મહાભારત · અધ્યાય 5.148

ભીષ્મેણોક્તે તતો દ્રોણો દુર્યોધનમભાષત ।
મધ્યે નૃપાણાં ભદ્રં તે વચનં વચનક્ષમઃ ॥

પ્રાતીપઃ શન્તનુસ્તાત કુલસ્યાર્થે યથા સ્થિતઃ ।
યથા દેવવ્રતો ભીષ્મઃ કુલસ્યાર્થે સ્થિતોઽભવત્ ॥

તથા પાણ્ડુર્નરપતિઃ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ ।
રાજા કુરૂણાં ધર્માત્મા સુવ્રતઃ સુસમાહિતાઃ ॥

જ્યેષ્ઠાય રાજ્યમદદદ્ધૃતરાષ્ટ્રાય ધીમતે । યવીયસે તથા ક્ષત્રે કુરૂણાં વંશવર્ધનઃ ।

તતઃ સિંહાસને રાજન્સ્થાપયિત્વૈનમચ્યુતમ્ ॥
વનં જગામ કૌરવ્યો ભાર્યાભ્યાં સહિતો નૃપઃ ॥

નીચૈઃ સ્થિત્વા તુ વિદુર ઉપાસ્તે સ્મ વિનીતવત્ ।
પ્રેષ્યવત્પુરુષવ્યાઘ્રો વાલવ્યજનમુત્ક્ષિપન્ ॥

તતઃ સર્વાઃ પ્રજાસ્તાત ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ।
અન્વપદ્યન્ત વિધિવદ્યથા પાણ્ડું જનાધિપમ્ ॥

વિસૃજ્ય ધૃતરાષ્ટ્રાય રાજ્યં સ વિદુરાય ચ ।
ચચાર પૃથિવીં પાણ્ડુઃ સર્વાં પરપુરઞ્જયઃ ॥

કોશસંવનને દાને ભૃત્યાનાં ચાન્વવેક્ષણે ।
ભરણે ચૈવ સર્વસ્ય વિદુરઃ સત્યસઙ્ગરઃ ॥

સન્ધિવિગ્રહસંયુક્તો રાજ્ઞાં સંવાહનક્રિયાઃ ।
અવૈક્ષત મહાતેજા ભીષ્મઃ પરપુરઞ્જયઃ ॥

સિંહાસનસ્થો નૃપતિર્ધૃતરાષ્ટ્રો મહાબલઃ ।
અન્વાસ્યમાનઃ સતતં વિદુરેણ મહાત્મના ॥

કથં તસ્ય કુલે જાતઃ કુલભેદં વ્યવસ્યસિ ।
સમ્ભૂય ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ભુઙ્ક્ષ ભોગાઞ્જનાધિપ ॥

બ્રવીમ્યહં ન કાર્પણ્યાન્નાર્થહેતોઃ કથઞ્ચન ।
ભીષ્મેણ દત્તમિચ્છામિ ન ત્વયા રાજસત્તમ ॥

નાહં ત્વત્તોઽભિકાઙ્ક્ષિષ્યે વૃત્ત્યુપાયં જનાધિપ ।
યતો ભીષ્મસ્તતો દ્રોણો યદ્ભીષ્મસ્ત્વાહ તત્કુરુ ॥

દીયતાં પાણ્ડુપુત્રેભ્યો રાજ્યાર્ધમરિકર્શન ।
સમમાચાર્યકં તાત તવ તેષાં ચ મે સદા ॥

અશ્વત્થામા યથા મહ્યં તથા શ્વેતહયો મમ ।
બહુના કિં પ્રલાપેન યતો ધર્મસ્તતો જયઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

એવમુક્તે મહારાજ દ્રોણેનામિતતેજસા । વ્યાજહાર તતો વાક્યં વિદુરઃ સત્યસઙ્ગરઃ ।
પિતુર્વદનમન્વીક્ષ્ય પરિવૃત્ત્ય ચ ધર્મવિત્ ॥
વિદુર ઉવાચ ।

દેવવ્રત નિબોધેદં વચનં મમ ભાષતઃ ।
પ્રનષ્ટઃ કૌરવો વંશસ્ત્વયાયં પુનરુદ્ધૃતઃ ॥

તન્મે વિલપમાનસ્ય વચનં સમુપેક્ષસે ।
કોયં દુર્યોધનો નામ કુલેઽસ્મિન્કુલપાંસનઃ ॥

યસ્ય લોભાભિભૂતસ્ય મતિં સમનુવર્તસે . અનાર્યસ્યાકૃતજ્ઞસ્ય લોભેન હૃતચેતસઃ ।
અતિક્રામતિ યઃ શાસ્ત્રં પિતુર્ધર્માર્થદર્શિનઃ ॥

