મહાભારત · અધ્યાય 4.18

પ્રત્યાખ્યાતશ્ચ પાઞ્ચાલ્યા કીચકઃ કામમોહિતઃ ।
પ્રવિશ્ય રાજભવનં ભગિન્યા અગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥ 1 ॥

સોભિવીક્ષ્ય સુકેશાન્તાં સુદેષ્ણાં ભગિનીં પ્રિયામ્ ।
અમર્યાદેન કામેન ઘોરેણાભિપરિપ્લુતઃ ॥ 2 ॥

સ તુ મૂર્ધ્ર્યઞ્જલિં કૃત્વા ભગિન્યાશ્ચરણાવુભૌ ।
સમ્મોહાભિહતસ્તૂર્ણં વાતોદ્ધૃત ઇવાર્ણવઃ ॥ 3 ॥

સ પ્રોવાચ સુદુઃખાર્તો ભગિનીં નિશ્વસન્મુહુઃ ।
અવ્યક્તમૃદુના સામ્ના શુષ્યતા ચ પુનઃપુનઃ ॥ 4 ॥

યથા સુદેષ્ણે સૈરન્ધ્ર્યા સન્ગચ્છેયં સકામયા ।
તથા શીઘ્રં કુરુષ્વાદ્ય માઽહં પ્રાણાન્પ્રહાસિષમ્ ॥ 5 ॥

યદીયમનવદ્યાઙ્ગી ન મામદ્યાપિ કાઙ્ક્ષતે ।
ચેતસાઽભિપ્રસન્નેન ગતોસ્મિ યમસાદનમ્ ॥ 6 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમુવાચ પરિષ્વજ્ય સુદેષ્ણા ભ્રાતરં પ્રિયમ્ ।
ભ્રાતુર્જીવિતરક્ષાર્થં સમાશ્વાસ્યાસિતેક્ષણા ॥ 7 ॥

શરણાગતેયં સુશ્રોણી મયા દત્તાભયા ચ સા ।
શુભાચારા ચ ભદ્રં તે નૈનાં વક્તુમિહોત્સહે ॥ 8 ॥

એષા હિ શક્યા નાન્યેન સ્પ્રષ્ટું પાપેન ચેતસા ।
ગન્ધર્વાઃ કિલ પઞ્ચેમાં રક્ષન્તિ રમયન્તિ ચ ॥ 9 ॥

એવમેષા મમાચષ્ટે તથા પ્રથમસન્ગમે । તથૈવ ગજનાસોરૂઃ સત્યમાહ મમાન્તિકે ।
તે હિ ક્રુદ્ધા મહાત્માનો નાશયેયુર્હિ જીવિતમ્ ॥ 10 ॥

રાજા ચૈવ સમીક્ષ્યૈનાં સમ્મોહં ગતવાનિહ ।
મયા ચ સત્યવચનૈરનુનીતો મહીપતિઃ ॥ 11 ॥

સોપ્યેનામનિશં દૃષ્ટ્વા મનસૈવાભ્યનન્દત । ભયાદ્ગન્ધર્વમુખ્યાનાં જીવિતસ્યોપઘાતિનામ્ ।
મનસાઽપિ તતસ્ત્વેનાં ન ચિન્તયતિ પાર્થિવઃ ॥ 12 ॥

તે હિ ક્રુદ્ધા મહાત્માનો ગરુડાનિલતેજસઃ ।
દહેયુરપિ લોકાંસ્ત્રીન્યુગાન્તેષ્વિવ ભાસ્કરઃ ॥ 13 ॥

સૈનન્ધ્ર્યા હ્યેતદાખ્યાતં મમ તેષાં મહદ્બલમ્ ।
તવ ચાહમિદં ગુહ્યં સ્નેહાદ્વક્ષ્યામિ બન્ધુવત્ ॥ 14 ॥

મા ગમિષ્યસિ વૈ કૃચ્છ્રાં ગતિં પરમદુર્ગમામ્ ।
બલિનસ્તે રુજં કુર્યુઃ કુલસ્ય ચ ધનસ્ય ચ ॥ 15 ॥

તસ્માન્નાસ્યાં મનઃ કર્તું યદિ પ્રાણા પ્રિયાસ્તવ ।
ન ચિન્તયેથા માગાસ્ત્વં મત્પ્રિયં ચ યદીચ્છસિ ॥ 16 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ દુષ્ટાત્મા ભગિનીં કીચકોઽબ્રવીત્ । ગન્ધર્વાણાં શતં વાઽપિ સહસ્રમયુતાનિ વા ।
અહમેકો વધિષ્યામિ ગન્ધર્વાન્પઞ્ચ કિં પુનઃ ॥ 17 ॥

