મહાભારત · અધ્યાય 5.130

તત્તુ વાક્યમનાદૃત્ય સોઽર્થવન્માતૃભાષિતમ્ ।
પુનઃ પ્રતસ્થે સંરમ્ભાત્સકાશમકૃતાત્મનામ્ ॥

તતઃ સભાયા નિર્ગમ્ય મન્ત્રયામાસ કૌરવઃ ।
સૌબલેન મતાક્ષેણ રાજ્ઞા શકુનિના સહ ॥

દુર્યોધનં ધાર્તરાષ્ટ્રં કર્ણં દુઃશાસનોઽબ્રવીતિ . નોચેત્સન્ધાસ્યસે રાજન્સ્વેન કામેન પાણ્ડવૈઃ ।
બદ્ધ્વૈવ ત્વાં પ્રદાસ્યન્તિ પાણ્ડુપુત્રાય ભારત ॥

વૈકર્તનં ત્વાં ચ માં ચ ત્રીનેતાન્ભરતર્ષભ ।
પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રદાસ્યન્તિ ભીષ્મદ્રોણૌ પિતા ચ તે ॥

દુઃશાસનસ્ય તદ્વાક્યં નિશમ્ય ભરતર્ષભ ।
દુર્યોધનો ધાર્તરાષ્ટ્રો નિશ્વસ્ય પ્રહસન્નિવ ॥

એકાન્તમુપસૃત્યેહ મન્ત્રં પુનરમન્ત્રયત્ . સૌબલેન મતાક્ષેણ રાજ્ઞા શકુનિના સહ ॥

દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ય શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ ।
દુઃશાસનચતુર્થાનામિદમાસીદ્વિચેષ્ટિતમ્ ॥

પુરાઽયમસ્માન્ગૃહ્ણાતિ ક્ષિપ્રકારી જનાર્દનઃ ।
સહિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ રાજ્ઞા શાન્તનવેન ચ ॥

વયમેવ હૃષીકેશં નિગૃહ્ણીમ બલાદિવ ।
પ્રસહ્ય પુરુષવ્યાઘ્રમિન્દ્રો વૈરોચનિં યથા ॥

શ્રુત્વા ગૃહીતં વાર્ષ્ણેયં પાણ્ડવા હતચેતસઃ ।
નિરુત્સાહા ભવિષ્યન્તિ ભગ્નદંષ્ટ્રા ઇવોરગાઃ ॥

અયં હ્યેષાં મહાબાહુઃ સર્વેષાં શર્મ વર્મ ચ . અસ્મિન્ગૃહીતે વરદે ઋષભે સર્વસાત્વતામ્ ।
નિરુદ્યમા ભવિષ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ સોમકૈઃ સહ ॥

તસ્માદ્વયમિહૈવૈકં કેશવં ક્ષિપ્રકારિણમ્ ।
ક્રોશતો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય બદ્ધ્વા યોત્સ્યામહે રિપૂન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તેષાં પાપમભિપ્રાયં પાપાનાં દુષ્ટચેતસામ્ ।
ઇઙ્ગિતજ્ઞઃ કવિઃ ક્ષિપ્રમન્વબુદ્ધ્યત સાત્યકિઃ ॥

તદર્થમભિનિષ્ક્રમ્ય હાર્દિક્યેન સહાસ્થિતઃ ।
અબ્રવીત્કૃતવર્માણં ક્ષિપ્રં યોજય વાહિનીમ્ ॥

વ્યૂઢાનીકઃ સભાદ્વારમુપતિષ્ઠસ્વ દંશિતઃ ।
યાવદાખ્યામ્યહં ચૈતત્કૃષ્ણાયાક્લિષ્ટકારિણે ॥

સ પ્રવિશ્ય સભાં વીરઃ સિંહો ગિરિગુહામિવ ।
આચષ્ટ તમભિપ્રાયં કેશવાય મહાત્મને ॥

ધૃતરાષ્ટ્રં તતશ્ચૈવ વિદુરં ચાન્વભાષત ।
તેષામેતમભિપ્રાયમાચચક્ષે સ્મયન્નિવ ॥

ધર્માદર્થાચ્ચ કામાચ્ચ કર્મ સાધુવિગર્હિતમ્ ।
મન્દાઃ કર્તુમિહેચ્છન્તિ ન ચાવાપ્યં કથઞ્ચન ॥

પુરા વિકુર્વતે મૂઢાઃ પાપાત્માનઃ સમાગતાઃ ।
ધર્ષિતાઃ કામમન્યુભ્યાં ક્રોધલોભવશાનુગાઃ ॥

ઇમં હિ પુણ્ડરીકાક્ષં જિઘૃક્ષન્ત્યલ્પચેતસઃ ।
પટેનાગ્નિં પ્રજ્વલિતં યથા બાલા યથા જડાઃ ॥

સાત્યકેસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા વિદુરો દીર્ઘદર્શિવાન્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં મહાબાહુમબ્રવીત્કુરુસંસદિ ॥

