મહાભારત · અધ્યાય 4.34

નિર્યાય નગરાચ્છૂરા વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ ।
ત્રિગર્તાનસ્પૃશન્માત્સ્યાઃ મૂર્યેઽસ્તન્ગમિતે સતિ ॥ 1 ॥

તે ત્રિગર્તાશ્ચ માત્સ્યાશ્ચ વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ ।
અન્યોન્યમભિવર્તન્તે ગોષુ ગૃદ્ધા મહાબલાઃ ॥ 2 ॥

ભીમાશ્ચ મત્તમાતઙ્ગાસ્તોમરાઙ્કુશચોદિતાઃ ।
ગ્રામણીયૈઃ સમારૂઢાઃ કુશલૈર્હસ્તિસાદિભિઃ ॥ 3 ॥

તેષાં સમાગમો ઘોરસ્તુમુલો રોમહર્ષણઃ ।
ઘ્નતાં પરસ્પરં રાજન્યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ ॥ 4 ॥

દેવાસુરસમો રાજન્નાસીત્સૂર્યેઽબલમ્બતિ ।
પદાતિરથનાગેન્દ્રહયારોહબલૌઘવાન્ ॥ 5 ॥

અન્યોન્યમભ્યાપતતાં નિઘ્નતાં ચેતરેતરમ્ ।
ઉદતિષ્ઠદ્રજો ભૌમં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥ 6 ॥

પક્ષિણશ્ચાપતન્ભૂમૌ સૈન્યેન રજસા વૃતાઃ ।
ઇષુભિર્વ્યતિસર્પદ્ભિરાદિત્યોઽન્તરધીયત ॥ 7 ॥

ખદ્યોતૈરિવ સંયુક્તમન્તરિક્ષમજાયત ॥ 8 ॥

રુક્મપૃષ્ઠાનિ ચાપાનિ વિચેરુર્વિદ્યુતો યથા ।
નર્દતાં લોકવીરાણાં સવ્યં દક્ષિણમસ્યતામ્ ॥ 9 ॥

રથા રથૈઃ સમાજગ્મુઃ પત્તયશ્ચ પદાતિભિઃ ।
સાદિનઃ સાદિભિર્જગ્મુર્ગજૈશ્ચાપિ મહાગજાઃ ॥ 10 ॥

અસિભિઃ પટ્ટસૈશ્ચાપિ શક્તિભિસ્તોમરૈરપિ ।
સંરબ્ધાઃ સમરે યોધા નિજઘ્નુરિતરેતરમ્ ॥ 11 ॥

નિઘ્નન્તઃ સમરેઽન્યોન્યં હૃષ્ટાઃ પરિઘપાણયઃ ।
ન શેકુરતિસન્ક્રુદ્ધાઃ શૂરાઃ કર્તું પરાઙ્ભુખમ્ ॥ 12 ॥

રક્તાધરોષ્ઠં સુનસં ક્લૃપ્તશ્મશ્રુ સ્વલન્કૃતમ્ ।
અદૃશ્યત શિરશ્છિન્નં રજોવિધ્વસ્તકુણ્ડલમ્ ॥ 13 ॥

દૃશ્યન્તે તત્ર ગાત્રાણિ વીરૈશ્છિન્નાનિ સર્વશઃ ।
સાલસ્કન્ધનિકાશાનિ ક્ષત્રિયાણા મહામૃધે ॥ 14 ॥

નાગભોગનિકાશૈશ્ચ બાહુભિશ્ચન્દનોક્ષિતૈઃ ।
આકીર્ણા વસુધા તત્ર શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ ॥ 15 ॥

યથા વા વાસસી શ્લક્ષ્ણે મહારજતરઞ્જિતે ।
બિભ્રતી યુવતી શ્યામા તદ્વદ્ભાતિ વસુન્ધરા ॥ 16 ॥

ઉપાશામ્યદ્રજો ભૌમં રુધિરેણ પ્રવર્ષતા ।
કશ્મલં પ્રાવિશદ્ધોરં નિર્મર્યાદમવર્તત ॥ 17 ॥

