મહાભારત · અધ્યાય 4.63

તતો ભીષ્મઃ શરાનષ્ટૌ ધ્વજે પાર્થસ્ય વીર્યવાન્ ।
સમાર્પયન્મહાવેગાજ્જ્વલતઃ પન્નગાનિવ ॥

તે ધ્વજં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સમાસાદ્ય પતત્રિણઃ ।
ધ્વજસ્થં કપિમાજઘ્નુઃ ધ્વજાગ્રનિલયાંશ્ચ તાન્ ॥

સારથિં ચ હયાંશ્ચાસ્ય વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ ।
ઉરસ્યતાડયત્પાર્થં ત્રિભિરેવાયસૈઃ શરૈઃ ॥

તતોઽર્જુનઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિદ્ધ્વા કુરુપિતામહમ્ ।
ધ્વજં ચ સારથિં ચાપિ વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ ॥

તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં રોમહર્ષણમદ્ભુતમ્ ।
ભીષ્મસ્ય સહ પાર્થેન બલિવાસવયોરિવ ॥

સન્તતં શરજાલાભિરાકાશં સમપદ્યત ।
અમ્બુદૈરિવ ધારાભિસ્તયોઃ કાર્મુકનિઃસૃતૈઃ ॥

ભલ્લૈર્ભલ્લાઃ સમાહત્ય કુરુપાણ્ડવયો રણે ।
અન્તરિક્ષે વ્યરાજન્ત ખદ્યોતાઃ પ્રાવૃષીવ હિ ॥

અગ્નિવક્રોપમં ઘોરં મણ્ડલીકૃતમાહવે ।
ગાણ્ડીવમભવઞ્જિષ્ણોઃ સવ્યં દક્ષિણમસ્યતઃ ॥

પર્વતં વારિધારાભિશ્છાદયન્નિવ તોયદઃ ।
અર્જુનશ્છાદયદ્ભીષ્મં શરવર્ષૈરનેકશઃ ॥

તાં સમુદ્રમિવોદ્ધૂતાં શરવૃષ્ટિં સમુદ્યતામ્ ।
વ્યધમત્સાયકૈર્ભીષ્મઃ સોર્જુનં ચ ન્યવારયત્ ॥

તતસ્તાનિ વિસૃષ્ટાનિ શરજાલાનિ સઙ્ઘશઃ ।
આહતાનિ વ્યશીર્યન્તં અર્જુનસ્ય રથં પ્રતિ ॥

તતઃ કનકપુઙ્ખાગ્રૈઃ શિતૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
પતદ્ભિઃ ખગવાજૈશ્ચ દ્યૌરાસીત્સંવૃતા શરૈઃ ॥

તતઃ પ્રાસૃજદુગ્રાણિ શરજાલાનિ પાણ્ડવઃ ।
તાવન્તિ શરજાલાનિ ભીષ્મઃ પાર્થાય પ્રાહિણોત્ ॥

સાશ્વં સસૂતં સરથં સ પાર્થં સમાચિનોદ્ભારતો વત્સદન્તૈઃ ।
પ્રચ્છાદયામાસ દિશશ્ચ સર્વા નભશ્ચ બાણૈસ્તપનીયપુઙ્ખૈઃ ॥

તતો દેવર્ષિગન્ધર્વાઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્ ।
દુષ્કરં કૃતવાન્ભીષ્મો યદર્જુનમવારયત્ ॥

બલવાનર્જુનો દક્ષઃ ક્ષિપ્રકારી ચ પાણ્ડવઃ ।
કોઽન્યઃ સમર્થઃ પાર્થસ્ય વેગં ધારયિતું રણે ॥

ઋતે શાન્તનવાદ્ભીષ્માત્કૃષ્ણાદ્વા દેવકીસુતાત્ ।
આચાર્યવરમુખ્યાદ્વા ભારદ્વાજાન્મહાબલાત્ ॥

અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય ક્રીડતઃ પુરુષોત્તમૌ ।
ચક્ષૂંષિ સર્વભૂતાનાં મોદયન્તૌ મહાબલૌ ॥