રાજન્પરીતકાલાસ્તે પુત્રાઃ સર્વે પરન્તપ ।
અસક્યમયશસ્યં ચ કર્તું કર્મ સમુદ્યતાઃ ॥

ઇમં હિ પુણ્ડરીકાક્ષમભિભૂય પ્રસહ્ય ચ ।
નિગ્રહીતું કિલેચ્છન્તિ સહિતા વાસવાનુજમ્ ॥

ઇમં પુરુષશાર્દૂલમપ્રધૃષ્યં દુરસદમ્ ।
આસાદ્ય નભવિષ્યન્તિ પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ ॥

અયમિચ્છન્હિ તાન્સર્વાન્યુધ્યમાનાઞ્જનાર્દનઃ ।
સિંહો નાગાનિવ ક્રુદ્ધો ગમયેદ્યમસાદનમ્ ॥

ન ત્વયં નિન્દિતં કર્મ કુર્યાત્પાપં કથઞ્ચન ।
ન ચ ધર્માદપક્રામદેચ્યુતઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

યથા વારાણસી દગ્ધા સાશ્વા સરથકુઞ્જરા ।
સાનુબન્ધસ્તુ કૃષ્ણેન કાશીનામૃષભો હતઃ ॥

તથા નાગપુરં દગ્ધ્વા શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।
સ્વયં કાલેશ્વરો ભૂત્વા નાશયિષ્યતિ કૌરવાન્ ॥

પારિજાતહરં હ્યેનમેકં યદુસુખાવહમ્ ।
નાભ્યવર્તત સંરબ્ધો વૃત્રહા વસુભિઃ સહ ॥

પ્રાપ્ય નિર્મોચને પાશાન્ષટ્સહસ્રાંસ્તરસ્વિનઃ ।
હૃતાસ્તે વાસુદેવેન હ્યુપસઙ્ક્રમ્ય કૌરવાન્ ॥

દ્વારમાસાદ્ય સૌભસ્ય વિધૂય ગદયા ગિરિમ્ ।
દ્યુમત્સેનઃ સહામાત્યઃ કૃષ્ણેન વિનિપાતિતઃ ॥

શેષવત્ત્વાત્કુરૂણાં તુ ધર્માપેક્ષી તથાઽચ્યુતઃ ।
ક્ષમતે પુણ્ડરીકાક્ષઃ શક્તઃ સન્પાપકર્મણામ્ ॥

એતે હિ યદિ ગોવિન્દમિચ્છન્તિ સહ રાજભિઃ ।
અદ્યૈવાતિથયઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ યમસ્ય તે ॥

યથા વાયોસ્તૃણાગ્રણિ વશં યાન્તિ બલીયસઃ ।
તથા ચક્રભૃતઃ સર્વે વશમેષ્યન્તિ કૌરવાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

વિદુરેણૈવમુક્તે તુ કેશવો વાક્યમબ્રવીત્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રમભિપ્રેક્ષ્ય સુહૃદાં શ્રૃણ્વતાં મિથઃ ॥

રાજન્નેતે યદિ ક્રુદ્ધા માં નિગૃહ્ણીયુરોજસા ।
એતે વા મામહં વૈનાનનુજાનીહિ પાર્થિવ ॥

એતાન્હિ સર્વાન્સંરબ્ધાન્નિયન્તુમહમુત્સહે ।
ન ત્વહં નિન્દિતં કર્મ કુર્યાં પાપં કથઞ્ચન ॥

પાણ્ડવાર્થે હિ લુભ્યન્તઃ સ્વાર્થાન્હાસ્યન્તિ તે સુતાઃ ।
એતે ચેદેવમિચ્છન્તિ કૃતકાર્યો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

અદ્યૈવ હ્યહમેનાંશ્ચ યે ચૈનાનનુ ભારત ।
નિગૃહ્ય રાજન્પાર્થેભ્યો દદ્યાં કિં દુષ્કૃતં ભવેત્ ॥

એષ મે નિશ્ચયો રાજન્યદ્યેષોઽસ્ય વિનિશ્ચયઃ ।
નર્દન્તુ સહિતાઃ શઙ્ખાઃ પણવાનકનિસ્વનૈઃ ॥

અનાયાસેન પાર્થાનાં પર્વતાં ચ શિવં મહત્ । નિગૃહ્ય રાજન્પાર્થેભ્યો દદ્યાં ચેત્સુકૃતં ભવેત્ ॥

ઇદં તુ ન પ્રવર્તેયં નિન્દિતં કર્મ ભારત ।
સન્નિધૌ તે મહારાજ ક્રોધજં પાપબુદ્ધિજમ્ ॥

એષ દુર્યોધનો રાજન્યથેચ્છતિ તથાઽસ્તુ તત્ ।
અહં તુ સર્વાંસ્તનયાનનુજાનામિ તે નૃપ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ વિદુરં ધૃતરાષ્ટ્રોઽભ્યભાષત ।
ક્ષિપ્રમાનય તં પાપં રાજ્યલુબ્ધં સુયોધનમ્ ॥

