ્ડવા ભૃશમ્ ।
પ્રાગેવ ભૃશસન્ક્રુદ્ધાઃ કૈતવ્યેનાપિ ધર્ષિતાઃ ॥

આસનેષૂદતિષ્ઠન્ત બાહૂંશ્ચૈવ પ્રચિક્ષિપુઃ ।
આશીવિષા ઇવ ક્રુદ્ધા વીક્ષાઞ્ચક્રુઃ પરસ્પરમ્ ॥

અવાક્છિરા ભીમસેનઃ સમુદૈક્ષત કૈતવમ્ ।
નેત્રાભ્યાં લોહિતાન્તાભ્યામાશીવિષ ઇવ શ્વસન્ ॥

આર્તં વાતાત્મજં દૃષ્ટ્વા ક્રોધેનાભિહતં ભૃશમ્ ।
ઉત્સ્મયન્નિવ દાશાર્હઃ કૈતવ્યં પ્રત્યભાષત ॥

પ્રયાહિ શીઘ્રં કૈતવ્ય બ્રૂયાશ્ચૈવ સુયોધનમ્ ।
શ્રુતં વાક્યં ગૃહીતોર્થો મતં યત્તે તથાસ્તુ તત્ ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ કેશવો રાજસત્તમ ।
પુનરેવ મહાપ્રાજ્ઞં યુધિષ્ઠિરમુદૈક્ષત ॥

સૃઞ્જયાનાં ચ સર્વેષાં કૃષ્ણસ્ય ચ યશસ્વિનઃ ।
દ્રુપદસ્ય સપુત્રસ્ય વિરાટસ્ય ચ સન્નિધૌ ॥

ભૂમિપાનાં ચ સર્વેષાં મધ્યે વાક્યં જગાદ હ ।
ઉલૂકોઽપ્યર્જુનં ભૂયો યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં તુદન્વાક્યશલાકયા ।
કૃષ્ણાદીંશ્ચૈવ તાન્સર્વાન્યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

ઉલૂકસ્ય તુ તદ્વાક્યં પાપં દારુણમીરિતમ્ ।
શ્રુત્વા વિચુક્ષુભે પાર્થો લલાટં ચાપ્યમાર્જયત્ ॥

તદવસ્થં તદા દૃષ્ટ્વા પાર્થં સા સમિતિર્નૃપ ।
નામૃષ્યત મહારાજ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

અધિક્ષેપેણ કૃષ્ણસ્ય પાર્થસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
શ્રુત્વા તે પુરુષવ્યાઘ્રાઃ ક્રોધાઞ્જજ્વલુરચ્યુત ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ ।
કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ॥

દ્રૌપદેયાભિમન્યુશ્ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ચ પાર્થિવઃ ।
ભીમસેનશ્ચ વિક્રાન્તો યમજૌ ચ મહારથૌ ॥

ઉત્પેતુરાસનાત્સર્વે ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ । બાહુન્પ્રગૃહ્ય રુચિરાન્રક્તચન્દનરૂષિતાન્ ।
અઙ્ગદૈઃ પારિહાર્યૈશ્ચ કેયૂરૈશ્ચ વિભૂષિતાન્ ॥

દન્તાન્દન્તેષુ નિષ્પિષ્ય સૃક્કિણી પરિલેલિહન્ ।
તેષામાકારભાવજ્ઞઃ કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ ॥

ઉદતિષ્ઠત્સ વેગેન ક્રોધેન પ્રજ્વલન્નિવ ।
ઉદ્વૃત્ય સહસા નેત્રે દન્તાન્કટકટાય્ય ચ ॥

હસ્તં હસ્તેન નિષ્પિષ્ય ઉલૂકં વાક્યમબ્રવીત્ ।
અશક્તાનામિવાસ્માકં પ્રોત્સાહનનિમિત્તકમ્ ॥

શ્રુતં તે ચવનં મૂર્ખ યત્ત્વાં દુર્યોધનોઽબ્રવીત્ ।
તન્મે કથયતો મન્દ શ્રૃણુ વાક્યં દુરાસદમ્ ॥

સર્વક્ષત્રસ્ય મધ્યે તં યદ્વક્ષ્યસિ સુયોધનમ્ ।
શ્રૃણ્વતઃ સૂતપુત્રસ્ય પિતુશ્ચ ત્વં દુરાત્મનઃ ॥

અસ્માભિઃ પ્રીતિકામૈસ્તુ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય નિત્યશઃ ।
મર્ષિતં તે દુરાચાર તત્ત્વં ન બહુ મન્યસે ॥

