મહાભારત · અધ્યાય 4.40

તં દૃષ્ટ્વા ક્લીબરૂપેણ રથસ્થં રથિપુઙ્ગવમ્ ।
શમીમભિમુખં યાન્તં રથમારોપ્ય ચોત્તરમ્ ॥

દ્રોણભીષ્માદયઃ શૂરાઃ કુરૂણાં રથિસત્તમાઃ ।
વિત્રસ્તમનસશ્ચાસન્ધનઞ્જયકૃતાદ્ભયાત્ ॥

તાનવેક્ષ્ય હતોત્સાહાનુત્પાતાનપિ ચાદ્ભુતાન્ ।
ગુરુઃ શસ્ત્રભૃતાંશ્રેષ્ઠો ભારદ્વાજોઽભ્યભાષત ॥

સ્વરાશ્ચ વાતાઃ સંયાન્તિ રૂક્ષાઃ પરુષનિસ્વનાઃ ।
ભસ્મવર્ષપ્રકાશેન તમસા સંવૃતં નભઃ ॥

રૂક્ષવર્ણાશ્ચ જલદા દૃશ્યન્તેઽદ્ભુતદર્શનાઃ ।
નિઃસરન્તિ ચ કોશેભ્યઃ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥

શિવાશ્ચ વિનદન્ત્યેતા દીપ્તાયાં દિશિ દારુણાઃ ।
હયાશ્ચાશ્રૂણિ મુઞ્ચન્તિ ધ્વજાઃ કમ્પન્ત્યકમ્પિતાઃ ॥

યાદૃશાન્યત્ર દૃશ્યન્તે રૂપાણિ વિવિધાનિ ચ ।
યત્તા ભવન્તસ્તિષ્ઠન્તુ યુદ્ધં સ્યાત્સમુપસ્થિતમ્ ॥

રક્ષધ્વમપિ રાજાનં વ્યૂહધ્વં વાહિનીમપિ ।
વૈશસં ચ પ્રતીક્ષધ્વં રક્ષધ્વં ચાપિ ગોધનમ્ ॥

એષ વીરો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ ।
આગતઃ ક્લીબવેષેણ પાર્થો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥

એતાવદુક્ત્વા વચનં ભીષ્મમાલોક્ય ચાબ્રવીત્ ॥

નદીજ લઙ્કેશવનારિકેતુર્નગાહ્વયો નામ નગારિસૂનુઃ ।
ગત્યા સુરેશઃ ક્વચિદઙ્ગનેવ ગુરુર્બભાષે વચનં તદાનીમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા સઞ્જ્ઞયા દ્રોણસ્તૂષ્ણીમાસીદ્વિશામ્પતે ।
ભારદ્વાજવચઃ શ્રુત્વા ગાઙ્ગેયઃ સઞ્જ્ઞયાઽબ્રવીત્ ॥

અતીતં ચક્રમસ્માકં વિષયાન્તરમાગતાઃ . અતીતઃ સમયશ્ચોક્ત અસ્માભિર્યઃ સભાતલે ।
ન ભયં શત્રુતઃ કાર્યં શઙ્કાં ત્યજ નરર્ષભ ॥

દેવવ્રતેનૈવમુક્તે વચને હિતકારિણા ।
દુર્યોધનમથાલોક્ય સઞ્જ્ઞયા દ્રોણ અબ્રવીત્ ॥

એષ વીરો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ ।
આગતઃ ક્લીબરૂપેણ પાર્થો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥

એષ પાર્થો હિ વિક્રાન્તઃ સવ્યસાચી પરન્તપઃ ।
યે જેતારો મહીપાનામમુના કુરવો હતાઃ ॥

યસ્મિઞ્જાતે મહી કૃત્સ્ના નિર્ભરોચ્છ્વાસિતાઽભવત્ ।
યેન મે દક્ષિણા દત્તા બદ્ધ્વા દ્રુપદમોજસા ॥

વિદ્ધ્વા વિયદ્ગતં લક્ષ્યં વિનિર્જિત્ય ચ પાર્થિવાન્ ।
નિર્જિતા યેન પાઞ્ચાલી પુરા યેન સ્વયંવરે ॥

ખાણ્ડવે યેન સન્તૃપ્તો વહ્નિર્જિત્વા સુરાસુરાન્ ।
પરિણીતા સુભદ્રા ચ યેન નિર્જિત્ય યાદવાન્ ॥