પ્રાજાપત્યં તથૈવૈન્દ્રમાગ્નેયં ચ સુદારુણમ્ . કૌબેરં વારુણં ચૈવ યામ્યં વાયવ્યમેવ ચ ।
પ્રયુઞ્જાનૌ મહાત્માનૌ સમરે તૌ વિરેજતુઃ ॥

વિસ્મિતાન્યથ ભૂતાનિ તૌ દૃષ્ટ્વા સંયુગે તદા ।
સાધુ પાર્થ મહાબાહો સાધુ ભીષ્મેતિ ચાબ્રુવન્ ॥

નૈતદન્યો મનુષ્યેષુ પ્રદર્શયિતુમાહવે ।
મહાસ્રાણાં સમ્પ્રયોગં સમરે ભીષ્મપાર્થયોઃ ॥

એવં સર્વાસ્ત્રવિદુષોરસ્ત્રયુદ્ધમવર્તત ॥

અથ જિષ્ણુરુદાવૃત્ય શિતધારેણ કાર્મુકમ્ ।
ન્યકૃન્તદ્ગૃધ્રપત્રેણ શાતકુમ્ભપરિષ્કૃતમ્ ॥

નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભીષ્મોઽન્યત્કાર્મુકં રણે ।
સમાદાય નરવ્યાઘ્રઃ સજ્યં ચક્રે મહાબલઃ ॥

શરાંશ્ચ સુબહુન્ક્રુદ્ધો મુમોચાશુ ધનઞ્જયે . અર્જુનોપિ શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્ભીષ્માય નિશિતાન્બહૂન્ ।
ચિક્ષેપ ચ મહાતેજાસ્તથા ભીષ્મશ્ચ પાણ્ડવે ॥

તયોર્દિવ્યાસ્ત્રવિદુષોરસ્યતોરનિશં શરાન્ ।
ન વિશેષસ્તદા રાજન્દૃશ્યતે સુમહાત્મનોઃ ॥

અથાવૃણોદ્દશ દિશઃ શરૈરતિરથસ્તદા ।
કિરીટમાલી કૌન્તેયઃ શૂરં શાન્તનવં તથા ॥

અતીવ પાણ્ડવો ભીષ્મં ભીષ્મશ્ચાતીવ પાણ્ડવમ્ ।
બભૂવ તત્ર સઙ્ઘેઽસ્મિન્લોકે રાજંસ્તદદ્ભુતમ્ ॥

પાણ્ડવેન હતાઃ શૂરા ભીષ્મસ્ય રથરક્ષિણઃ ।
શેરતે સ્મ મહાબાહો કૌન્તેયસ્યાભિતો રથમ્ ॥

તતો ગાણ્ડીવનિર્મુક્તા નિરમિત્રં ચિકીર્ષવઃ ।
અસક્તાઃ પુઙ્ખસંસક્તાઃ શ્વેતવાહનપત્રિણઃ ॥

નિષ્પતન્તો રથાત્તસ્ય ધૌતા હૈરણ્યવાસસઃ ।
આકાશે પ્રત્યદૃશ્યન્ત હંસાનામિવ પઙ્ક્તયઃ ॥

તસ્ય તદ્દિવ્યમસ્ત્રં હિ પ્રગાઢં ચિત્રમસ્યતઃ ।
પ્રેક્ષન્તે સ્માન્તરિક્ષસ્થાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતો ગન્ધર્વશ્ચિત્રમદ્ભુતમ્ ।
શશંસ દેવરાજાય ચિત્રસેનઃ પ્રતાપવાન્ ॥

પશ્યેમાનરિનિર્દારાન્સંસક્તાનિવ ગચ્છતઃ ।
ચિત્રરૂપમિદં જિષ્ણોર્દિવ્યમસ્ત્રમુદીર્યતઃ ॥

નેદં મનુષ્યાઃ શ્રદ્દધ્યુર્ન હીદં તેષુ વિદ્યતે ।
સૌરાણાં ચ મહાસ્રાણાં વિચિત્રોઽયં સમાગમઃ ॥