એતે નશ્યન્તિ કુરવો દુર્યોધનકૃતેન વૈ ।
યથા તે ન પ્રણશ્યેયુર્મહારાજ તથા કુરુ ॥

માં ચૈવ ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પૂર્વમેવ મહામતે ।
ચિત્રકાર ઇવાલેખ્યં કૃત્વા સ્થાપિતવાનસિ ॥

પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા યથા સંહરતે તથા ।
નોપેક્ષશ્વ મહાબાહો પશ્યમાનઃ કુલક્ષયમ્ ॥

અથ તેઽદ્ય મતિર્નષ્ટા વિનાશે પ્રત્યુપસ્થિતે ।
વનં ગચ્છ મયા સાર્ધં ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચૈવ હ ॥

બદ્ધ્વા વા નિકૃતિપ્રજ્ઞં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુદુર્મતિમ્ ।
શાધીદં રાજ્યમદ્યાશુ પાણ્ડવૈરભિરક્ષિતમ્ ॥

પ્રસીદ રાજશાર્દૂલ વિનાશો દૃશ્યતે મહાન્ ।
પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ રાજ્ઞામમિતતેજસામ્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

વિરરામૈવમુક્ત્વા તુ વિદુરો દીનમાનસઃ ।
પ્રધ્યાયમાનઃ સ તદા નિઃશ્વસંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥

તતોઽસ્ય રાજ્ઞઃ સુબલસ્ય પુત્રી ધર્માર્થયુક્તં કુલનાશમીતા ।
દુર્યોધનં પાપમતિં નૃશંસં રાજ્ઞાં સમક્ષં સુતમાહ કોપાત્ ॥

યે પાર્થિવા રાજસભાં પ્રવિષ્ટા બ્રહ્મર્ષયો યે ચ સભાસદોઽન્યે ।
શ્રૃણ્વન્તુ વક્ષ્યામિ તવાપરાધં પાપસ્ય સામાત્યપરિચ્છદસ્ય ॥

રાજ્યં કુરૂણામનુરૂપભોજ્યં ક્રમાગતો નઃ કુલધર્મ એષઃ ।
ત્વં પાપબુદ્ધેઽતિનૃશંસકર્મન્ રાજ્યં કુરૂણામનયાદ્વિહંસિ ॥

રાજ્યે સ્થિતો ધૃતરાષ્ટ્રો મનીષી તસ્યાનુજો વિદુરો દીર્ઘદર્શી ।
એતાવતિક્રમ્ય કથં નૃપત્વં દુર્યોધન પ્રાર્થયસેઽદ્ય મોહાત્ ॥

રાજા ચ ક્ષત્તા ચ મહાનુભાવૌ ભીષ્મે સ્થિતે પરવન્તૌ ભવેતામ્ ।
અયં તુ ધર્મજ્ઞતયા મહાત્મા ન રાજ્યકામો નૃવરો નદીજઃ ॥

રાજ્ય તુ પાણ્ડોરિદમપ્રધૃષ્યં તસ્યાદ્ય પુત્રાઃ પ્રભવન્તિ નાન્યે ।
રાજ્યં તદેતન્નિખિલં પાણ્ડવાનાં પૈતામહં પુત્રપૌત્રાનુગામિ ॥

યદ્વૈ બ્રૂતે કુરુમુખ્યો મહાત્મા દેવવ્રતઃ સત્યસન્ધો મનીષી ।
સર્વં તદસ્માભિરહત્ય કાર્યં રાજ્યં સ્વધર્માન્પરિપાલયદ્ભિઃ ॥

અનુજ્ઞયા ચાથ મહાવ્રતસ્ય બ્રૂયાન્નૃપોઽયં વિદુરસ્તથૈવ ।
કાર્યં ભવેત્તત્સુહૃદ્ભિર્નિયોજ્યં ધર્મં પુરસ્કૃત્ય સુદીર્ઘકાલમ્ ॥

ન્યાયાગતં રાજ્યમિદં કુરૂણાં યુધિષ્ઠિરઃ શાસ્તુ વૈ ધર્મપુત્રઃ ।
પ્રચોદિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ રાજ્ઞા પુરસ્કૃતઃ શાન્તનવેન ચૈવ ॥