નિર્જિતો યેન યુદ્ધેન ત્રિપુરારિઃ સ્મરાર્દનઃ ॥

ગત્વા ત્રિવિષ્ટપં યેન જિતેન્દ્રા દાનવા યુધિ . નિવાતકવચા રાજન્દાનવાનાં ત્રિકોટયઃ ।
નિર્જિતાઃ કાલકેયાશ્ચ હિરણ્યપુરવાસિનઃ ॥

યેન ત્વં મોચિતો બદ્ધશ્ચિત્રસેનેન તદ્વને ॥

યેન ગત્વોત્તરં મેરોરાનિનાય મહદ્ધનમ્ ।
યાજિતો ધર્મસૂનુશ્ચ નૃપાન્સર્વાન્વિજિત્ય ચ ॥

યસ્મિઞ્શૌર્યં ચ વીર્યં ચ તેજો ધૈર્યં પરાક્રમઃ . ઔદાર્યં ચૈવ ગામ્ભીર્યં શ્રીર્હ્રીર્ધર્મો દયાઽર્જવમ્ ।
એવમાદિગુણોપેતઃ સોયં પાર્થો ન સંશયઃ ॥

નાજિત્વા વિનિવર્તેત સર્વાનપિ મરુદ્ગણાન્ ॥

ક્લેશિતશ્ચ વને શૂરો વાસવેન ચ શિક્ષિતઃ । અમર્ષવશમાપન્નો યોત્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
ન હ્યસ્ય પ્રતિયોદ્ધારમન્યં પશ્યામિ કૌરવ ॥

મહાદેવોપિ પાર્થેન શ્રૂયતે યુદ્ધતોષિતઃ ।
કિરાતવેષપ્રચ્છન્નો ગિરૌ હિમવતિ પ્રભુઃ ॥

ઇત્યેવંવાદિનં દ્રોણં કર્ણઃ ક્રુદ્ધોઽભ્યભાષત ॥

સદા ભવાન્ફલ્ગુનસ્ય ગુણાનસ્માસુ કત્થસે ।
ન ચાર્જુનઃ કલાપૂર્ણો મમ દુર્યોધનસ્ય વા ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

યદ્યેષ પાર્થો રાધેય કૃતં કાર્યં ભવેન્મમ ।
જ્ઞાતાઃ પુનશ્ચરિષ્યન્તિ દ્વાદશાન્યાંશ્ચ વત્સરાન્ ॥

અથવા કશ્ચિદેવાન્યઃ ક્લીબરૂપેણ દેવરાટ્ ।
શરૈરેનં સુનિશિતૈઃ પાતયિષ્યામિ ભૂતલે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્મિન્વદતિ તાં વાચં ધાર્તરાષ્ટ્રે પરન્તપે ।
ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપો દ્રૌણિઃ પૌરુષં તદપૂજયન્ ॥

તાં શમીમભિસન્ગમ્ય પાર્થો વૈરાટિમબ્રવીત્ ।
સુખસંવર્ધિતં પિત્રા સમરાણામકોવિદમ્ ॥

એહિ ભૂમિઞ્જયારુહ્ય વૈરાટે મહતીં શમીમ્ ।
સમાદિષ્ટો મયા ક્ષિપ્રં ધનુર્ગાણ્ડીવમાનય ॥

નેમાનીષ્વાસનાનીહ સોઢું શક્ષ્યન્તિ મે બલમ્ ।
નાલં ભારં ગુરું ભેત્તું કુઞ્જરં વા પ્રમર્દિતુમ્ ॥

મમ વા બાહુવિક્ષેપં શત્રૂનિહ વિજેષ્યતઃ ।
નેચ્છામિ તૈરહં કર્તું કર્મ વૈજયિકં ત્વિહ ॥

અતિસૂક્ષ્માણિ હ્રસ્વાનિ સર્વાણિ ચ મૃદૂનિ ચ ।
આયુધાનિ મહાબાહો તવૈતાનિ મહાબલ ॥

તસ્માદ્ભૂમિઞ્જયારુહ્ય શમીમેતાં પલાશિનીમ્ ।
અસ્યાં હિ પાણ્ડુપુત્રાણાં ધનૂંષિ નિહિતાત્યુત ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા ।
ધ્વજા શરાશ્ચ શૂરાણાં દિવ્યાનિ કવચાનિ ચ ॥

અત્રૈવ તુ મહાવીર્યં ધનુઃ પાર્થસ્ય ગાણ્ડિવમ્ ।
એકં શતસહસ્રેણ સમ્મિતં રાષ્ટ્રવર્ધનમ્ ॥

વ્યાયામસહમત્યર્થં તૃણરાજસમં મહત્ ।
સર્વાયુધમહામાત્રં સર્વારિક્ષયકારકમ્ ॥

સુવર્ણવિકૃતં દિવ્યં શ્લક્ષ્ણમાયતમવ્રણમ્ ।
અલં ભારં ગુરું સોઢું વારુણં ચ સુદર્શનમ્ ॥

