મહાભારત · અધ્યાય 5.161

સેનાનિવેશં સમ્પ્રાપ્તઃ કૈતવ્યઃ પાણ્ડવસ્ય હ ।
સમાગતઃ પાણ્ડવેયૈર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥

અભિજ્ઞો દૂતવાક્યાનાં યથોક્તં બ્રુવતો મમ ।
દુર્યોધનસમાદેશં શ્રુત્વા ન ક્રોદ્ધુમર્હસિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ઉલૂક ન ભયં તેઽસ્તિ બ્રૂહિ ત્વં વિગતજ્વરઃ ।
યન્મત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય લુબ્ધસ્યાદીર્ઘદર્શિનઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો દ્યુતિમતાં મધ્યે પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
સૃઞ્જયાનાં ચ મત્સ્યાનાં કૃષ્ણસ્ય ચ યશસ્વિનઃ ॥

દ્રુપદસ્ય સપુત્રસ્ય વિરાટસ્ય ચ સન્નિધૌ ।
ભૂમિપાનાં ચ સર્વેષાં મધ્યે વાક્યં જગાદ હ ॥
ઉલૂક ઉવાચ ।

ઇદં ત્વામબ્રવીદ્રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રો મહામનાઃ ।
શ્રૃણ્વતાં કુરુવીરાણાં તન્નિબોધ યુધિષ્ઠિર ॥

પરાજિતોઽસિ દ્યૂતેન કૃષ્ણા ચાનાયિતા સભામ્ ।
શક્યોઽમર્ષો મનુષ્યેણ કર્તું પુરુષમાનિના ॥

દ્વાદશૈવ તુ વર્ષાણિ વને ધિષ્ણ્યાદ્વિવાસિતઃ ।
સંવત્સરં વિરાટસ્ય દાસ્યમાસ્થાય ચોષિતઃ ॥

અમર્ષં રાજ્યહરણં વનવાસં ચ પાણ્ડવ ।
દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરિક્લેશં સંસ્મરન્પુરુષો ભવ ॥

અશક્તેન ચ યચ્છપ્તં ભીમસેનેન પાણ્ડવ ।
દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પીયતાં યદિ શક્યતે ॥

લોહાભિસારો નિર્વૃત્તઃ કુરુક્ષેત્રમકર્દમમ્ ।
સમઃ પન્થા ભૃતાસ્તેશ્વાઃ શ્વો યુધ્યસ્વ સકેશવઃ ॥

અસમાગમ્ય ભીષ્મેણ સંયુગે કિં વિકત્થસે ।
આરુરુક્ષુર્યથા પઙ્ગુઃ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ॥

એવં કત્થસિ કૌન્તેય અકત્થન્પુરુષો ભવ ।
સૂતપુત્રં સુદુર્ઘર્ષં શલ્યં ચ બલિનાં વરમ્ ॥

દ્રોણં ચ બલિનાં શ્રેષ્ઠં શચીપતિસમં યુધિ ।
અજિત્વા સંયુગે પાર્થ રાજ્યં કથમિહેચ્છસિ ॥

બ્રાહ્મે ધનુષિ ચાચાર્યં વેદયોરન્તગં દ્વયોઃ ।
યુધિ ધુર્યમવિક્ષોભ્યમનીકચરમચ્યુતમ્ ॥

દ્રોણં મહાદ્યુતિં પાર્થ જેતુમિચ્છસિ તન્મૃષા ।
ન હિ શુશ્રુમ વાતેન મેરુમુન્મથિતં ગિરિમ્ ॥

અનિલો વા વહેન્મેરું દ્યૌર્વાપિ નિપતેન્મહીમ્ ।
યુગં વા પરિવર્તેત યદ્યેવં સ્યાદ્યથાત્થ મામ્ ॥

કો હ્યસ્તિ જીવિતાકાઙ્ક્ષી પ્રાપ્યેમમરિમર્દનમ્ ।
ગજો વાજી રથો વાપિ પુનઃ સ્વસ્તિ ગૃહાન્વ્રજેત્ ॥

કથમાભ્યામભિધ્યાતઃ સંસૃષ્ટો દારુણેન વા ।
રણે જીવન્વિમુચ્યેત પદા ભૂમિમુપસ્પૃશન્ ॥

કિં દુર્દુરઃ કૂપશયો યથેમાં ન બુધ્યમે રાજચમૂં સમેતામ્ ।
દુરાધરષાં દેવચમૂપ્રકાશાં ગુપ્તાં નરેન્દ્રૈસ્ત્રિદશૈરિવ દ્યામ્ ॥

પ્રાચ્યૈઃ પ્રતીચ્યૈરથ દાક્ષિણાત્યૈ- રુદીચ્યકામ્ભોજશકૈઃ ખશૈશ્ચ ।
સાલ્વૈઃ સમત્સ્યૈઃ કુરુમુખ્યદેશ્યૈ- ર્મ્લેચ્છૈઃ પુલિન્દૈર્દ્રવિડાન્ધ્રકાઞ્ચ્યૈઃ ॥

