મહાભારત · અધ્યાય 4.3

એવં નિર્દિશ્ય ચાત્માનં નિશ્વસન્નુષ્ણમાર્તિજમ્ ।
વિમુઞ્ચન્નશ્રુ નેત્રાભ્યાં ભીમસેનમુવાચ હ ॥

ભીમસેન કથં કર્મ માત્સ્યરાષ્ટ્રે કરિષ્યસિ ।
હત્વા ક્રોધવશાંસ્તત્ર પર્વતે ગન્ધમાદને ॥

યક્ષાન્ક્રોધાભિતામ્રાક્ષાન્રાક્ષસાંશ્ચાપિ પૌરુષાત્ ।
પ્રાદાઃ પાઞ્ચાલકન્યાયૈ પદ્માનિ સુબહૂન્યપિ ॥

બકં રાક્ષસરાજાનં ભીષણં પુરુષાદકમ્ . જઘ્નિવાનસિ કૌન્તેય બ્રાહ્મણાર્થમરિન્દમ ।
ક્ષેમા ચાભયસંવીતા સૈકચક્રા ત્વયા કૃતા ॥

હિડિમ્બં ચ મહાવીર્યં કિર્મીરં ચૈવ રાક્ષસમ્ ।
ત્વયા હત્વા મહાબાહો વનં નિષ્કણ્ટકં કૃતમ્ ॥

આપદં ચાપિ સમ્પ્રાપ્તા દ્રૌપદી ચારુહાસિની ।
જટાસુરવધં કૃત્વા વયં ચ પરિમોક્ષિતાઃ ॥

મત્સ્યરાજાન્ન્તિકે તાત વીર્યપૂર્ણોઽત્યમર્ષણઃ । વૃકોદર વિરાટસ્ય બલીયાન્દુર્બલીયસઃ ।
સમીપે નગરે તસ્ય વત્સ્યસે કેન કર્મણા ॥
ભીમ ઉવાચ ।

સૂદોઽહં વલલો નામ્ના સૂપકારો નરાધિપ ।
ઉપસ્થાસ્યામિ રાજાનં વિરાટમિતિ રોચયે ॥

રસાન્નાનાવિધાંશ્ચાપિ સ્વાદૂંશ્ચ મધુરાંસ્તથા ।
સૂપાંશ્ચાપિ કરિષ્યામિ કુશલોસ્મિ મહાનસે ॥

કૃતપૂર્વાણિ યાન્યસ્ય વ્યઞ્જનાનિ સુશિક્ષિતૈઃ ।
તાન્યપ્યભિભવિષ્યામિ પ્રીતિં સઞ્જનયન્નહમ્ ॥

પૂર્વમપ્રાશિતાંસ્તેન કર્તા રસગુણાન્વિતાન્ ।
સ્વાદુ વ્યઞ્જનમાસ્વાદ્ય માત્સ્યઃ પ્રીતો ભવિષ્યતિ ॥

આહરિષ્યામિ દારૂણાં પાટિતાનાં શતંશતમ્ ।
રાજા કર્માણિ મે દૃષ્ટ્વા ન માં પરિભવિષ્યતિ ॥

યે ચ તસ્ય મહામલ્લાઃ સમરેષ્વપરાજિતાઃ ।
કૃતપ્રતાપા બહુશો રાજ્ઞઃ પ્રત્યાયિતા બલે ॥

રઙ્ગોપજીવિનઃ સર્વે પરેષાં ચ ભયાવહાઃ ।
તાનહં નિહનિષ્યામિ રતિં રાજ્ઞઃ પ્રવર્તયન્ ॥

ન ચ તાન્યુધ્યમાનોઽહં નયિષ્યે યમસાદનમ્ ।
તથા તાન્નિહનિષ્યામિ જીવિષ્યન્તિ યથાઽતુરાઃ ॥

વૃષો વા મહિષો વાપિ નાગો વા ષાષ્ટિહાયનઃ ।
સિંહો વ્યાઘ્રો ગ્રહીતવ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥

તાન્સર્વાન્દુર્ગ્રહાનન્યૈરાશીવિષવિષોપમાન્ ।
બલાદહં ગ્રહીષ્યામિ મત્સ્યરાજસ્ય પશ્યતઃ ॥

