મહાભારત · અધ્યાય 5.128

તતઃ પ્રહસ્ય દાશાર્હઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
દુર્યોધનમિદં વાક્યમબ્રવીત્કુરુસંસદિ ॥

લપ્સ્યસે વીરશયનં કામમેતદવાપ્સ્યસિ ।
સ્થિરો ભવ સહામાત્યો વિમર્દો ભવિતા મહાન્ ॥

યચ્ચૈતન્મન્યસે મૂઢ ન મે કશ્ચિદ્વ્યતિક્રમઃ ।
પાણ્ડવેષ્વિતિ તત્સર્વં નિબોધ ત્વં નરાધિપ ॥

શ્રિયાં સન્તપ્યમાનેન પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
ત્વયા દુર્મન્ત્રિતં દ્યૂતં સૌબલેન ચ ભારત ॥

કથં ચ જ્ઞાતયસ્તાત શ્રેયાંસઃ સાધુસમ્મતાઃ ।
તથાઽન્યાય્યમુપસ્થાતું જિહ્મેનાજિહ્મચારિણઃ ॥

અક્ષદ્યૂતં મહાપ્રજ્ઞ સતાં મતિવિનાશનમ્ ।
અસતાં તત્ર જાયન્તે ભેદાશ્ચ વ્યસનાનિ ચ ॥

તદિદં વ્યસનં ઘોરં ત્વયા દ્યૂતમુખં કૃતમ્ ।
અસમીક્ષ્ય સદાચારાન્સાર્ધં પાપાનુબન્ધનૈઃ ॥

કશ્ચાન્યો ભ્રાતૃભાર્યાં વૈ વિપ્રકર્તૃં તથાર્હતિ ।
આનીય ચ સભાં વ્યક્તં યથોક્તા દ્રૌપદી ત્વયા ॥

કુલીના શીલસમ્પન્ના પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ।
મહિષી પાણ્ડુપુત્રાણાં તથા વિનિકૃતા ત્વયા ॥

જાનન્તિ કુરવઃ સર્વે યથોક્તાઃ કુરુસંસદિ ।
દુઃશાસનેન કૌન્તેયાઃ પ્રવ્રજન્તઃ પરન્તપાઃ ॥

સમ્યગ્વૃત્તેષ્વલુબ્ધેષુ સતતં ધર્મચારિષુ ।
સ્વેષુ બન્ધુષુ કઃ સાધુશ્ચરેદેવમસામ્પ્રતમ્ ॥

નૃશંસાનામનાર્યાણાં તથા પરુષભાષણમ્ ।
કર્ણદુઃશાસનાભ્યાં ચ ત્વયા ચ બહુશઃ કૃતમ્ ॥

સહ માત્રા પ્રદગ્ધું તાન્બાલકાન્વારણાવતે ।
આસ્થિતઃ પરમો યત્નો ન સમૃદ્ધશ્ચ તત્તવ ॥

ઊષુશ્ચ સુચિરં કાલં પ્રચ્છન્નાઃ પાણ્ડવાસ્તદા ।
માત્રા સહૈકચક્રાયાં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને ॥

વિષેણ સર્પબન્ધૈશ્ચ યતિતાઃ પાણ્ડવાસ્ત્વયા ।
સર્વોપાયૈર્વિનાશાય ન સમૃદ્ધં ચ તત્તવ ॥

એવમ્બુદ્ધિઃ પાણ્ડવેષુ મિથ્યાવૃત્તિઃ સદા ભવાન્ ।
કથં તે નાપરાધોઽસ્તિ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ॥

એવંવૃત્તઃ કથં રાજ્યે સ્થાતુમર્હસિ પાપકૃત્ ।
સ રાજ્યાચ્ચ સુખાચ્ચૈવ હાસ્યસે કુલપાંસન ॥

યચ્ચૈભ્યો યાચમાનેભ્યઃ પિત્ર્યમંશં ન દિત્સતિ ।
તચ્ચ પાપ પ્રદાતાઽસિ ભ્રષ્ટૈશ્વર્યો નિપાતિતઃ ॥

કૃત્વા બહૂન્યકાર્યાણિ પાણ્ડવેષુ નૃશંસવત્ ।
મિથ્યાવૃત્તિરનાર્યઃ સન્નદ્ય વિપ્રતિપદ્યસે ॥

માતાપિતૃભ્યાં ભીષ્મેણ દ્રોણેન વિદુરેણ ચ ।
શામ્યેતિ મુહુરુક્તોસિ ન ચ શામ્યસિ પાર્થિવ ॥

શમે હિ સુમહાઁલ્લાભસ્તવ પાર્થસ્ય ચોભયોઃ ।
ન ચ રોચયસે રાજન્કિમન્યદ્બુદ્ધિલાઘવાત્ ॥

ન શર્મ પ્રાપ્સ્યસે રાજન્નુત્ક્રમ્ય સુહૃદાં વચઃ ।
અધર્મ્યમયશસ્યં ચ ક્રિયતે પાર્થિવ ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં બ્રુવતિ દાશાર્હે દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ।
દુઃશાસન ઇદં વાક્યમબ્રવીત્કરુસંસદિ ॥

ન ચેત્સન્ધાસ્યસે રાજન્સ્વેન કામેન પાણ્ડવૈઃ ।
બદ્ધ્વા કિલ ત્વાં દાસ્યન્તિ કુન્તીપુત્રાય કૌરવાઃ ॥

વૈકર્તનં ત્વાં ચ માં ચ ત્રીનેતાન્મનુજર્ષભ ।
પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રદાસ્યન્તિ ભીષ્મો દ્રોણઃ પિતા ચ તે ॥

