મહાભારત · અધ્યાય 4.4

ઇત્યેવમુક્ત્વા પુરુષપ્રવીરસ્તથાર્જુનો ધર્મામૃતાં વરિષ્ઠઃ । વાક્યં તથાસૌ ॥ ભૂયો નૃપોઽપરં ભ્રાતર ॥ .બભાષે

કિન્કર્મા કિંસમાચારો નકુલોયં ભવિષ્યતિ ।
સુકુમારશ્ચ શૂરશ્ચ દર્શનીયઃ સુખોચિતઃ ॥

અદુઃખાર્હશ્ચ બાલશ્ચ લાલિતશ્ચાપિ નિત્યશઃ ।
સોયમાર્તશ્ચ શાન્તશ્ચ કિં નુ રોચયતાત્ત્વિહ ॥

કિં ત્વં નકુલ કુર્વાણસ્તસ્ય તાત ચરિષ્યસિ ।
કર્મ તત્ત્વં સમાચક્ષ્વ રાજ્યે તસ્ય મહીપતેઃ ॥
નકુલ ઉવાચ ।

અશ્વાધ્યક્ષો ભવિષ્યામિ વિરાટસ્યેતિ મે મતિઃ ।
દામગ્રન્થીતિ નામ્નાઽહં કર્મૈતત્સુપ્રિયં મમ ॥

દામગ્નન્થી પરિજ્ઞાતઃ કુશલો દામકર્મણિ ।
ન માં પરિભવિષ્યન્તિ જના જાત્વિહ કર્હિચિત્ ॥

કુશલોત્સ્મ્યશ્વશિક્ષાયાં તથૈવાશ્વચિકિત્સને ।
પ્રિયાશ્ચ સતતં મેઽશ્વાઃ કુરુરાજા યથા તવ ॥

ન માં પરિભવિષ્યન્તિ કિશોરા વડવાસ્તથા ।
ન દુષ્ટાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ પૃષ્ઠે ધુરિ ચ મદ્ગતાઃ ॥

દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચ માં કેચિદ્વિરાટનગરે જનાઃ ।
તેભ્ય એવં પ્રવક્ષ્યામિ વિહરિષ્યામ્યહં યથા ॥

પાણ્ડવેન હ્યહં તાત અશ્વેષ્વધિકૃતઃ પુરા । ઇતિ તસ્ય પુરે છન્નશ્ચરિષ્યામિ મહીપતે ।
ઇત્યેતદ્વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિહરિષ્યામ્યહં યથા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નકુલેનૈવમુક્તસ્તુ ધર્મરાજોઽબ્રવીદ્વચઃ ।
બૃહસ્પતિસમો બુદ્ધ્યા નયેનોશનસા સમઃ ॥

મન્ત્રૈર્નાનાવિધૈર્નીતઃ પથ્યેષુ પરિનિષ્ઠિતઃ ।
સુપ્રણીતઃ સુમાર્ગસ્થો રાજતન્ત્રમવાપ યઃ ॥

ન ચાસ્ય સ્ખલિતં કિઞ્ચિદ્દદૃશુસ્તદ્વિદો જનાઃ ।
સુનીતિજ્ઞશ્ચ શૂરશ્ચ સર્વમન્ત્રવિશારદઃ ॥

અધિકો માતુરસ્માકં કુન્ત્યાઃ પ્રિયતમઃ સદા । સહદેવ કથં કર્મ તસ્ય રાજ્ઞઃ કરિષ્યસિ ।
કિં વા ત્વં તાત કુર્વાણઃ પ્રચ્છન્નો વિચરિષ્યસિ ॥
સહદેવ ઉવાચ ।

ગોસઙ્ખ્યાતા ભવિષ્યામિ વિરાટસ્યેતિ રોચયે । પ્રતિભોક્તા ચ દોગ્ધા ચ સઙ્ખ્યાનકુશલો ગવામ્ ।
તન્ત્રીપાલેતિ મે નામ સ્વયં પ્રોક્તં ભવિષ્યતિ ॥

અયોગા બહુલાઃ પુષ્ટાઃ ક્ષીરવત્યો બહુપ્રજાઃ ।
નિષ્પન્નસત્ત્વાઃ સુભૃતા હ્યપેતજ્વરકિલ્વિષાઃ ॥

દૃષ્ટચોરભયા નિત્યં વ્યાધિવ્યાઘ્રવિવર્જિતાઃ ।
ગાવઃ સુસહિતા રાજન્નિરુદ્વિગ્ના નિરામયઃ ॥

