મહાભારત · અધ્યાય 5.16

ત્વમગ્રે સર્વદેવાનાં મુખં ત્વમસિ હવ્યવાટ્ ।
ત્વમન્તઃ સર્વભૂતાનાં ગૂઢશ્ચરસિ સાક્ષિવત્ ॥

ત્વામાહુરેકં કવયસ્ત્વામાહુસ્ત્રિવિધં પુનઃ ।
ત્વયા ત્યક્તં જગચ્ચેદં સદ્યો નશ્યેદ્ધુતાશન ॥

કૃત્વા તુભ્યં નમો વિપ્રાઃ સ્વકર્મવિજિતાં ગતિમ્ ।
ગચ્છન્તિ સહ પત્નીભિઃ સુતૈરપિ ચ શાશ્વતીમ્ ॥

ત્વમેવાગ્ને હવ્યવાહસ્ત્વમેવ પરમં હવિઃ ।
યજન્તિ સત્રૈસ્ત્વામેવ યજ્ઞૈશ્ચ પરમાધ્વરૈઃ ॥

સૃષ્ટ્વા લોકાંસ્ત્રીમિમાન્હવ્યવાહ પ્રાપ્તે કાલે પચસિ પુનઃ સમિદ્ધઃ ।
ત્વં સર્વસ્ય ભુવનસ્ય પ્રસૂતિ- સ્ત્વમેવાગ્રે ભવસિ પુનઃ પ્રતિષ્ઠા ॥

ત્વામગ્ને જલદાનાહુર્વિદ્યુતશ્ચ મનીષિણઃ ।
વહન્તિ સર્વભૂતાનિ ત્વત્તો નિષ્ક્રમ્ય હેતયઃ ॥

ત્વય્યાપો નિહિતાઃ સર્વાસ્ત્વયિ સર્વમિદં જગત્ ।
ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિચિત્રિષુ લોકેષુ પાવક ॥

સ્વયોર્નિ ભજતે સર્વો વિશસ્વાપોઽવિશઙ્કિતઃ ।
અહં ત્વાં વર્ધયિષ્યામિ બ્રાહ્મૈર્મન્ત્રૈઃ સનાતનૈઃ ॥

એવં સ્તુતો હવ્યવાટ્ સ ભગવાન્કવિરુત્તમઃ . બૃહસ્પતિમથોવાચ પ્રીતિમાન્વાક્યમુત્તમમ્ ।
દર્શયિષ્યામિ તે શક્રં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

પ્રવિષ્યાપસ્તતો વહ્નિઃ સસમુદ્રાઃ સપલ્વલાઃ ।
આસસાદ સરસ્તચ્ચ ગૂઢો યત્ર શતક્રતુઃ ॥

અથ તત્રાપિ પદ્માનિ વિચિન્વન્ભરતર્ષભ ।
અપશ્યત્સ તુ દેવેન્દ્રં બિસમધ્યગતં તદા ॥

આગત્ય ચ તતસ્તૂર્ણં તમાચષ્ટ બૃહસ્પતેઃ ।
અણુમાત્રેણ વપુષા પદ્મતન્ત્વાશ્રિતં પ્રભુમ્ ॥

ગત્વા દેવર્ષિગન્ધર્વૈઃ સહિતોઽથ બૃહસ્પતિઃ ।
પુરાણૈઃ કર્મભિર્દેવં તુષ્ટાવ બલસૂદનમ્ ॥

મહાઽસુરો હતઃ શક્ર નમુચિર્દારુણસ્ત્વયા ।
શમ્બરશ્ચ બલશ્ચૈવ તથોભૌ ઘોરવિક્રમૌ ॥

શતક્રતો વિવર્ધસ્વ સર્વાઞ્શત્રૂન્નિષૂદય ।
ઉત્તિષ્ઠ શક્ર સમ્પશ્ય દેવર્ષીશ્ચ સમાગતાન્ ॥

મહેન્દ્ર દાનવાન્હત્વા લોકાસ્ત્રાતાસ્ત્વયા વિભો । અપાં ફેનં સમાસાદ્ય વિષ્ણુતેજોતિબૃંહિતમ્ ।
ત્વયા વૃત્રો હતઃ પૂર્વં દેવરાજ જગત્પતે ॥

ત્વં સર્વભૂતેષુ શરણ્ય ઈડ્ય- સ્ત્વયા સમં વિદ્યતે નેહ ભૂતમ્ ।
ત્વયા ધાર્યન્તે સર્વભૂતાનિ શક્ર ત્વં દેવાનાં મહિમાનં ચકર્થ ॥

પાહિ સર્વાંશ્ચ લોકાંશ્ચ મહેન્દ્ર બલમાપ્નુહિ ।
એવં સંસ્તૂયમાનશ્ચ સોઽવર્ધત શનૈઃ શનૈઃ ॥

સ્વં ચૈવ વપુરાસ્થાય બભૂવ સ બલાન્વિતઃ ।
અબ્રવીચ્ચ ગુરં દેવો બૃહસ્પતિમવસ્થિતમ્ ॥

કિં કાર્યમવશિષ્ટં વો હતસ્ત્વાષ્ટ્રો મહાસુરઃ ।
વૃત્રશ્ચ સુમહાકાયો યો વૈ લોકાનનાશયત્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