ભ્રાતુરેતદ્વચઃ શ્રુત્વા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ ।
ક્રુદ્ધઃ પ્રાતિષ્ઠતોત્થાય મહાનાગ ઇવ શ્વસન્ ॥

વિદુરં ચ સોમદત્તં ચ મહારાજં ચ બાહ્લિકમ્ ।
કૃપં ચ સોમદત્તં ચ ભીષ્મં દ્રોણં જનાર્દનમ્ ॥

સર્વાનેતાનનાદૃત્ય દુર્મતિર્નિરપત્રપઃ ।
અશિષ્ટવદમર્યાદો માની માન્યાવમાનિતા ॥

તં પ્રસ્થિતમભિપ્રેક્ષ્ય ભ્રાતરો મનુજર્ષભમ્ ।
અનુજગ્મુઃ સહામાત્યા રાજાનશ્ચાપિ સર્વશઃ ॥

સભાયામુત્થિતં ક્રુદ્ધં પ્રસ્થિતં ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
દુર્યોધનમભિપ્રેક્ષ્ય ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽબ્રવીત્ ॥

ધર્માર્થાવભિસન્ત્યજ્ય સંરમ્ભં યોઽનુમન્યતે ।
હસન્તિ વ્યસને તસ્ય દુર્હૃદો નચિરાદિવ ॥

દુરાત્મા રાજપુત્રોઽયં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽનુપાયવિત્ ।
મિથ્યાભિમાની રાજ્યસ્ય ક્રોધલોભવશાનુગઃ ॥

કાલપક્વમિદં મન્યે સર્વં ક્ષત્રં જનાર્દન ।
સર્વે હ્યનુસૃતા મોહાત્પાર્થિવાઃ સહ મન્ત્રિભિઃ ॥

ભીષ્મસ્યાથ વચઃ શ્રુત્વા દાશાર્હઃ પુષ્કરેક્ષણઃ ।
ભીષ્મદ્રોણમુખાન્સર્વાનભ્યભાષત વીર્યવાન્ ॥

સર્વેષાં કુરુવૃદ્ધાનાં મહાનયમતિક્રમઃ ।
પ્રસહ્ય મન્દમૈશ્વર્યે ન નિયચ્છન્તિ યન્નૃપમ્ ॥

તત્ર કાર્યમહં મન્યે કાલપ્રાપ્તમરિન્દમાઃ ।
ક્રિયમાણે ભવેચ્છ્રેયસ્તત્સર્વં શ્રૃણુતાનઘાઃ ॥

પ્રત્યક્ષમેતદ્ભવતાં યદ્વક્ષ્યામિ હિતં વચઃ ।
ભવતામાનુકૂલ્યેન યદિ રોચેત ભારતાઃ ॥

પુત્રો વૈ ભોજરાજસ્ય દુરાચારો હ્યનાત્મવાન્ ।
જીવતઃ પિતુરૈશ્વર્યં હૃત્વા મૃત્યુવશં ગતઃ ॥

ઉગ્રસેનસુતઃ કંસઃ પરિત્યક્તઃ સ બાન્ધવૈઃ ।
જ્ઞાતીનાં હિતકામેન મયા શસ્તો મહામૃધે ॥

આહુકઃ પુનરસ્માભિર્જ્ઞાતિભિશ્ચાપિ સત્કૃતઃ ।
ઉગ્રસેનઃ કૃતો રાજા ભોજરાજન્યવર્ધનઃ ॥

સંસમેકં પરિત્યજ્ય કુલાર્થે સર્વયાદવાઃ ।
સમ્ભૂય સુખમેધન્તે ભારતાન્ધકવૃષ્ણયઃ ॥

અપિ ચાપ્યવદદ્રાજન્પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિઃ ।
વ્યૂઢે દેવાસુરે યુદ્ધેઽભ્યુદ્યતેષ્વાયુધેષુ ચ ॥

દ્વૈધીભૂતેષુ લોકેષુ વિનશ્યત્સુ ચ ભારત ।
અબ્રવીત્તુ તદા દેવો ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ ॥

પરાભવિષ્યન્ત્યસુરા દૈતેયા દાનવૈઃ સહ ।
આદિત્યા વસવો રુદ્રા ભવિષ્યન્તિ દિવૌસકઃ ॥

દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ ।
અસ્મિન્યુદ્ધે સુસન્ક્રુદ્ધા હનિષ્યન્તિ પરસ્પરમ્ ॥

વર્તમાનં જગત્સર્વં મુહૂર્તાન્ન ભવિષ્યતિ । ઇતિ મત્વાઽબ્રવીદ્ધર્મં પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિઃ ।
વરુણાય પ્રયચ્છૈતાન્બદ્ધ્વા દૈતેયદાનવાન્ ॥

એવમુક્તસ્તતો ધર્મો નિયોગાત્પરમેષ્ઠિનઃ ।
વરુણાય દદૌ સર્વાન્બદ્ધ્વા દૈતેયદાનવાન્ ॥

તાન્બદ્ધ્વા ધર્મપાશૈશ્ચ સ્વૈશ્ચ પાશૈર્જલેશ્વરઃ ।
વરુણઃ સાગરે યત્તો નિત્યં રક્ષતિ દાનવાન્ ॥

તથા દુર્યોધનં કર્ણં શકુનિં ચાપિ સૌબલમ્ ।
બદ્ધ્વા દુઃશાસનં ચાપિ પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રયચ્છત ॥

ત્યજેત્કુલાર્થે પુરુષં ગ્રામસ્યાર્થે કુલં ત્યજેત્ ।
ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્ ॥

રાજન્દુર્યોધનં બદ્ધ્વા તતઃ સંશામ્ય પાણ્ડવૈઃ ।
ત્વત્કૃતે ન વિનશ્યેયુઃ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભ ॥