મહાભારત · અધ્યાય 4.65

કર્ણં પરાજિતં દૃષ્ટ્વા પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્ ।
એતં માં પ્રાપયેદાનીં રથવૃન્દં પ્રહારિણામ્ ॥

યત્ર શાન્તનવો ભીષ્મઃ સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ ।
સુયુદ્ધં કાઙ્ક્ષમાણો વૈ રથે તિષ્ઠતિ દંશિતઃ ॥

તાલો વૈ કાઞ્ચનો યત્ર વજ્રવૈડૂર્યભૂષિતઃ ।
અતીવ સમરે ભાતિ માતરિશ્વપ્રકમ્પિતઃ ॥

દારુણં પ્રહરિષ્યામિ રથબૃન્દાનિ ધન્વિનામ્ ।
આદાસ્યામ્યહમેતેષાં ધનુર્જ્યાવેષ્ટનાનિ ચ ॥

અસ્યન્તં દિવ્યમસ્ત્રાણિ ચિત્રમુત્તર પશ્યસિ ॥

શતહ્રદાં જૃમ્ભમાણાં મેઘસ્થાં પ્રાવૃષીવ ચ ।
સુવર્ણપૃષ્ઠં ગાણ્ડીવં પશ્યન્તુ કુરવો મમ ॥

દક્ષિણેનાથ વામેન કતમેન સ્વિદસ્યતિ ।
ઇતિ માં શત્રવઃ સર્વે ન વિજ્ઞાસ્યન્તિ સારથે ॥

અસ્ત્રોદકાં હયાવર્તાં નાગનક્રાં રથહ્રદામ્ ।
નદીં પ્રસ્કન્દયિષ્યામિ પરલોકાપહારિણીમ્ ॥

પાણિપાદશિરઃપૃષ્ઠબાહુશઙ્ખચરાચરમ્ ।
વનં કુરૂણાં છેત્સ્યામિ ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તૂણીશયાઃ સુપુઙ્ખાગ્રા વિશિખા દુન્દુભિસ્વનાઃ ।
મયા પ્રમુક્તાઃ સન્ગ્રામે કુરૂન્ધક્ષ્યન્તિ સાયકાઃ ॥

ધ્વજવૃક્ષં શરતૃણં નાગાશ્વશ્વાપદાકુલમ્ . રથસિંહગણૈર્યુક્તં ધનુર્વલ્લિસમાકુલમ્ ।
વનમાદીપયિષ્યામિ કુરૂણામસ્ત્રતેજસા ॥

જયતો ભારતીં સેનામેકસ્ય મમ સંયુગે ।
શતં માર્ગા ભવિષ્યન્તિ પાવકસ્યેવ કાનને ॥

મયા ચક્રમિવાવિદ્ધં સૈન્યં દ્રક્ષ્યસિ કેવલમ્ . તાનહં રથનીડેભ્યઃ પરલોકાય શાત્રવાન્ ।
એકઃ પ્રદ્રાવયિષ્યામિ ચક્રપાણિરિવાસુરાન્ ॥

અસમ્ભ્રાન્તો રથે તિષ્ઠન્સમેષુ વિષમેષુ ચ ।
માર્ગમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તમપિ ભેત્સ્યામિ પર્વતમ્ ॥

અહમિન્દ્રસ્ય સન્ગ્રામે દ્વિષતો બલદર્પિતાન્ । માતલિં સારથિં કૃત્વા નિવાતકવચાન્રણે ।
હતવાન્સર્વતઃ સર્વાન્ધાવતો યુધ્યતસ્તદા ॥

નિવાતકવચાન્હત્વા ગાણ્ડીવાસ્ત્રૈઃ સહસ્રશઃ ।
પરં પારે સમુદ્રસ્ય હિરણ્યપુરમારુજમ્ ॥

હત્વા ષષ્ટિસહસ્રાણિ રથાનામુગ્રધન્વિનામ્ । પૌલોમાન્કાલકેયાંશ્ચ સમરે ભૃશદારુણાન્ ।
અસુરાનહનં ઘોરાન્રૌદ્રેણાસ્ત્રેણ સારથે ॥