તાદૃશાન્યેવ સર્વાણિ બલવન્તિ દૃઢાનિ ચ । યુધિષ્ઠિરસ્ય ભીમસ્ય બીભત્સોર્યમયોસ્તથા ।
પ્રથિતાનિ વિશિષ્ટાનિ દુર્દશાનિ ભવન્ત્યુત ॥
ઉત્તર ઉવાચ ।

શરીરમિહ ચાસક્તં શમ્યાં શુષ્કં પુરા કિલ ।
તદહં રાજપુત્રઃ સન્સ્પૃશેયં પાણિના કથમ્ ॥

ન મામેવંવિધં કર્મ કારયસ્વ બૃહન્નલે ।
કથં વા શક્યતે કર્તું બુદ્ધ્યા ત્વં મન્યસે કથં ॥

નૈવંવિધં મયા યુક્તમાલબ્ધું ક્ષત્રયોનિના ।
મહતા રાજપુત્રેણ મન્ત્રયજ્ઞવિદા સતા ॥

સ્પૃષ્ટવન્તં શરીરં માં શવવાહમિવાશુચિમ્ ।
કથં વા વ્યવહાર્યં વૈ કુર્વીથાસ્ત્વં બૃહન્નલે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમુવાચ તતઃ શૂરઃ પાર્થં પરપુંરજયઃ ।
દાયાદં સર્વમત્સ્યાનાં કુલે જાતં વિશારદમ્ ॥

જાનામિ ત્વાં મહાપ્રાજ્ઞ શુભં જાત્યા કુલેન ચ ।
કથં નુ પાપકં કર્મ બ્રૂયાં ત્વાઽહં પરન્તપ ॥

વ્યવહાર્યશ્ચ રાજેન્દ્ર શુદ્ધશ્ચૈવ ભવિષ્યસિ ।
ધનૂંષ્યેતાનિ મા ભૈસ્ત્વં શરીરં નાત્ર વિદ્યતે ॥

દાયાદં મત્સ્યરાજસ્ય કુલે જાતં મનસ્વિનમ્ ।
કથં વા નન્દિતં કર્મ કારયે ત્વાં નૃપાત્મજ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તઃ સ પાર્થેન રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય કુણ્ડલી ।
આરુરોહ શમીવૃક્ષં વૈરાટિરવશસ્તદા ॥

તમન્વશાસચ્છત્રુઘ્નો રથે તિષ્ઠન્ધનઞ્જયઃ ।
અવરોપય વૃક્ષાગ્રાદ્ધનૂંષ્યેતાનિ માચિરમ્ ॥

સોપહૃત્ય મહાર્હાણિ ધનૂંષિ પૃથુવક્ષસામ્ ।
પરિવેષ્ટનપત્રાણિ વિમુચ્ય સમુપાનયત્ ॥

પરિવેષ્ટનમેતેષાં સર્વં મુઞ્ચસ્વ માચિરમ્ . તેષાં સન્નહનીયાનિ પરિમુચ્ય પરન્તપઃ ।
અપશ્યત્તત્ર ગાણ્ડીવં ચતુર્ભિરપરૈઃ સહ ॥

તેષાં વિમુચ્યમાનાનાં ધનુષામર્કવર્ચસામ્ ।
વિનિશ્ચેરુઃ પ્રભા દિવ્યા ગ્રહાણામુદયેષ્વિવ ॥

સ તેષાં રૂપમાલેક્ય ભોગિનામિવ દૃમ્ભતામ્ ।
હૃષ્ટરોમા ભયોદ્વિગ્રઃ પ્રવેપિતતનુસ્તદા ॥

અર્જુનેન સમાશ્વસ્તઃ કિઞ્ચિદ્ધૃષ્ટો નૃપાત્મજઃ ।
તેષાં સન્દર્શનાભ્યાસં સ્પર્શાભ્યાસં પુનઃ પુનઃ ॥ 58 ॥

આમીલ્ય પુનરુન્મીલ્ય સ્પૃષ્ટ્વાસ્પૃષ્ટ્વા ચકાર સઃ ।
સમ્યગ્ઘુણ્ટસ્તદાઽશ્વસ્તઃ ક્ષણેન સમપદ્યત ॥ 59 ॥

સંસ્પૃશ્ય તાનિ ચાપાનિ ભાનુમન્તિ બૃહન્તિ ચ ।
વૈરાટિરર્જુનં રાજન્નિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 60 ॥