મહાભારત · અધ્યાય 5.149

એવમુક્તે તુ ગાન્ધાર્યા ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ ।
દુર્યોધનમુવાચેદં રાજમધ્યે જનાધિપ ॥

દુર્યોધન નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ પુત્રક ।
તથા તત્કુરુ ભદ્રં તે યદ્યસ્તિ પિતૃગૌરવમ્ ॥

સોમઃ પ્રજાપતિઃ પૂર્વં કુરૂણાં વંશવર્ધનઃ ।
સોમાદ્બભૂવ ષષ્ઠોઽયં યયાતિર્નહુષાત્મજઃ ॥

તસ્ય પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ રાજર્ષિસત્તમાઃ ।
તેષાં યદુર્મહાતેજા જ્યેષ્ઠઃ સમભવત્પ્રભુઃ ॥

પૂરુર્યવીયાંશ્ચ તતો યોઽસ્માકં વંશવર્ધનઃ ।
શર્મિષ્ઠયા સમ્પ્રસૂતો દુહિત્રા વૃષપર્વણઃ ॥

યદુશ્ચ ભરતશ્રેષ્ઠ દેવયાન્યાઃ સુતોઽભવત્ ।
દૌહિત્રસ્તાત શુક્રસ્ય કાવ્યસ્યામિતતેજસઃ ॥

યાદવાનાં કુલકરો બલવાન્વીર્યસમ્મતઃ ।
અવમેને સ તુ ક્ષત્રં દર્પપૂર્ણઃ સુમન્દધીઃ ॥

ન ચાતિષ્ઠત્પિતુઃ શસ્ત્રિ બલદર્પવિમોહિતઃ ।
અવમેને ચ પિતરં ભ્રાતૄંશ્ચાપ્યપરાજિતઃ ॥

પૃથિવ્યાં ચતુરન્તાયાં યદુદેવાભવદ્બલી ।
વશે કૃત્વા સ નૃપતીન્ન્યવસન્નાગસાહ્વયે ॥

તં પિતા પરમક્રુદ્ધો યયાતિર્નહુષાત્મજઃ ।
શશાપ પુત્રં ગાન્ધારે રાજ્યાચ્ચાપિ વ્યરોપયત્ ॥

યે ચૈનમન્વવર્તન્ત ભ્રાતરો બલદર્પિતાઃ ।
શશાપ તાનપિ ક્રુદ્ધો યયાતિસ્તનયાનથ ॥

યવીયાંસં તતઃ પુરું પુત્રં સ્વવશવર્તિનમ્ ।
રાજ્યે નિવેશયામાસ વિધેયં નૃપસત્તમઃ ॥

એવં જ્યેષ્ઠોઽપ્યથોત્સિક્તો ન રાજ્યમભિજાયતે ।
યવીયાંસોપિ જાયન્તે રાજ્યં વૃદ્ધોપસેવયા ॥

તથૈવ સર્વધર્મજ્ઞઃ પિતુર્મમ પિતામહઃ ।
પ્રતીપઃ પૃથિવીપાલસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥

તસ્ય પાર્થિવસિંહસ્ય રાજ્યં ધર્મેણ શાસતઃ ।
ત્રયઃ પ્રજજ્ઞિરે પુત્રા દેવકલ્પા યશસ્વિનઃ ॥

દેવાપિરભવચ્છ્રેષ્ઠો બાહ્લીકસ્તદનન્તરમ્ ।
તૃતીયઃ શન્તનુસ્તાત ધૃતિમાન્મે પિતામહઃ ॥

દેવાપિસ્તુ મહાતેજાસ્ત્વગ્દોષી રાજસત્તમઃ ।
ધાર્મિકઃ સત્યવાદી ચ પિતુઃ શુશ્રૂષણે રતઃ ॥

પૌરજાનપદાનાં ચ સમ્મતઃ સાધુસત્કૃતઃ ।
સર્વેષાં બાલવૃદ્ધાનાં દેવાપિર્હૃદયઙ્ગમઃ ॥

વદાન્યઃ સત્યસન્ધશ્ચ સર્વભૂતહિતે રતઃ ।
વર્તમાનઃ પિતુઃ શાસ્ત્રે બ્રાહ્મણાનાં તથૈવ ચ ॥

બાહ્લીકસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શન્તનોશ્ચ મહાત્મનઃ ।
સૌભ્રાત્રં ચ પરં તેષાં સહિતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