ન ચ ત્વમભિજાનીષે સ્ત્રીણાં ગુહ્યમનુત્તમમ્ ।
પુત્રં વા કિલ પૌત્રં વા ભ્રાતરં વા મનસ્વિનમ્ ॥ 18 ॥

રહસીહ નરં દૃષ્ટ્વા નાનાગન્ધવિભૂષિતમ્ ।
યોનિરુત્સ્વિદ્યતે સ્ત્રીણાં સતીનામપિ ચ શ્રુતમ્ ॥ 19 ॥

માં નિરીક્ષ્યાનુલિપ્તાઙ્ગં સર્વાભરણભૂષિતમ્ । વશમેષ્યતિ સૈરન્ધ્રી મન્મથેનાભિપીડિતા ।
સા ત્વં દૃષ્ટ્વા બ્રૂહિ ચૈનાં મમ ચેઞ્જીવિતં પ્રિયં ॥ 20 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તા સુદેષ્ણા તુ શોકેનાભિપ્રપીડિતા ।
અહો દુઃખમહો કૃચ્છ્રમહો પાપમિતિ સ્મહ ॥ 21 ॥

પ્રારુદદ્ભૃશદુઃખાર્તા વિપાકં તસ્ય વીક્ષ્ય સા ।
પાતાલેષુ પતત્યેષ વિલપન્બડવામુખે ॥ 22 ॥

ત્વત્કૃતે વિનશિષ્યન્તિ ભ્રાતરઃ સુહૃદશ્ચ મે ।
કિન્નુ શક્યં મયા કર્તું યત્ત્વમેવમભિપ્લુતઃ ॥ 23 ॥

ન ચ શ્રેયોઽભિજાનીષે કામમેવાનુવર્તસે । ધ્રુવં ગતાયુસ્ત્વં પાપ યદેવં કામમોહિતઃ ।
અકર્તવ્યે હિ માં પાપે નિયુનઙ્ક્ષિ નરાધમ ॥ 24 ॥

અપિ ચૈતત્પુરા પ્રોક્તં નિપુણૈર્મનુજોત્તમૈઃ ।
એકસ્તુ કુરુતે પાપં સ્વજાતિસ્તેન હન્યતે ॥ 25 ॥

ગતસ્ત્વં ધર્મરાજસ્ય વિષયં નાત્ર સંશયઃ ।
અદૂષિતમિદં સર્વં સ્વજનં ઘાતયિષ્યસિ ॥ 26 ॥

એતત્તુ મે દુઃખતરં યેનાહં ભ્રાતૃસૌહૃદાત્ ।
વિદિતાર્થા કરિષ્યામિ તુષ્ટો ભવ કુલક્ષયે ॥ 27 ॥

ગચ્છ શીઘ્રમિતસ્ત્વં હિ સ્વમેવ ભવનં શુભમ્ ।
કિઞ્ચિત્કાર્યં સમુદ્દિશ્ય સુરામન્નં ચ કારય ॥ 28 ॥

કૃતે ચાન્ને સુરાયાં ચ પ્રેષયિષ્યસિ મે પુનઃ ।
તામહં પ્રેષયિષ્યામિ મધ્વન્નાર્થં તવાન્તિકમ્ ॥ 29 ॥

તતઃ સમ્પ્રેષિતામેનાં વિજને નિરવગ્રહામ્ ।
સાન્ત્વયેથા યથાન્યાયં યદિ સામ સહિષ્યતિ ॥ 30 ॥

સદ્યઃ કૃતમિદં સર્વં શેષમત્રાનુચિન્તય ॥ 31 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સુદેષ્ણયૈવમુક્તસ્તુ કીચકઃ કાલચોદિતઃ ।
ત્વરમાણઃ પ્રચક્રામ સ્વગૃહં રાજવેશ્મનઃ ॥ 32 ॥

આગમ્ય ચ ગૃહં રમ્યં સુરામન્નં ચકાર હ ।
અજૈડકં ચ સુકૃતં બહુ ચોચ્ચાવચાન્મૃગાન્ ॥ 33 ॥

ભક્ષાંશ્ચ વિવિધાકારાન્બહૂંશ્ચોચ્ચાવચાંસ્તદા ।
કારયામાસ કુશલૈરન્નપાનૈઃ સુસંસ્કૃતમ્ ॥ 34 ॥