સહમિત્રં સહામાત્યં સસોદર્યં સહાનુગમ્ ।
શક્નુયાં યદિ પન્થાનમવતારયિતું પુનઃ ॥

તતો દુર્યોધનં ક્ષત્તા પુનઃ પ્રાવેશયત્મભામ્ ।
અકામં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં રાજભિઃ પરિવારિતમ્ ॥

અથ દુરોયધનં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽભ્યભાષત ।
કર્ણદુઃશાસનાભ્યાં ચ રાજભિશ્ચાપિ સંવૃતમ્ ॥

નૃશંસ પાપભૂયિષ્ઠ ક્ષુદ્રકર્મસહાયવાન્ ।
પાપૈઃ સહાયૈઃ સંહત્ય પાપં કર્મ ચિકીર્ષસિ ॥

અશક્યમયશસ્યં ચ સદ્ભિશ્ચાપિ વિગર્હિતમ્ ।
યથા ત્વાદૃશકો મૂઢો વ્યવસ્યેત્કુલપાંસનઃ ॥

ત્વમિમં પુણ્ડરીકાક્ષમપ્રધૃષ્યં દુરાસદમ્ ।
પાપૈઃ સહાયૈઃ સંહત્ય નિગ્રહીતું કિલેચ્છસિ ॥

યો ન શક્યો બલાત્કર્તું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ।
તં ત્વં પ્રાર્થયસે મન્દ બાલશ્ચન્દ્રમસં યથા ॥

દેવૈર્મનુષ્યૈર્ગન્ધર્વૈરસુરૈરુરગૈશ્ચ યઃ ।
ન સોઢું સમરે શક્યસ્તં ન બુધ્યસિ કેશવમ્ ॥

દુર્ગ્રાહ્યઃ પાણિના વાયુર્દુસ્પર્શઃ પાણિના શશી ।
દુર્ધરા પૃથિવી મૂર્ધ્ના દુર્ગ્રાહ્યઃ કેશવો બલાત્ ॥

ઇત્યુક્તે ધૃતરાષ્ટ્રેણ ક્ષત્તાઽપિ વિદુરોઽબ્રવીત્ ।
દુર્યોધનમભિપ્રેક્ષ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રમમર્ષણમ્ ॥

દુર્યોધન નિબોધેદં વચનં મમ સામ્પ્રતમ્ । સૌભદ્વારે વાનરેન્દ્રો દ્વિવિદો નામ નામતઃ ।
શિલાવર્ષેણ મહતા છાદયામાસ કેશવમ્ ॥

ગ્રહીતુકામો વિક્રમ્ય સર્વયત્નેન માધવમ્ ।
ગ્રહીતું નાશકચ્ચૈનં તં ત્વં પ્રાર્થયસે બલાત્ ॥

પ્રાગ્જ્યોતિષગતં શૌરિં નરકઃ સહ દાનવૈઃ ।
ગ્રહીતું નાશકત્તત્ર તં ત્વં પ્રાર્થયસે બલાત્ ॥

અનેકયુગવર્ષાયુર્નિહત્ય નરકં મૃધે ।
નીત્વા કન્યાસહસ્રાણિ ઉપયેમે યથાવિધિ ॥

નિર્મોચને ષટ્સહસ્રાઃ પાશૈર્બદ્ધ્વા મહાસુરાઃ ।
ગ્રહીતું નાશકંશ્ચૈનં તં ત્વં પ્રાર્થયસે બલાત્ ॥

અનેન હિ હતા બાલ્યે પૂતના શિશુના તદા ।
ગોવર્ધનો ધારિતશ્ચ ગવાર્થે ભરતર્ષભ ॥

અરિષ્ટો ધેનુકશ્ચૈવ ચાણૂરશ્ચ મહાબલઃ ।
અશ્વરાજશ્ચ નિહતઃ કંસશ્ચારિષ્ટમાચરન્ ॥

જરાસન્ધશ્ચ વક્રશ્ચ શિશુપાલશ્ચ વીર્યવાન્ ।
બાણાશ્ચ નિહતઃ સઙ્ખ્યે રાજાનશ્ચ નિષૂદિતાઃ ॥

વરુણો નિર્જિતો રાજા પાવકશ્ચામિતૌજસા ।
પારિજાતં ચ હરતા જિતઃ સાક્ષાચ્છચીપતિઃ ॥

એકાર્ણવે ચ સ્વપતા નિહતૌ મધુકૈટભૌ ।
જન્માન્તરમુપાગમ્ય હયગ્રીવસ્તથા હતઃ ॥

અયં કર્તા ન ક્રિયતે કારણં ચાપિ પૌરુષે ।
યદ્યદિચ્છેદયં શૌરિસ્તત્તત્કુર્યાદયત્નતઃ ॥

તં ન બુધ્યસિ ગોવિન્દ ઘોરવિક્રમમચ્યુતમ્ ।
આશીવિષમિવ ક્રૂદ્ધં તેજોરાશિમનિન્દિતમ્ ॥

પ્રધર્ષયન્મહાબાહું કૃષ્ણમક્લિષ્ટકારિણમ્ ।
પતઙ્ગોઽગ્નિમિવાસાદ્ય સામાત્યો નભવિષ્યસિ ॥