આરાલિકા વા સૂદા વા યેઽસ્ય યુક્તા મહાનસે ।
તાનહં પ્રીણયિષ્યામિં મનુષ્યાન્સ્તેન કર્મણા ॥

આરાલિકો ગોવિકર્તા સૂપકર્તા નિયોધકઃ ।
આસં યુધિષ્ઠિરસ્યાહમિતિ વક્ષ્યામિ માનવાન્ ॥

આત્માનમાત્મના રક્ષંશ્ચરિષ્યામિ વિશામ્પતે . ઇત્યેવં ચ પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા ।
વિરાટનગરે ચ્છન્નો વિરાટસ્ય સમીપતઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

અગ્નિર્બ્રાહ્મણરૂપેણ પ્રચ્છન્નોઽન્નમયાચત ।
મહાશનં બ્રાહ્મણં માં પ્રમુઞ્ચાર્જુન ખાણ્ડવે ॥

સંશુશ્રુવે ચ ધર્માત્મા યસ્તમર્થં ચકાર હ । તસ્મૈ બ્રાહ્મણરૂપાય હુતાશાય મહાયશાઃ ।
વિજિત્યૈકરથેનેન્દ્રં હત્વા પન્નગરાક્ષસાન્ ॥

યસ્તુ દેવાન્મનુષ્યાંશ્ચ સર્વાનેકરથોઽજયત્ ।
સ ભીમધન્વા શ્વેતાશ્વઃ પાણ્ડવઃ કિં કરિષ્યતિ ॥

આશીવિષસમસ્પર્શો નાગાનામિવ વાસુકિઃ ।
દૃષ્ટીવિષ ઇવાહીનામગ્નિસ્તેજસ્વિનામિવ ॥

સમુદ્ર ઇવ સિન્ધૂનાં શૈલાનાં હિમવાનિવ ।
મહેન્દ્ર ઇવ દેવાનાં દાનવાનાં બલિર્યથા ॥

સુપ્રતીકો ગજેન્દ્રાણાં યુગ્યાનાં તુરગો યથા ।
કુબેર ઇવ યક્ષાણાં મૃગાણાં કેસરી યથા ॥

રાક્ષસાનાં દશગ્રીવો દૈત્યાનામિવ શમ્બરઃ ।
રુદ્રાણામિવ કાપાલી વિષ્ણુર્બલવતામિવ ॥

રોષામર્ષસમાયુક્તો ભુજઙ્ગાનાં ચ તક્ષકઃ ।
વાયુવેગબલોદ્ધૃતો ગરુડઃ પતતામિવ ॥

તપતામિવ ચાદિત્યઃ પ્રજાનાં બ્રાહ્મણો યથા ।
હ્રદાનામિવ પાતાલં પર્જન્યો નર્દતામિવ ॥

આયુધાનાં વરો વજ્રઃ કકુદ્માંશ્ચ ગવાં વરઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ નાગાનાં હસ્તિષ્વૈરાવતો યથા ॥

પુત્રઃ પ્રિયાણામધિકો ભાર્યા ચ સુહૃદાં વરા । ગિરીણાં પ્રવરો મેરુર્દેવાનાં મધુસૂદનઃ ।
ગ્રહાણાં પ્રવરશ્ચન્દ્રઃ સરસાં માનસો યથા ॥

યથૈતાનિ વિશિષ્ટાનિ સ્વસ્યાં જાત્યાં વૃકોદર ।
એવં યુવા ગુડાકેશઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્ ॥

સોયમિન્દ્રાદનવમો વાસુદેવાચ્ચ ભારત . ઉષિત્વા પઞ્ચ વર્ષાણિ સહસ્રાક્ષસ્ય વેશ્મનિ ।
બ્રહ્મચારી વ્રતે યુક્તઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ ॥

અવાપ ચાસ્ત્રમસ્ત્રજ્ઞઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વસમ્મતઃ ।
ક્ષિપ્રં ચાણુ વિચિત્રં ચ ધ્રુવં ચ વદતાં વરઃ ॥

અનુજ્ઞાતઃ સુરેન્દ્રેણ પુનઃ પ્રત્યાગતો મહીમ્ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રવિનાશાય પાણ્ડવાનાં જયાય ચ ॥

