મહાભારત · અધ્યાય 5.156

તતઃ શાન્તનવં ભીષ્મં પ્રાઞ્જલિર્ધૃતરાષ્ટ્રજઃ ।
સહ સર્વૈર્મહીપાલૈરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

ઋતે સેનાપ્રણેતારં પૃતના સુમહત્યપિ ।
દીર્યતે યુદ્ધમાસાદ્ય પિપીલિકપુટં યથા ॥

નહિ જાતુ દ્વયોર્બુદ્ધિઃ સમા ભવતિ કર્હિચિત્ ।
શૌર્યં ચ વલનેતૄણાં સ્પર્ધતે ચ પરસ્પરમ્ ॥

શ્રૂયતે ચ મહાપ્રાજ્ઞ હૈહયાનમિતૌજસઃ ।
અભ્યયુર્બ્રાહ્મણાઃ સર્વે સમુચ્છ્રિતકુશધ્વજાઃ ॥

તાનભ્યયુસ્તદા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ પિતામહ ।
એકતસ્તુ ત્રયો વર્ણા એકતઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ॥

તે સ્મ યુદ્ધે પ્રભજ્યન્તે ત્રયો વર્ણાઃ પુનઃ પુનઃ ।
ક્ષત્રિયાશ્ચ જયન્ત્યેવ બહુલં ચૈકતો બલમ્ ॥

તતસ્તે ક્ષત્રિયાનેવ પપ્રચ્છુર્દ્વિચસત્તમાઃ ।
તેભ્યઃ શશંસુર્ધર્મજ્ઞા યાથાતથ્યં પિતામહ ॥

વયમેકસ્ય શ્રૃણુમો મહાબુદ્ધિમતો રણે ।
ભવન્તસ્તુ પૃથક્સર્વે સ્વબુદ્ધિવશવર્તિનઃ ॥

તતસ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચક્રુરેકં સેનાપતિં દ્વિજમ્ ।
નયે સુકુશલં શૂરમજયન્ક્ષત્રિયાંસ્તતઃ ॥

એવં યે કુશલં શૂરં હિતેપ્સિતમકલ્પષમ્ ।
સેનાપતિં પ્રકુર્વન્તિ તે જયન્તિ રણે રિપૂન્ ॥

ભવાનુશનસા તુલ્યો હિતૈષી ચ સદા મમ ।
અસંહાર્થઃ સ્થિતો ધર્મે સ નઃ સેનાપતિર્ભવ ॥

રશ્મીવતામિવાદિત્યો વીરુધામિવ ચન્દ્રમાઃ ।
કુબેર ઇવ યક્ષાણાં દેવાનામિવ વાસવઃ ॥

પર્વતાનાં યથા મેરુઃ સુપર્ણઃ પક્ષિણાં યથા ।
કુમાર ઇવ દેવાનાં વસૂનામિવ હવ્યવાટ્ ॥

ભવતા હિ વયં ગુપ્તાઃ શત્રેણેવ દિવૌકસઃ ।
અનાધૃષ્યા ભવિષ્યામસ્ત્રિદશાનામપિ ધ્રુવમ્ ॥

પ્રયાતુ નો ભવાનગ્રે દેવાનામિવ પાવકિઃ ।
વયં ત્વામનુયાસ્યામઃ સૌરભેયા ઇવર્ષભમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત ।
યથૈવ હિ ભવન્તો મે તથૈવ મમ પાણ્ડવાઃ ॥

અપિ ચૈવ મયા શ્રોયો વાચ્યં તેષાં નરાધિપ ।
સંયોદ્ધવ્યં તવાર્થાય યથા મે સમયઃ કૃતઃ ॥

ન તુ પશ્યામિ યોદ્ધારમાત્મનઃ સદૃશં ભુવિ ।
ઋતે તસ્માન્નરવ્યાઘ્રાત્કુન્તીપુત્રાદ્ધનઞ્જયાત્ ॥

સ હિ વેદ મહાબુદ્ધિર્દિવ્યાન્યસ્ત્રાણ્યનેકશઃ ।
ન તુ માં વિવૃતો યુદ્ધે જાતુ યુધ્યેત પાણ્ડવઃ ॥

અહં સ ચ ક્ષણેનૈવ નિર્મનુષ્યમિદં જગત્ ।
કુર્યાવાસ્ત્રબલેનૈવ સસુરાસુરરાક્ષસમ્ ॥

ન ત્વેવોત્સાદનીયા મે પાણ્ડોઃ પુત્રા જનાધિપ ।
તસ્માદ્યોધાન્હનિષ્યામિ પ્રયોગેણાયુતં સદા ॥

એવમેષાં ફરિષ્યામિ નિધનં કુરુનન્દન ।
ન ચેત્તે માં હનિષ્યન્તિ પૂર્વમેવ સમાગમે ॥

સેનાપતિસ્ત્વહં રાજન્સમયેનાપરેણ તે ।
ભવિષ્યામિ યથાકામં તન્મે શ્રોતુમિહાર્હસિ ॥

કર્ણો વા યુધ્યતાં પૂર્વમહં વા પૃથિવીપતે ।
સ્પર્ધતે હિ સદાત્યર્થં સૂતપુત્રો મયા રણે ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

નાહં જીવતિ ગાઙ્ગેયે રાજન્યોત્સ્યે કથઞ્ચન ।
હતે ભીષ્મે તુ યોત્સ્યામિ સહ ગાણ્ડીવધન્વના ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ સેનાપતિં ચક્રે વિધિવદ્ભૂરિદક્ષિણમ્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજો ભીષ્મં સોઽભિષિક્તો વ્યરોચત ॥

તતો ભેરીશ્ચ શઙ્ખાંશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
વાદયામાસુવ્યગ્રા વાદકા રાજશાસનાત્ ॥

સિંહનાદાશ્ચ વિવિધા વાહનાનાં ચ નિઃસ્વનાઃ ॥

નિર્ઘાર્તાઃ પૃથિવીકમ્પા ગજબૃંહિતનિઃસ્વનાઃ ।
આસંશ્ચ સર્વયોધાનાં પાતયન્તો મનાંસ્યુત ॥

વાચશ્ચાપ્યશરીરિણ્યો દિવશ્ચોલ્કાઃ પ્રપેદિરે ।
શિવાશ્ચ ભયવેદિન્યો નેદુર્દીપ્તતરા ભૃશમ્ ॥

સૈનાપત્યે યદા રાજા ગાઙ્ગેયમભિષિક્તવાન્ ।
તદૈતાન્યુગ્રરૂપાણિ બભૂવુઃ શતશો નૃપ ॥

તતઃ સેનાપતિં કૃત્વા ભીષ્મં પરબલાર્દનમ્ ।
વાચયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્ગોભિર્નિષ્કૈશ્ચ ભૂરિશઃ ॥

વર્ધમાનો જયાશીર્ભિર્નિર્યયૌ સૈનિકૈર્વૃતઃ ।
આપગેયં પુરસ્કૃત્ય ભ્રાતૃભિઃ સહિતસ્તદા ॥

સ્કન્ધાવારેણ મહતા કુરુક્ષેત્રં જગામ હ ॥

પરિક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રં કર્ણેન સહ કૌરવઃ ।
શિબિરં માપયામાસ સમે દેશે જનાધિપ ॥

મધુરાનૂષરે દેશે પ્રભૂતયવસેન્ધને ।
યથૈવ હાસ્તિનપુરં તદ્વચ્છિબિરમાબભૌ ॥