અથ કાલસ્ય પર્યાયે વૃદ્ધો નૃપતિસત્તમઃ ।
સમ્ભારાનભિષેકાર્થં કારયામાસ શાસ્ત્રતઃ ॥

કારયામાસ સર્વાણિ મઙ્ગલાર્થાનિ વૈ વિભુઃ ।
તં બ્રાહ્મણાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ પૌરજાનપદૈઃ સહ ॥

સર્વે નિવારયામાસુર્દેવાપેરભિષેચનમ્ . સ તચ્છ્રુત્વા તુ નૃપતિરભિષેકનિવારણમ્ ।
અશ્રુકણ્ઠોઽભવદ્રાજા પર્યશોચત ચાત્મજમ્ ॥

એવં વદાન્યો ધર્મજ્ઞઃ સત્યસન્ધશ્ચ સોઽભવત્ ।
પ્રિયઃ પ્રજાનામપિ સંસ્ત્વગ્દોષેણ પ્રદૂષિતઃ ॥

હીનાઙ્ગં પૃથિવીપાલં નાભિનન્દન્તિ દેવતાઃ ।
ઇતિ કૃત્વા નૃપશ્રેષ્ઠં પ્રત્યષેધન્દ્વિજર્ષભાઃ ॥

તતઃ પ્રવ્યથિતાઙ્ગોઽસૌ પુત્રશોકસમન્વિતઃ ।
મમાર તં મૃતં દૃષ્ટ્વા દેવાપિઃ સંશ્રિતો વનમ્ ॥

બાહ્લીકો માતુલકુલં ત્યક્ત્વા રાજ્યં સમાશ્રિતઃ ।
પિતૃભ્રાતૄન્પરિત્યજ્ય પ્રાપ્તવાન્પરમર્ધિમત્ ॥

બાહ્લીકેન ત્વનુજ્ઞાતઃ શન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ ।
પિતર્યુપરતે રાજન્રાજા રાજ્યમકારયત્ ॥

તથૈવાહં મતિમતા પરિચિન્ત્યેહ પાણ્ડુના ।
જ્યેષ્ઠઃ પ્રભ્રંશિતો રાજ્યાદ્ધીનાઙ્ગ ઇતિ ભારત ॥

પાણ્ડુસ્તુ રાજ્યં સમ્પ્રાપ્તઃ કનીયાનપિ સન્નૃપઃ ।
વિનાશે તસ્ય પુત્રાણામિદં રાજ્યમરિન્દમ ॥

મય્યભાગિનિ રાજ્યાય કથં ત્વં રાજ્યમિચ્છસિ ।
અરાજપુત્રો હ્યસ્વામી પરસ્વં હર્તુમિચ્છસિ ॥

યુધિષ્ઠિરો રાજપુત્રો મહાત્મા ન્યાયાગતં રાજ્યમિદં ચ તસ્ય ।
સ કૌરવસ્યાસ્ય કુલસ્ય ભર્તા પ્રશાસિતા ચૈવ મહાનુભાવઃ ॥

સ સત્યસન્ધઃ સ તથાઽપ્રમત્તઃ શાસ્ત્રે સ્થિતો બન્ધુજનસ્ય સાધુઃ ।
પ્રિયઃ પ્રજાનાં સુહૃદાનુકમ્પી જિતેન્દ્રિયઃ સાધુજનસ્ય ભર્તા ॥

ક્ષમા તિતિક્ષા દમ આર્જવં ચ સત્યવ્રતત્વં શ્રુતમપ્રમાદઃ ।
ભૂતાનુકમ્પા હ્યનુશાસનં ચ યુધિષ્ઠિરે રાજગુણાઃ સમસ્તાઃ ॥

અરાજપુત્રસ્ત્વમનાર્યવૃત્તો લુબ્ધઃ સદા બન્ધુષુ પાપબુદ્ધિઃ ।
ક્રમાગતં રાજ્યમિદં પરેષાં હર્તું કથં શક્ષ્યસિ દુર્વિનીત ॥

પ્રયચ્છ રાજ્યાર્ધમપેતમોહઃ સવાહનં ત્વ સપરિચ્છદં ચ ।
તતોઽવશેષં તવ જીવિતસ્ય સહાનુજસ્યૈવ ભવેન્નરેન્દ્ર ॥