મહાભારત · અધ્યાય 4.50

કૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા કર્ણો રાજન્યુધામ્પતિઃ ।
પુનઃ પ્રોવાચ સંરબ્ધો ગર્હયન્બ્રાહ્મણં કૃપમ્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

લક્ષયામ્યહમાચાર્યં ભયાદ્ભક્તિં ગતં રિપૌ ।
ભીતેન હિ ન યોદ્ધવ્યમહં યોત્સ્યે ધનઞ્જયમ્ ॥ 2 ॥

નનુ વારુણમાગ્નેયં યામ્યં વાયવ્યમેવ ચ ।
અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરશ્ચૈવ સત્વહીનસ્ય તે વૃથા ॥

મિત્રકાર્યં કૃતમિદં પિતાપુત્રૈર્મહારથૈઃ ।
ભર્તૃપિણ્ડશ્ચ નિર્વિષ્ટો યથેષ્ટં ગન્તુમર્હથ ॥

ભિક્ષાં હરસ્વ નિત્યં ત્વં યજ્ઞાનનુચરસ્વ ચ ।
આમન્ત્રણાનિ ભુઙ્ક્ષાદ્ય માઽસ્માન્યુદ્ધેન ભીષય ॥

ભાર્ગવાસ્ત્રં મયા મુક્તં નિર્દહેત્પૃથિવીમિમામ્ ।
કિં પુનઃ પાણ્ડુપુત્રાણામેકમર્જુનમાહવે ॥

આગમિષ્યન્તિ પદવીં માત્સ્યાઃ પાણ્ડવમાશ્રિતાઃ ।
કીચકાનાં તુ બલિનાં શત્રુસેનાવમર્દિનામ્ ॥

તાનહં નિહનિષ્યામિ ભવતા ગમ્યતાં ગૃહમ્ ।
કિં વેદવાદિનાં કાર્યં પરસ્નેહાનુભાષિણામ્ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા અશ્વત્થામા પ્રતાપવાન્ ।
ઉવાચ વદતાંશ્રેષ્ઠો દુર્યોધનમવેક્ષ્ય ચ ॥

ન ચ તાવઞ્જિતા ગાવો ન ચ સીમાન્તરં ગતાઃ ।
ન હાસ્તિનપુરં પ્રાપ્તાસ્ત્વં ચ કર્ણ વિકત્થસે ॥

બહૂનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ પઠન્તિ દ્વિજસત્તમાઃ ।
તેષુ કિંસ્વિદિદં દૃષ્ટં દ્યૂતે જીયેત યન્નૃપઃ ॥

સન્ગ્રામાન્વિપુલાઞ્જિત્વા લબ્ધા ચ વિપુલં ધનમ્ ।
વિજિત્ય ચ મહીં કૃત્સ્નાં નેહ કત્થન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥

પચત્યગ્નિરવાક્યસ્તુ તૂષ્ણીં ભાતિ દિવાકરઃ ।
તૂષ્ણીં ધારયતે લોકાન્વસુધા સચરાચરાન્ ॥

ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય કર્માણિ વિહિતાનિ મહર્ષિભિઃ ।
ધનં યૈરધિગન્તવ્યં યચ્ચ કુર્વન્ન દુષ્યતિ ॥

અધીત્ય બ્રાહ્મણો વેદાન્યાજયેત યજેત વા ।
ક્ષત્રિયો ધનમાહૃત્ય યજેતૈવ ન યાજયેત્ ॥

વૈશ્યોઽધિગમ્ય વિત્તાનિ વાર્તાકર્માણિ કારયેત્ ॥

શૂદ્રઃ શુશ્રૂષણં કુર્યાત્રિષુ વર્ણેષુ નિત્યશઃ ।
વન્દનાયોગવિધિભિર્વૈતસીં વૃત્તિમાશ્રિતઃ ॥

વર્તમાના યથાશાસ્ત્રં પ્રાપ્ય ચાપિ મહીમિમામ્ ।
પ્રકુર્વન્તિ મહાભાગા યજ્ઞાન્સુવિપુલાનપિ ॥

કા જાતિસ્તેષુ સૂતેયં કેઽપિ મન્ત્રાઃ ક્રિયાશ્ચ કાઃ ।
કેયં વર્ણેષુ યા રાજ્ઞો વક્તૃભોક્તૃનિયન્તૃષુ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

દુર્યોધનમભિપ્રેક્ષ્ય કર્ણં ચ કુરુસંસાદ ।
અશ્વત્થામા ભૃશં ક્રુદ્ધો દુર્યોધનમતર્જયત્ ॥

પ્રાપ્ય દ્યૂતેન કો રાજ્યં ક્ષત્રિયઃ સ્તોષ્ટુર્મહતિ ।
તથા નૃશંસરૂપોયં ધાર્તરાષ્ટ્રશ્ચ નિર્ઘૃણઃ ॥