નાનાજનૌઘં યુધિ સમ્પ્રવૃદ્ધં નાઙ્ગં યથા વેગમપારકણીયમ્ ।
માં ચ સ્થિતં નાગબલસ્ય મધ્યે યુયુત્સમે મન્દ કિમલ્પબુદ્ધે ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજાનં ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અભ્યવૃત્ય પુનર્જિષ્ણુમુલૂકઃ પ્રત્યભાષત ॥

અકત્થમાનો યુધ્યસ્વ કત્થેસેઽર્જુન કિં બહુ ।
પર્યાયાત્સિદ્ધિરેસ્ય નૈતત્સિધ્યતિ કત્થનાત્ ॥

યદીદં કત્થનાલ્લોકે સિધ્યેત્કર્મ ધનઞ્જય ।
સર્વે ભવેયુઃ સિદ્ધાર્થાઃ કત્થને કો હિ દુર્ગતઃ ॥

જાનામિ તે વાસુદેવં સહાયં જાનામિ તે ગાણ્ડિવં તાલમાત્રમ્ ।
જાનામ્યેતત્ત્વાદૃશો નાસ્તિ યોદ્ધા જાનાનસ્તે રાજ્યમેતદ્ધરામિ ॥

ન તુ પર્યાયધર્મેણ રાજ્યં પ્રાપ્નોતિ માનુષઃ ।
મનસૈવાનુકૂલાનિ વિધાતા કુરુતે વશે ॥

ત્રયોદશ સમા ભુક્તં રાજ્યં વિલપતસ્તવ ।
ભૂયશ્ચૈવ પ્રશાસિષ્યે નિહત્ય ત્વાં સબાન્ધવમ્ ॥

ક્વ તદા ગાણ્ડિવં તેઽભૂદ્યત્ત્વં દાસપણૈર્જિતઃ ।
ક્વ તદા ભીમસેનસ્ય બલમાસીચ્ચ ફાલ્ગુના ॥

સગદાદ્ભીમસેનાદ્વા પાર્થાદ્વાપિ સગાણ્ડિવાત્ ।
ન વૈ મોક્ષસ્તદા વોભૂદ્વિના કૃષ્ણામનિન્દિતામ્ ॥

સા વો દાસ્યે સમાપન્નાન્મોચયામાસ પાર્ષતી ।
અમાનુષ્યં સમાપન્નાન્દાસકર્મણ્યવસ્થિતાન્ ॥

અવોચં યત્ષણ્ડતિલાનહં વસ્તથ્યમેવ તત્ ।
ધૃતા હિ વેણી પાર્થેન વિરાટનગરે તદા ॥

સૂદકર્મણિ ચ શ્રાન્તં વિરાટસ્ય મહાનસે ।
ભીમસેનેન કૌન્તેય યચ્ચ તન્મમ પૌરુષમ્ ॥

એવમેતત્સદાં દણ્ડં ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયે દધુઃ ।
વેણીં કૃત્વા ષણ્ડવેષઃ કન્યાં નર્તિતવાનસિ ॥

ન ભયાદ્વાસુદેવસ્ય ન ચાપિ તવ ફાલ્ગુન ।
રાજ્યં પ્રતિપ્રદાકસ્યામિ યુદ્ધ્યસ્વ સહકેશવઃ ॥

ન માયા હીન્દ્રજાલં વા કુહકા વાપિ ભીષણા ।
આત્તશસ્ત્રસ્ય મે યુદ્ધે વહન્તિ પ્રતિગર્જનાઃ ॥

વાસુદેવસહસ્રં વા ફાલ્ગુનાનાં શતાનિ વા ।
આસાદ્ય મામમોઘેષું દ્રવિષ્યન્તિ દિશો દશઃ ॥

સંયુગં ગચ્છ ભૂષ્મેણ ભિન્ધિ વા શિરસા ગિરિમ્ ।
તરેમં વા મહાગાધં સૌમદત્તિતિમિઙ્ગિલમ્ ॥

શારદ્વતમહામીનં વિવિંશતિમહોરગમ્ . બૃહદ્બલમહોદ્વેલં સૌમદત્તિકતિમિઙ્ગિતમ્ ॥

ભીષ્મવેગમપર્યન્તં દ્રોણગ્રાહદુરાસદમ્ ।
કર્ણશલ્યઝષાવર્તં કામ્ભોજબડબાસુખમ્ ॥

દુઃશાસનૌઘં શલશલ્યમત્સ્યં સુષેણચિત્રાયુધનાગનક્રમ્ ।
જયદ્રથાદ્રિં પુરુમિત્રગાધં દુર્મર્ષણોદં શકુનિપ્રપાતમ્ ॥

શસ્ત્રૌઘમક્ષય્યમતિપ્રવૃદ્ધં યદાવગાહ્ય શ્રમનષ્ટચેતાઃ ।
ભવિષ્યસિ ત્વં હતસર્વબાન્ધવ- સ્તદા મનસ્તે પરિતાપમેષ્યતિ ॥

તદા મનસ્તે ત્રિદિવાદિવાશુચે- ર્નિવર્તિતા પાર્થ મહીપ્રશાસનાત્ ।
પ્રશામ્ય રાજ્યં હિ સુદુર્લભં ત્વયા બુભૂષિતઃ સ્વર્ગ ઇવાતપસ્વિના ॥