પ્રેષિતશ્ચ હૃષીકેશઃ શમાકાઙ્ક્ષી કુરૂન્પ્રતિ ।
કુલસ્ય હિતકામેન ધર્મરાજેન ધીમતા ॥

ત્વં કાલચોદિતો નૂનં ગન્તુકામો યમક્ષયમ્ ।
ગચ્છસ્વાહવમસ્માભિસ્તચ્ચ શ્વો ભવિતા ધ્રુવમ્ ॥

મયાપિ ચ પ્રતિજ્ઞાતો વધઃ સભ્રાતૃકસ્ય તે ।
સ તથા ભવિતા પાપ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

વેલામતિક્રમેત્સદ્યઃ સાગરો વરુણાલયઃ ।
પર્વતાશ્ચ વિશીર્યેયુર્મયોક્તં ન મૃષા ભવેત્ ॥

સહાયસ્તે યદિ યમઃ કુબેરો રુદ્ર એવ વા । યથાપ્રતિજ્ઞં દુર્બુદ્ધે પ્રકરિષ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ।
દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પાતા ચાસ્મિ યથેપ્સિતમ્ ॥

યશ્ચેહ પ્રતિસંરબ્ધઃ ક્ષત્રિયો માભિયાસ્યતિ ।
અપિ ભીષ્મં પુરુસ્કૃત્ય તં નેષ્યામિ યમક્ષયમ્ ॥

યચ્ચૈતદુક્તં વચનં મયા ક્ષત્રસ્ય સંસદિ ।
યથૈતદ્ભવિતા સત્યં તથૈવાત્માનમાલભે ॥

ભીમસેનવચઃ શ્રુત્વા સહદેવોઽપ્યમર્ષણઃ ।
ક્રોધસંરક્તનયનસ્તતો વાક્યમુવાચ હ ॥

શૌટીરશૂરસદૃશમનીકજનસંસદિ ।
શ્રૃણુ પાપ વચો મહ્યં યદ્વાચ્યો હિ પિતાત્વયા ॥

નાસ્માકં ભવિતા ભેદઃ કદાચિત્કુરુભિઃ સહ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સમ્બન્ધો યદિ ન સ્યાત્ત્વયા સહ ॥

ત્વં તુ લોકવિનાશાય ધૃતરાષ્ટ્રકુલસ્ય ચ ।
ઉત્પન્નો વૈરપુરુષઃ સ્વકુલઘ્નશ્ચ પાપકૃત્ ॥

જન્મપ્રભૃતિ ચાસ્માકં પિતા તે પાપપૂરુષઃ ।
અહિતાનિ નૃશંસાનિ નિત્યશઃ કર્તુમિચ્છતિ ॥

તસ્ય વૈરાનુષઙ્ગસ્ય ગન્તાસ્મ્યન્તં સુદુર્ગમમ્ ।
અહમાદૌ નિહત્ય ત્વાં શકુનેઃ સમ્પ્રપશ્યતઃ ॥

તતોઽસ્મિ શકુનિં હન્તા મિષતાં સર્વધન્વિનામ્ ।
ભીમસ્ય વચનં શ્રુત્વા સહદેવસ્ય ચોભયોઃ ॥

ઉવાચ ફાલ્ગુનો વાક્યં ભીમસેનં સ્મયન્નિવ ।
ભીમસેન ન તે સન્તિ યેષાં વૈરં ત્વયા સહ ॥

મન્દા ગૃહેષુ સુખિનો મૃત્યુપાશવશં ગતાઃ ।
ઉલૂકશ્ચ ન તે વાચ્યઃ પરુષં પુરુષોત્તમ ॥

દૂતાઃ કિમપરાધ્યન્તે યથોક્તસ્યાનુભાષિણઃ ।
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ભીમં ભીમપરાક્રમમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુખાન્વીરાન્સુહૃદઃ સમભાષત ।
શ્રુતં વસ્તસ્ય પાપસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભાષિતમ્ ॥

કુત્સનં વાસુદેવસ્ય મમ ચૈવ વિશેષતઃ ।
શ્રુત્વા ભવન્તઃ સંરબ્ધા અસ્માકં હિતકામ્યયા ॥

પ્રભાવાદ્વાસુદેવસ્ય ભવતાં ચ પ્રયત્નતઃ ।
સમગ્રં પાર્થિવં ક્ષત્રં સર્વં ન ગણયામ્યહમ્ ॥

ભવદ્ભિઃ સમનુજ્ઞાતો વાક્યમસ્ય યદુત્તરમ્ ।
ઉલૂકે પ્રાપયિષ્યામિ યદ્વક્ષ્યતિ સુયોધનમ્ ॥