તથાઽધિગમ્ય વિત્તાનિ કો વિકત્થેદ્વિચક્ષણઃ ।
નિકૃત્યા વઞ્ચનાયોગૈશ્ચરન્વૈતંસિકો યથા ॥

કતમદ્દ્વૈરથં યુદ્ધં યત્રાજૈષીર્ધનઞ્જયમ્ ।
નકુલં સહદેવં વા ધનં યેષાં ત્વયા હૃતમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરો જિતઃ કસ્મિન્ભીમશ્ચ બલિનાંવરઃ ।
ઇન્દ્રપ્રસ્થં ત્વયા કસ્મિન્સન્ગ્રામે નિર્જિતં પુરા ॥

તથૈવ કતમદ્યુદ્ધં યસ્મિન્કૃષ્ણા જિતા ત્વયા ।
એકવસ્ત્રા સભાં નીતા ક્ષુદ્રકર્મન્રજસ્વલા ॥

મૂલમેષાં મહત્કૃત્તં સારાર્થી ચન્દનં યથા ।
ક્ષુદ્રં કર્મ સમાસ્થાય તત્ર કિં વિદુરોઽબ્રવીત્ ॥

યથાશક્તિ મનુષ્યાણામમર્ષં લક્ષયામહે ।
અન્યેષામપિ સત્વાનામપિ કીટપિપીલિકૈઃ ॥

દ્રૌપદ્યાઃ સમ્પરિક્લેશં ન ક્ષન્તું પાણ્ડવોઽર્હતિ ।
ક્ષયાય ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં પ્રાદુર્ભૂતો ધનઞ્જયઃ ॥

ત્વં પુનઃ પણ્ડિતો ભૂત્વા હ્યાચાર્યં ક્ષેપ્તુમિચ્છસિ ।
વૈરાન્તકરણો જિષ્ણુર્ન નઃ શેષં કરિષ્યતિ ॥

નૈવ દેવા ન ગન્ધર્વા નાસુરા ન ચ રાક્ષસાઃ ।
ભયાદિહ ન યુદ્ધ્યેરન્પાણ્ડુપુત્રેણ ધીમતા ॥

યં યમેકોપિ સન્ક્રુદ્ધઃ સન્ગ્રામે નિપતિષ્યતિ ।
વૃક્ષં ગરુડવદ્વેગાદ્વિનિહત્યાન્તમેષ્યતિ ॥

ત્વત્તો વિશિષ્ટં વીર્યેણ ધનુષ્યમરરાટ્સમમ્ ।
વાસુદેવસમં યુદ્ધે તં પાર્થં કો ન પૂજયેત્ ॥

દેવં દૈવેન યુદ્ધ્યેત માનુપેણ ચ માનુપમ્ ।
અસ્ત્રં હ્યસ્ત્રેણ યો હન્યાત્કોઽર્જુનેન સમઃ પુમાન્ ॥

પુત્રાદનવમઃ શિષ્ય ઇતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ।
એતેનાપિ નિમિત્તેન પ્રિયો દ્રોણસ્ય પાણ્ડવઃ ॥

યથા ત્વમકરોર્દ્યૂતમિન્દ્રપ્રસ્થં યથાઽહરઃ ।
યથાઽનૈષીઃ સભાં કૃષ્ણાં તથા યુધ્યસ્વ પાણ્ડવં ॥

અયં તે માતુલઃ પ્રાજ્ઞઃ ક્ષત્રધર્મસ્ય કોવિદઃ ।
દુર્દ્યૂતદેવી ગાન્ધારઃ શકુનિર્યુદ્ધ્યતામિહ ॥

નાક્ષાન્ક્ષિપતિ ગાણ્ડીવં ન કૃતં દ્વાપરં ન ચ ।
જ્વલતો નિશિતાન્બાણાંસ્તાંસ્તાન્ક્ષિપતિ ગાણ્ડિવં ॥

ન હિ ગાણ્ડીવનિર્મુક્તા ગૃધ્રપક્ષાઃ સુતેજનાઃ ।
નાન્તરેષ્વવતિષ્ઠન્તે ગિરીણામપિ દારણાઃ ॥

અન્તકઃ પવનો મૃત્યુસ્તથાઽગ્નિર્બડવામુખઃ ।
કુર્યુરેતે ક્વચિચ્છેષં ન તુ ક્રુદ્ધો ધનઞ્જયઃ ॥

યથા સભાયાં દ્યૂતં ત્વં માતુલેન મહાકરોઃ ।
તથા યુદ્ધસ્વ સન્ગ્રામે સૌબલેન સુરક્ષિતઃ ॥

યુદ્ધ્યતાં કામમાચાર્યો નાહં યોત્સ્યે ધનઞ્જયમ્ ।
મત્સ્યો હ્યસ્માભિરાયોધ્યો યદ્યાગચ્છેદ્ગવામ્પદમ્ ॥