માનુષો નહુષો રાજા દેવર્ષિગણતેજસા ।
દેવરાજ્યમનુપ્રાપ્તઃ સર્વાન્નો બાધતે ભૃશમ્ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

કથં ચ નહુષો રાજ્યં દેવાનાં પ્રાપ દુર્લભમ્ । તપસા કેન વા યુક્તઃ કિંવીર્યો વા બૃહસ્પતે ।
તત્સર્વં કથય ત્વં મે યથેન્દ્રત્વમુપેયિવાન્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

ત્વયિ પ્રનષ્ટે દેવેશ વિશ્વં પ્રવ્યથિતં જગત્ ।
પરસ્પરભયોદ્વિગ્નં બભૂવાર્તમરાજકમ્ ॥

તતો દેવૈઃ સગન્ધર્વૈઃ સર્ષિસઙ્ઘૈઃ સપાવકૈઃ ।
માનુષો નહુષો રાજા દેવરાજ્યેઽભિષેચિતઃ ॥

દેવા ભીતાઃ શક્રમકામયન્ત ત્વયા ત્યક્તં મહદૈન્દ્રં પદં તત્ ।
તદા દેવાઃ પિતરોઽથર્ષયશ્ચ ગન્ધર્વમુખ્યાશ્ચ સમેત્ય સર્વે ॥

ગત્વાઽબ્રુવન્નહુષં તત્ર શક્ર ત્વં નો રાજા ભવ ભુવનસ્ય ગોપ્તા ।
તાનબ્રવીન્નહુષો નાસ્મિ શક્ત આપ્યાયધ્વં તપસા તેજસા મામ્ ॥

એવમુક્તૈર્વર્દ્ધિતશ્ચાપિ દેવૈ રાજાઽભવન્નહુષો ઘોરવીર્યઃ ।
ત્રૈલોક્યે ચ પ્રાપ્ય રાજ્યં મહર્ષી- ન્કૃત્વા વાહાન્યાતિ લોકાન્દુરાત્મા ॥

તેજોહરં દૃષ્ટિવિષં સુઘોરં મા ત્વં પશ્યેર્નહુષં વૈ કદાચિત્ ।
દેવાશ્ચ સર્વે નહુષં ભૃશાર્તા ન પશ્યન્તે ગૂઢરૂપાશ્ચરન્તઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

એવં વદત્યઙ્ગિરસાં વરિષ્ઠે બૃહસ્પતૌ લોકપાલઃ કુબેરઃ ।
વૈવસ્વતશ્ચૈવ યમઃ પુરાણો દવેશ્ચ સોમો વરુણશ્ચાજગામ ॥

તે વૈ સમાગમ્ય મહેન્દ્રમૂચુ- ર્દિષ્ટ્યા ત્વાષ્ટ્રો નિહતશ્ચૈવ વૃત્રઃ ।
દિષ્ટ્યા ચ ત્વાં કુશલિનમક્ષતં ચ પશ્યામો વૈ નિહતારિં ચ શક્ર ॥

સ તાન્યથાવચ્ચ હિ લોકપાલા- ન્સમેત્સ વૈ પ્રીતમના મહેન્દ્રઃ ।
ઉવાચ ચૈનાન્પ્રતિભાષ્ય શક્રઃ સઞ્ચોદયિષ્યન્નહુષસ્યાન્તરેણ ॥

રાજા દેવાનાં નહુષો ઘોરરૂપ- સ્તત્ર સાહ્યં દીયતાં મે ભવદ્ભિઃ ।
તે ચાબ્રુવન્નહુષો ઘોરરૂપો દૃષ્ટીવિષસ્તસ્ય બિભીમ ઈશ ॥

ત્વં ચેદ્રાજાનં નહુષં પરાજયે- સ્તતો વયં ભાગમર્હામ શક્ર ।
ઇન્દ્રોઽબ્રવીદ્ભવતુ ભવાનપાં પતિ- ર્યમઃ કુબેરશ્ચ મયાભિષેકમ્ ॥

સમ્પ્રાપ્નુવન્ત્વદ્ય સહૈવ દૈવતૈ રિપું જયામ તં નહુષં ઘોરદૃષ્ટિમ્ ।
તતઃ શક્રં જ્વલનોઽપ્યાહ ભાગ પ્રયચ્છ મહ્યં તવ સાહ્યં કરિષ્યે । તમાહ શક્રો ભવિતાઽગ્ને તવાપિ ચેન્દ્રાગ્ન્યોર્વૈ ભાગ એકો મહાક્રતૌ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

એવં સઞ્ચિન્ત્ય ભગવાન્મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ ।
કુબેરં સર્વયક્ષાણાં ધનાનાં ચ પ્રભું તથા ॥

વૈવસ્વતં પિતૄણાં ચ વરુણં ચાપ્યપાં તથા ।
આધિપત્યં દદૌ શક્રઃ સત્કૃત્ય વરદસ્તથા ॥