મહાભારત · અધ્યાય 5.103

ઇયં ભોગવતી નામ પુરી વાસુકિપાલિતા ।
યાદૃશી દેવરાજસ્ય પુરી વર્યાઽમરાવતી ॥

એષ શેષઃ સ્થિતો નાગો યેનેયં ધાર્યતે સદા ।
તપસા લોકમુખ્યેન પ્રભાવસહિતા મહી ॥

શ્વેતાચલનિભાકારો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ।
સહસ્રં ધારયન્મૂર્ધ્નાં જ્વાલાજિહ્વો મહાબલઃ ॥

ઇહ નાનાવિધાકારા નાનાવિધવિભૂષણાઃ ।
સુરસાયાઃ સુતા નાગા નિવસન્તિ ગતવ્યથાઃ ॥

મણિસ્વસ્તિકચક્રાઙ્કાઃ કમણ્ડલુકલક્ષણાઃ ।
સહસ્રસંખ્યા બલિન સર્વે રૌદ્રાઃ સ્વભાવતઃ ॥

સહસ્રશિરસઃ કેચિત્કેચિત્પઞ્ચશતાનનાઃ ।
શતશીર્ષાસ્તથા કેચિત્કેચિત્રિશિરસોઽપિ ચ ॥

દ્વિપઞ્ચશિરસઃ કેચિત્કેચિત્સપ્તસુખાસ્તથા ।
મહાભોગા મહાકાયાઃ પર્વતાભોગભોગિનઃ ॥

બહૂનીહ સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
નાગાનામેકવંશાનાં યથાશ્રેષ્ઠં તુ મે શ્રુણુ ॥

વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કર્કોટકધનઞ્જયૌ ।
કાલીયો નહુષશ્ચૈવ કમ્બલાશ્વતરાવુભૌ ॥

બાહ્યકુણ્ડો મણિર્નાગસ્તથૈવાપૂરણઃ ખગઃ ।
વામનશ્ચૈલપત્રશ્ચ કુકુરઃ કુકુણસ્તથા ॥

આર્યકો નન્દકશ્ચૈવ તથા કલશપોતકૌ ।
કૈલાસકઃ પિઞ્જરકો નાગશ્ચૈરાવતસ્તથા ॥

સુમનોમુખો દધિમુખઃ શઙ્ખો નન્દોપનન્દકૌ ।
આપ્તઃ કોટરકશ્ચૈવ શિખી નિષ્ઠૂરિકસ્તથા ॥

તિત્તિરિર્હસ્તિભદ્રશ્ચ કુમુદો માલ્યપિણ્ડકઃ ।
દ્વૌ પદ્મૌ પુણ્ડરીકશ્ચ પુષ્પો મુદ્ગરપર્ણકઃ ॥

કરવીરઃ પીઠરકઃ સંવૃત્તો વૃત્ત એવ ચ ।
પિણ્ડારો બિલ્વપત્રશ્ચ મૂષિકાદઃ શિરીષકઃ ॥

દિલીપઃ શઙ્ખશીર્ષશ્ચ જ્યોતિષ્કોઽથાપરાજિતઃ ।
કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ કુહુરઃ કૃશકસ્તથા ॥

વિરજા ધારણશ્ચૈવ સુબાહુર્મુખરો જયઃ ।
બધિરાન્ધૌ વિશુણ્ડિશ્ચ વિરસઃ સુરસસ્તથા ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કશ્યપસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ ।
માતલે પશ્ય યદ્યત્ર કશ્ચિત્તે રોચતે વરઃ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

માતલિસ્ત્વેકમવ્યગ્રઃ સતતં સન્નિરીક્ષ્ય વૈ ।
પપ્રચ્છ નારદં તત્ર પ્રીતિમાનિવ ચાભવત્ ॥
માતલિરુવાચ ।

સ્થિતો ય એષ પુરતઃ કૌરવ્યસ્યાર્યકસ્ય તુ ।
દ્યુતિમાન્દર્શનીયશ્ચ કસ્યૈષ કુલનન્દનઃ ॥

કઃ પિતા જનની ચાસ્ય કતમસ્યૈષ ભોગિનઃ ।
વંશસ્ય કસ્યૈષ મહાન્કેતુભૂત ઇવ સ્થિતઃ ॥

પ્રણિધાનેન ધૈર્યેણ રૂપેણ વયસા ચ મે ।
મનઃ પ્રવિષ્ટો દેવર્ષે ગુણકેશ્યાઃ પતિર્વરઃ ॥
કણ્વ ઉવાચ ।

માતલિં પ્રીતમનસં દૃષ્ટ્વા સુમુખદર્શનાત્ ।
નિવેદયામાસ તદા માહાત્મ્યં જન્મ કર્મ ચ ॥
નારદ ઉવાચ ।

ઐરાવતકુલે જાતઃ સુમુખો નામ નાગરાટ્ ।
આર્યકસ્ય મતઃ પૌત્રો દૌહિત્રો વામનસ્ય ચ ॥

એતસ્ય હિ પિતા નાગશ્ચિકુરો નામ માતલે ।
નચિરાદ્વૈતનેયેન પઞ્ચત્વમુપપાદિતઃ ॥

તતોઽબ્રવીત્પ્રીતમના માતલિર્નારદં વચઃ ।
એષ મે રુચિતસ્તાત જામાતા ભુજગોત્તમઃ ॥

ક્રિયતામત્ર યત્નો વૈ પ્રીતિમાનસ્મ્યનેન વૈ ।
અસ્મૈ નાગાય વૈ દાતું પ્રિયાં દુહિતરં મુને ॥