યુધિષ્ઠિરોઽપિ ધર્માત્મા ભ્રાતૃભિઃ સહિતસ્તદા ।
વ્યૂહં કૃત્વા વિરાટસ્ય અન્વયુધ્યત પાણ્ડવઃ ॥ 18 ॥

આત્માનં શ્યેનવત્કૃત્વા તુણ્ડમાસીદ્યુધિષ્ઠિરઃ ।
પક્ષૌં યમૌ ચ ભવતઃ પુચ્છમાસીદ્વૃકોદરઃ ॥ 19 ॥

સહસ્રં ન્યહનત્તત્ર કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । ભીમસેનસ્તુ સન્ક્રુદ્ધઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરઃ ।
દ્વિસહસ્રં રથાન્વીરઃ પરલોકં પ્રવેશયત્ ॥ 20 ॥

નકુલસ્ત્રિશતં જઘ્ને સહદેવશ્ચતુઃશતમ્ ।
શતાનીકઃ શતં જઘ્ને મદિરાશ્વશ્ચતુઃશતમ્ ॥ 21 ॥

પ્રહૃષ્ટાં મહતીં સેનાં ત્રિગર્તાનાં મહાબલૌ ।
આર્ચ્છતાં બહુસંરબ્ધૌ કેશાકેશિ રથારથિ ॥ 22 ॥

લક્ષયિત્વા ત્રિગર્તાનાં તૌ પ્રવિષ્ટૌ મહાચમૂમ્ ।
જગ્મતુઃ સૂર્યદત્તશ્ચ વલલશ્ચાપિ પૃષ્ઠતઃ ॥ 23 ॥

શઙ્ખો વિરાટપુત્રશ્ચ મહેષ્વાસો મહાબલઃ ।
વિનિઘ્નન્સમરે શૂરાન્પ્રવિવેશ મહાચમૂમ્ ॥ 24 ॥

વિરાટસ્તત્ર સન્ગ્રામે હત્વા પઞ્ચશતં રથાન્ ।
કુઞ્જરાણાં શતં ચૈવ સહસ્રં વાજિનાં તથા ॥ 25 ॥

ચરન્સ વિવિધાન્માર્ગાન્રથેન રથિનાંવરઃ ।
ત્રિગર્તાનાં સુશર્માણમાર્ચ્છદ્રુક્મરથં રણે ॥ 26 ॥

તૌ તુ પ્રાહરતાં તત્ર મહેષ્વાસૌ મહાબલૌ ।
અન્યોન્યમભિનિઘ્નન્તૌ ગોષુ ગોવૃષભાવિવ ॥ 27 ॥

રાજસિંહૌ સુસંરબ્ધૌ વિરેજતુરમર્ષણૌ ।
કૃતાસ્રૌ નિશિતૈર્બાણૈરસિશક્તિપરશ્વથૈઃ ॥ 28 ॥

તતો રથાભ્યાં રથિનૌ વ્યતીયાતાં સમન્તતઃ ।
શરાન્સસૃજતુઃ શીઘ્રં તોયધારા ઘનાવિવ ॥ 29 ॥

અન્યોન્યમભિસંરબ્ધૌ દન્તાભ્યામિવ કુઞ્જરૌ ।
કૃતાસ્ત્રૌ નિશિતૈર્બાણૈર્દારયામાસતૂ રણે ॥ 30 ॥

માત્સ્યો રાજા સુશર્માણં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિર્બાણૈર્વિવ્યાધ ચતુરો હયાન્ ॥ 31 ॥

દ્વાભ્યાં સૂતં ચ વિવ્યાધ કેતું ચ ત્રિભિરાશુગૈઃ . તથૈવ માત્સ્યરાજં તુ સુશર્મા યુદ્ધદુર્મદઃ ।
પઞ્ચાશદ્ભિઃ શિતૈર્બાણૈવિવ્યાધ પરમાસ્ત્રવિત્ ॥ 32 ॥

તયોર્બલાનિ રાજેન્દ્ર સમસ્તાનિ મહારણે ।
નાજાનન્ત તદાઽન્યોન્યં પ્રદોષે રજસા વૃતે ॥ 33 ॥