મધ્યન્દિનગતં સૂર્યં પ્રતપન્તમિવામ્બરે ।
ન શક્નુવન્તિ સૈન્યાનિ પાણ્ડવં પ્રસમીક્ષિતુમ્ ॥

ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણાવુભૌ શૂરૌ મહીક્ષિતામ્ ।
ઉભૌ વિચિત્રકર્માણાવુભૌ યુધિ દુરાસદૌ ॥

ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ પાર્થભીષ્મસમાગમમ્ । પૂજયામાસ દિવ્યેન પુષ્પવર્ષેણ ભારત ॥ 4-63-39અ[અશ્વત્થામા તતોઽભ્યેત્ય દ્રુતં કર્ણમભાષત . અહમેકો હનિષ્યામિ સમેતાન્સર્વપાણ્ડવાન્ ॥

ઇતિ કર્મ સમક્ષં મે સભામધ્યે ત્વયોદિતમ્ ।
ન તુ તત્કૃતમેકસ્માદ્ભીતો ધાવસિ સૂતજ ॥

વૈચિત્રવીર્યજાઃ સર્વે ત્વામાશ્રિત્ય પૃથાસુતાન્ ।
જેતુમિચ્છન્તિ સન્ગ્રામે ભવાન્યુધ્યસ્વ ફલ્ગુનમ્ ॥

અશ્વત્થામોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા દુર્યોધનસ્તદા ।
પ્રત્યુવાચ રુષા દ્રૌણિં કર્ણપ્રિયચિકીર્ષયા ॥

મા માનભઙ્ગં વિપ્રેન્દ્ર કુરુ વિશ્રુતકર્મણઃ ।
માનભઙ્ગેન રાજ્ઞાં તુ બલહાનિર્ભવિષ્યતિ ॥

શૂરા વદન્તિ સન્ગ્રામે વાચા કર્માણિ કુર્વતે ।
પરાક્રમન્તિ સન્ગ્રામે સ્વસ્ય વીર્યાનુસારતઃ ॥

તસ્માત્તં નાર્હતિ ભવાન્ગર્હિતું શૂરસમ્મતમ્ . રાજ્ઞૈવમુક્તઃ સ દ્રૌણિર્ગતરોષોઽભવત્તદા ॥ ]

તતો ભીષ્મઃ શાન્તનવો બાણાન્પાર્શ્વે સમાર્પયત્ । અસ્યતઃ પ્રતિસન્ધાય વિવૃતં સવ્યસાચિનઃ

તતઃ પ્રસહ્ય બીભત્સુઃ પૃથુધારેણ કાર્મુકમ્ ।
ન્યકૃન્તદ્ગૃધ્રપત્રેણ ભીષ્મસ્યામિતતેજસઃ ॥

અથૈનં દશભિઃ પશ્ચાત્પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ।
યતમાનં પરાક્રાન્તં કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ ॥

સ પીડિતો મહાબાહુર્ગૃહીત્વા રથકૂબરમ્ ।
ગોઙ્ગેયો યુધિ દુર્ધર્ષસ્તસ્થૌ દીપ ઇવાતુરઃ ॥

તં વિસઞ્જ્ઞમપોવાહ સંયન્તા રથવાજિનામ્ ।
ઉપદેશમનુસ્મૃત્ય રક્ષમાણો મહારથમ્ ॥

પરાક્રમે ચ શૌર્યે ચ વીર્યે સત્ત્વે બલે રણે ।
શસ્ત્રાસ્ત્રેષુ ચ સર્વેષુ લાઘવે દૂરપાતને ॥

યસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે પિતૃદત્તવરશ્ચ યઃ । જિતશ્રમો જિતારાતિર્નિસ્તન્દ્રિઃ ખેદવર્જિતઃ ।
યઃ સ્વેચ્છામરણઃ શૂરઃ પિતૃશુશ્રૂષણે રતઃ ॥

દુર્યોધનહિતાર્થાય યુદ્ધ્વા પાર્થેન સન્ગરે ।
પૃથાસુતહિતાર્થાય પરાજિત ઇવાભવત્ ॥