યં મન્યે દ્વાદશં રુદ્રમાદિત્યાનાં ત્રયોદશમ્ ।
વસૂનાં નવમં મન્યે ગિરીણામષ્ટમઃ સ્મૃતઃ ॥

યસ્ય દીર્ઘૌ સમૌ બાહૂ જ્યાઘાતેન કિણીકૃતૌ . દક્ષિણશ્ચૈવ સવ્યશ્ચ બાહૂ અનડુહો યથા ।

તલાઙ્ગુલિત્રાભ્યુચિતૌ નાગરાજકરોપમૌ ।
પીનૌ પરિઘસઙ્કાશૌ મૃદુતામ્રતલૌ શુભૌ ॥

શ્યામો યુવા ગુડાકેશો દર્શનીયશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
ગાણ્ડીવધન્વા શ્વેતાશ્વઃ કિરીટી વાનરધ્વજઃ ॥

કિંરૂપધારી કિન્કર્મા કિઞ્ચેષ્ટઃ કિમ્પરાયણઃ । બીભત્સુર્ભીમધન્વા ચ કિં કરિષ્યતિ ચાર્જુનઃ ।
કુન્તીપુત્રો વિરાટસ્ય રમતે કેન કર્મણા ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

ઇમૌ કિણીકૃતૌ બાહૂ જ્યાઘાતતલપીડનાત્ ।
નિત્યં કઞ્ચુકસઞ્છન્નૌ નાન્યથા ગોપ્તુમુત્સહે ॥

કિં તુ કાર્યવશાદેતદાચરિષ્યામિ કુત્સિતમ્ ॥

બાહૂ મે ભરતશ્રેષ્ઠ મહાલાઞ્છનલક્ષિતૌ ।
જ્યાઘાતેન મહાન્તૌ મે ગૂહિતું નાન્યથોત્સહે ॥

ઉભૌ કમ્બૂ પ્રતીમુચ્ય કુણ્ડલે પરિપાતુકે ।
વેણીકૃતશિરા ભૂત્વા ભવિષ્યામિ બૃહન્નલા ॥

પઠન્નાખ્યાયિકાં નામ સ્ત્રીભાવેન પુનઃ પુનઃ . પ્રજાનાં સમુદાચારં બહુનર્મકૃતં વદન્ ।
રમયિષ્યામિ રાજાનમન્યં ચાન્તઃપુરે જનમ્ ॥

નૃત્તં ગીતં ચ વાદિત્રં દિવ્યં ચ વિવિધં તથા ।
શિક્ષયિષ્યામ્યહં રાજન્વિરાટનગરે સ્ત્રિયઃ ॥

સ્ત્રીભાવસમુદાચારાન્નૃત્તગીતકથાશ્રયૈઃ ।
છાદયિષ્યામિ રાજેન્દ્ર માયયાઽત્માનમાત્મના ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય ગેહેઽસ્મિન્દ્રૌપદ્યાઃ પરિચારિકા ।
ઉષિતાઽસ્મીતિ વક્ષ્યામિ ધર્મરાજસ્ય સમ્મતા ॥

ઉર્વશ્યાશ્ચાપિ શાપેન પ્રાપ્તોસ્મિ નૃપ ષણ્ડતામ્ । શક્રપ્રસાદાન્મુક્તોઽહં વર્ષાદૂર્ધ્વં ત્રયોદશાત્ ।
ઇત્યેતન્મે પ્રતિજ્ઞાતં વિચરિષ્યામ્યહં યથા ॥

એતેન વિધિના છન્નઃ કૃતકેન યથા નલઃ ।
વિહરિષ્યામિ રાજેન્દ્ર વિરાટસ્ય પુરે સુખમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

વાસુદેવસમો લોકે યશસા વિક્રમેણ ચ ।
સોયં રાજ્યે વિરાટસ્ય ભવને ભરતર્ષભઃ ॥

મેરુઃ પ્રચ્છાદિત ઇવ વસન્વજ્રોણ મુષ્ટિના ।
આખ્યાતા ષણ્ડકોસ્મીતિ પ્રતિજ્ઞાતં હિ પાતકં ॥