અહમિન્દ્રાદ્દૃઢાં મુષ્ટિં બ્રહ્મણઃ ક્ષિપ્રહસ્તતામ્ ।
પ્રગાઢનિપુણં ચિત્રમતિવૃદ્ધં પ્રજાપતેઃ ॥

રૌદ્રં રુદ્રાદહં વેદ્મિ વારુણં વરુણાદપિ ।
સૌર્યં સૂર્યાદહં વેદ્મિ યામ્યં દણ્ડધરાદપિ ॥

અસ્ત્રમાગ્નેયમગ્નેશ્ચ વાયવ્યં માતરિશ્વનઃ ।
અન્યૈર્દેવૈરહં પ્રાપ્તઃ કો માં વિષહતે પુમાન્ ॥

અદ્ય ગાણ્ડીવનિર્મુક્તૈઃશરૌઘૈ રોમહર્ષણૈઃ ।
કુરૂણાં પાતયિષ્યામિ રથવૃન્દાનિ ધન્વિનામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમાશ્વાસિતસ્તેન વૈરાટિઃ સવ્યસાચિના ।
વ્યગાહત રથાનીકં ભીમં ભીષ્મસ્ય વાજિભિઃ ॥

રથિસિંહમનાધૃષ્યં જિગીષન્તં પરાન્રણે ।
અભ્યધાવત્તદૈવોગ્રો જ્યાં વિકર્ષન્ધનઞ્જયઃ ॥

દુઃશાસનોઽભ્યયાત્તૂર્ણમર્જુનં ભરતર્ષભઃ ॥

અન્યેઽપિ ચિત્રાભરણા યુવાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ ।
અભ્યયુર્ભીમધન્વાનો મૌવી પર્યસ્ય બાહુભિઃ ॥

દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ વૃષસેનો વિવિશતિઃ ।
અભીતા ભીમધન્વાનં પાણ્ડવં પર્યવારયન્ ॥

તસ્ય દુઃશાસનઃ ષષ્ટિં વામપાર્શ્વે સમાર્પયત્ ।
અસ્યતઃ પ્રતિસન્ધાય કુન્તીપુત્રસ્ય ધીમતઃ ॥

પુનશ્ચૈવ સ ભલ્લેન વિદ્ધ્વા વૈરાટિમુત્તરમ્ ।
દ્વિતીયેનાર્જુનં વીરં પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ॥

તસ્ય જિષ્ણુરુદાવૃત્ય ક્ષુરધારેણ કાર્મુકમ્ ।
પ્રાકૃન્તદ્ગૃધ્રપત્રેણ જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ ॥

અથૈનં પઞ્ચભિર્બાણૈઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ।
સોપયાતો રથોપસ્થાત્પાર્થબાણાભિપીડિતઃ ॥

સર્વા દિશશ્ચાભ્યપતદ્બીભત્સુરપારાજિતઃ । તં વિકર્ણઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગૃધ્રપક્ષૈઃ શિલાશિતૈઃ ।
વિવ્યાધ પરવીરધ્નમર્જુનં ધૃતરાષ્ટ્રજઃ ॥

તતસ્તમપિ કૌન્તેયઃ શરેણ નતપર્વણા ।
લલાટેઽભ્યહનદ્ગાઢં સ વિદ્ધઃ પ્રાદ્રવદ્ભયાત્ ॥

તતઃ પાર્થમુપાદ્રુત્ય દુસ્સહઃ સવિવિંશતિઃ ।
અવાકિરચ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરીપ્સન્ભ્રાતરં રણે ॥

તાવુભૌ ગૃધ્રપત્રાભ્યાં નિશિતાભ્યાં ધનઞ્જયઃ ।
વિવ્યાધ યુગપદ્વ્યગ્રસ્તયોર્વાહાનસૂદયત્ ॥

તૌ હતાશ્વૌ તુ વિદ્ધાઙ્ગૌ ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજાવુભૌ ।
અભિપત્ય રથૈરન્યૈરપનીતૌ પદાનુગૈઃ ॥

વ્યદ્રાવયદશેષાંશ્ચ ધૃતરાષ્ટ્રસુતાંસ્તદા ।
વિદ્રાવ્ય ચ રણે પાર્થો રણભૂમિં વ્યરાજયત્ ॥