ભવિષ્યન્તિ મયા ગુપ્તા વિરાટનગરે તદા ।
નિપુણત્વં ચરિષ્યામિ પ્રીતિરત્ર પરા હિ મે ॥

અહં હિ ભવતા ગોષુ પ્રહિતઃ સતત પુરા ।
તત્ર મે કૌશલં સર્વમનુબદ્ધં વિશામ્પતે ॥

લક્ષણં ચરિતં ચૈવ ગવાં યચ્ચાપિ મઙ્ગલમ્ ।
સત્સર્વં મે સુવિદિતમન્યચ્ચાપિ વિશામ્પતે ॥

વૃષભાનપિ જાનામિ રાજન્પૂજિતલક્ષણાન્ ।
યેષાં મૂત્રમુપાઘ્રાય અપિ વન્ધ્યા પ્રસૂયતે ॥

સોઽહમેવં ચરિષ્યામિ પ્રીતિરત્ર પરા હિ મે ।
વિરાટનગરે ગૂઢો રંસ્યેઽહં તેન કર્મણા ॥

તોષયિષ્યે ચ રાજાનાં મા ભૂચ્ચિન્તા તવાનઘ . ન ચ માં વેત્સ્યતિ પરસ્તત્તે રોચતુ પાર્થિવ ।
ઇત્યેતદ્વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કેનાત્ર કર્મણા કૃષ્ણા દ્રૌપદી વિચરિષ્યતિ ।
ન હિ કિઞ્ચિદ્વિજાનાતિ કર્મ કર્તું યથા સ્ત્રિયઃ ॥

માલ્યાગન્ધાનલઙ્કારાન્વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
એતાન્યેવાભિજાનાતિ યથાજાતા ચ ભામિની ॥

પતિવ્રતા મહાભાગા કથં નુ વિચરિષ્યતિ ।
ઇયં તુ નઃ પ્રિયા ભાર્યા પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસી ॥

માતેવ પરિપાલ્યા ચ પૂજ્યા જ્યેષ્ઠા સ્વસેવ ચ . સુકુમારી સુશીલા ચ રાજપુત્રી યશસ્વિની ।
કથં વત્સ્યતિ કલ્યાણી વિરાટનગરે સતી ॥
દ્રૌપદ્યુવાચ ।

અહં વત્સ્યામિ રાજેન્દ્ર નિર્વૃતો ભવ પાર્થિવ । યથા તે મત્કૃતે શોકો ન ભવેન્નૃપતે શૃણુ ।
યથા તુ માં ન જાનન્તિ યત્કરિષ્યામ્યહં પ્રભો ॥

છન્ના વત્સ્યામ્યહં યન્માં ન વિજાનન્તિ કેચન ।
વૃત્તં તચ્ચ સમાખ્યાસ્યે શર્મ તેસ્તુ વિશામ્પતે ॥

સૈરન્ધ્રીજાતિસમ્પન્ના નામ્નાઽહં વ્રતચારિણી ।
ભવિષ્યામિ મહારાજ વિરાટસ્યેતિ મે મતિઃ ॥

સૈરન્ધ્ર્યો રક્ષિતાઃ સ્ત્રીણાં ભુજિષ્યાઃ સન્તિ ભારત ।
એકપત્ન્યઃ સ્ત્રિયશ્ચૈતા ઇતિ લોકસ્ય નિશ્ચયઃ ॥

સાઽહં બ્રુવાણા સૈરન્ધ્રી કુશલા કેશકર્મણિ ।
પ્રમદાહરિકા લોકે પુરુષાણાં પ્રવાસિનામ્ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય વૈ ગેહે દ્રૌપદ્યાઃ પરિચારિકા । ઉષિતાઽસ્મીતિ વક્ષ્યામિ પૃષ્ટા રાજ્ઞા ચ ભારત ।
આત્મગુપ્તા ચરિષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥

નાહં તત્ર ભવિષ્યામિ દુર્ભરા રાજવેશ્મનિ ।
કૃત્વા ચૈવ સદા રક્ષાં વ્રતેનૈવ નરાધિપ ॥

સુદેષ્ણાં પ્રત્યુપસ્થાસ્યે રાજભાર્યાં યશસ્વિનીમ્ ।
સા રક્ષિષ્યતિ માં પ્રાપ્તાં મા તે ભૂદ્દુઃખમીદૃશમ્ ॥

અથ ગુપ્તા ચરિષ્યામિ યુષ્માભિસ્તત્ર તસ્થુષી ।
ઇત્યેવં વઃ પ્રતિજ્ઞાતં વિહરિષ્યામ્યહં યથા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

યથા નો દુર્હૃદઃ પાપા ભવન્તિ સુખિનઃ પુનઃ ।
કુર્યાસ્તથા ત્વં કલ્યાણિ લક્ષયેયુર્ન તે જનાઃ ॥

કલ્યાણં ભાષસે કૃષ્ણે યથા કૌલેયકી તથા । ન પાપમભિજાનાસિ સાધ્વી સાધુવ્રતે સ્થિતા ॥