શ્વો ભૂતે કત્થિતસ્યાસ્ય પ્રતિવાક્યં ચમૂમુખે । ગાણ્ડીવેનાભિધાસ્યાકમિ ક્લીબા હિ વચનોત્તરાઃ ।

તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે પ્રશશંસુર્ધનઞ્જયમ્ ।
તેન વાક્યોપચારેણ વિસ્મિતા રાજસત્તમાઃ ॥

અનુનીય ચ તાન્સર્વાન્યથામાન્યં યથાવયઃ ।
ધર્મરાજં તદા વાક્યં તત્પ્રાપ્યં પ્રત્યભાષત ॥

આત્માનમવમન્વાનો ન હિ સ્યાત્પાર્થિવોત્તમઃ ।
તત્રોત્તરં પ્રવક્ષ્યામિ તવ શુશ્રૂષણે રતઃ ॥

ઉલૂકં ભરતશ્રેષ્ઠ સામપૂર્વમથોર્જિતમ્ ।
દુર્યોધનસ્ય તદ્વાક્યં નિશમ્ય ભરતર્ષભઃ ॥

અતિલોહિતનેત્રાભ્યામાશીવિષ ઇવ શ્વસન્ ।
સ્મયમાન ઇવ ક્રોધાત્સૃક્કિણી પરિસંલિહન્ ॥

જનાર્દનમભિપ્રેક્ષ્ય ભ્રાતૄંશ્ચૈવેદમબ્રવીત્ ।
અભ્યભાષત કૈતવ્યં પ્રગૃહ્ય વિપુલં ભુજમ્ ॥

ઉલૂક ગચ્છ કૈતવ્ય બ્રૂહિ તાત સુયોધનમ્ ।
કૃતઘ્નં વૈરપુરુષં દુર્મતિં કુલપાંસનમ્ ॥

પાણ્ડવેષુ સદા પાપ નિત્યં જિહ્મં પ્રવર્તતે । સ્વવીર્યાદ્યઃ પરાક્રમ્ય પાપ આહ્વયતે પરાન્ ।
અભીતઃ પૂરયન્વાક્યમેષ વૈઃ ક્ષત્રિયઃ પુમાન્ ॥

સ પાપઃ ક્ષત્રિયો ભૂત્વા અસ્માનાહૂય સંયુગે ।
માન્યામાન્યાન્પુરસ્કૃત્ય યુદ્ધં મા ગાઃ કુલાધમ ॥

આત્મવીર્યં સમાશ્રિકત્ય ભૃત્યવીર્યં ચ કૌરવ ।
આહ્વયસ્વ રણે પાર્થાન્સર્વથા ક્ષત્રિયો ભવ ॥

પરવીર્યં સમાશ્રિત્ય યઃ સમાહ્વયતે પરાન્ ।
અશક્તઃ સ્વયમાદાતુમેતદેવ નપુંસકમ્ ॥

સ ત્વં પરેષાં વીર્યેણ આત્માનં બહુમન્યસે ।
કથમેવમશક્તસ્ત્વમસ્માન્સમભિગર્જસિ ॥
કૃષ્ણ ઉવાચ ।

મદ્વચશ્ચાપિ ભૂયસ્તે વક્તવ્યઃ સ સુયોધનઃ ।
શ્વ ઇદાનીં પ્રપદ્યેથાઃ પુરુષો ભવ દુર્મતે ॥

મન્યસે યચ્ચ મૂઢ ત્વં ન યોત્સ્યતિ જનાર્દનઃ ।
સારથ્યેન વૃતઃ પાર્થૈરિતિ ત્વં ન બિભેષિ ચ ॥

જઘન્યકાલમપ્યેતન્ન ભવેત્સર્વપાર્થિવાન્ ।
નિર્દહેયમહં ક્રોધાત્તૃણાનીવ હુતાશનઃ ॥

યુધિષ્ઠિરનિયોગાત્તુ ફાલ્ગુનસ્ય મહાત્મનઃ ।
કરિષ્યે યુધ્યમાનસ્ય સારથ્યં વિજિતાત્મનઃ ॥

યદ્યુત્પતસિ લોકાંસ્ત્રીન્યદ્યાવિશસિ ભૂતલમ્ ।
તત્રતત્રાર્જુનરથં પ્રભાતે દ્રક્ષ્યસે પુનઃ ॥

યચ્ચાપિ ભીમસેનસ્ય મન્યસે મોઘભાષિતમ્ ।
દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પીતમદ્યાવધારય ॥

ન ત્વાં સમીક્ષતે પાર્થો નાપિ રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
ન ભીમસેનો ન યમૌ પ્રતિકૂલપ્રભાષિણમ્ ॥