કિરીટમાલી કૌન્તેયો લબ્ધલક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ।
પાતયન્નુત્તમાઙ્ગાનિ બાહૂશ્ચ પરિઘોપમાન્ ॥

અશેરત મહાવીરાઃ શતશો રુક્મમાલિનઃ ॥

કમલદિનકરેન્દુસન્નિભૈઃ સિતદશનૈઃ સુમુખાક્ષિનાસિકૈઃ ।
રુચિરમકરકુણ્ડલૈર્મહી પુરુષશિરોભિરથાસ્તૃતા બભૌ ॥

સુનસં ચારુદીપ્તાશ્ચં ક્લૃપ્તશ્મશ્રુ સ્વલન્કૃતમ્ ।
અદૃશ્યત શિરશ્છિન્નમનેકં હેમકુણ્ડલમ્ ॥

એવં તત્પ્રહતં સૈન્યં સમન્તાત્પ્રદ્રુતં ભયાત્ ॥

અથ દુર્યોધનઃ કર્ણઃ સૌબલઃ શકુનિસ્તદા ।
દ્રોણશ્ચ દ્રોણપુત્રશ્ચ કૃપશ્ચાતિરથો રણે ॥

સહિતા વિજયં તત્ર યોધયન્તો મહારથાઃ ।
વિષ્ફારયન્તશ્ચાપાનિ બલવન્તિ મહાબલાઃ ॥

તતઃ કીર્ણપતાકેન રથેનાદિત્યવર્ચસા ।
પુનરાવૃત્ય માર્ગસ્થં દદૃશુર્વાનરધ્વજમ્ ॥

તે મહાસ્ત્રૈર્મહેષ્વાસાઃ પરિવાર્ય ધનઞ્જયમ્ ।
અભ્યવર્ષન્સુસન્ક્રુદ્ધા મહામેઘા ઇવાચલમ્ ॥

શરૌઘાન્સમ્યગસ્યન્તો જીમૂતા ઇવ શારદાઃ ।
યુદ્ધે તસ્થુર્મહાવીર્યાઃ પ્રતપન્તઃ કિરીટિનમ્ ॥

ઇષુભિર્બહુભિસ્તૂર્ણં નિશિતૈર્લોમવાપિભિઃ ।
અદૂરાત્પ્રત્યવસ્થાય પાણ્ડવં સમયોધયન્ ॥

તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુસ્તમૈન્દ્રં પઞ્ચવાર્ષિકમ્ ।
અસ્ત્રમાદિત્યસન્કાશં ગાણ્ડીવે સમયોજયત્ ॥

નાક્ષણાં ન ચ ચક્રાણાં ન રથાનાં ન વાજિનામ્ ।
અઙ્ગુલાદ્દવ્યઙ્ગુલાદ્વાપિ વિવૃતં પ્રત્યદૃશ્યત ॥

યથા રશ્મિભિરાદિત્યો વૃણુતે સર્વતો દિશમ્ ।
એવં કિરીટિના મુક્તં સર્વં પ્રાચ્છાદયઞ્જગત્ ॥

યથા બલાહકે વિદ્યુત્પાવકો વા શિલોચ્ચયે ।
તથા ગાણ્ડીવમભવચ્ચક્રાભુધમિવાતતમ્ ॥

યથા વર્ષતિ પર્જન્યો વિદ્યુત્પતતિ પર્વતે ।
વિસ્ફૂર્જિતા દિશઃ સર્વા જ્વલદ્ગાણ્ડીવમાવૃણોત્ ॥

ત્રસ્તાશ્ચ રથિનઃક સર્વે ચૈન્દ્રમસ્ત્રં વિકુર્વતિ । સર્વે શાન્તિપરા યોધાઃ સ્વચિત્તં નાભિજઝિરે ।
સહિતા દ્રોણભીષ્માભ્યાં પ્રમોહગતચેતનાઃ ॥

તાનિ સર્વાણિ સૈન્યાનિ ભગ્નાનિ ભરતર્ષભ ।
પ્રાદ્રવન્ત દિશઃ સર્વા ભયાદ્વૈ સવ્યસાચિનઃ ॥