ત્વરાવાન્કાલપાશેન કણ્ઠે બદ્ધઃ પશુર્યથા ।
નાવબુધ્યત મૂઢાત્મા મરણં સમુપસ્થિતમ્ ॥ 35 ॥

આનીતાયાં સુરાયાં તુ કૃતે ચાન્ને સુસંસ્કૃતે ।
કીચકઃ પુનરાગમ્ય સુદેષ્ણાં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 36 ॥

મધુ માંસં ચ બહુધા ભક્ષ્યાશ્ચ બહુધા કૃતાઃ ।
સુદેષ્ણે બ્રૂહિ સૈરન્ધ્રીં યથા સા મે ગૃહં વ્રજેત્ ॥ 37 ॥

કેનચિત્ત્વદ્ય કાર્યેણ ત્વર શીઘ્રં મમ પ્રિયમ્ । અહં હિ શરણં દેવં પ્રતિપદ્યે વૃષધ્વજમ્ ।
સમાગમં મે સૈરન્ધ્ર્યા મરણં વા દિશેતિ વૈ ॥ 38 ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સા તમાહ વિનિઃશ્વસ્ય પ્રતિગચ્છ સ્વકં ગૃહમ્ ।
એષાઽહમપિ સૈરન્ધ્રીં સુરાર્થે તૂર્ણમાદિશે ॥ 39 ॥

એવમુક્તસ્તુ પાપાત્મા કીચકસ્ત્વરિતઃ પુનઃ ।
સ્વગૃહં પ્રાવિશત્તૂર્ણં સૈરન્ધ્રીગતમાનસઃ ॥ 40 ॥

કીચકં તુ ગતં જ્ઞાત્વા ત્વરમાણં સ્વકં ગૃહમ્ ।
સૈરન્ધ્રીં તત આહૂય સદેષ્ણા વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 41 ॥

ગચ્છ સૈરન્ધ્રિ મત્પ્રીત્યૈ કીચકસ્ય નિવેશનમ્ ।
સુરામાનય સુશ્રોણિ તૃષિતાઽહં વિલાસિનિ ॥ 42 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સુદેષ્ણયૈવમુક્તા સા નિઃશ્વસન્તી નૃપાત્મજા ।
અબ્રવીચ્છોકસન્તપ્તા નાહં તત્ર વ્રજામિ વૈઃ ॥ 43 ॥

સૂતપુત્રો હિ માં ભદ્રે કામાત્મા ચાભિમન્યતે . ન ગચ્છેયમહં તસ્ય રાજપુત્રિ નિવેશનમ્ ।
ત્વમેવ ભદ્રે જાનાસિ યથા સ નિરપત્રપઃ ॥ 44 ॥

સમયશ્ચ કૃતો ભદ્રે યથા પ્રથમસન્ગમે ।
તથા નિવસમાનાયાં યથાઽહં નાન્યચારિણી ॥ 45 ॥

કીચકશ્ચ સુકેશાન્તે મૂઢો મદનગર્વિતઃ . સ મામિહ ગતાં દૃષ્ટ્વા વ્યવસ્યતિ નિરાકૃતિમ્ ।
કથં નુ વૈ તત્ર ગતાં મર્ષયેન્મામબાન્ધવામ્ ॥ 46 ॥

બહ્વ્યઃ સન્તિ તવ પ્રેષ્યા રાજપુત્રિ વશાનુગાઃ ।
અન્યાં પ્રેષય કૈકેયિ સંરક્ષ્યાઽહમિહ ત્વયા ॥ 47 ॥

કીચકસ્યાલયં દેવિ ન યામિ ભયકમ્પિતા ।
યદ્યદન્યચ્ચ મે કર્મ કરોમિ ચ સુદુષ્કરમ્ ॥ 48 ॥

એવમુક્તા તુ પાઞ્ચાલ્યા દૈવયોગેન કૈકયી ।
તાં વિરાટસ્ય માહિષી ક્રુદ્ધા ભૂયોઽન્વશાસત ॥ 49 ॥

કીચકં ચૈવ ગચ્છ ત્વં બલાત્કારે ચોદિતા ।
નાસ્તિ મેઽન્યા ત્વયા તુલ્યા સા ત્વં શીઘ્રતરં વ્રજ ॥ 50 ॥

અવશ્યં ત્વેવ ગન્તવ્યં કિમર્થં માં વિવક્ષસિ ।
શીઘ્રં ગચ્છ ત્વરસ્વેતિ મત્પ્રીતિવશમાચર ॥ 51 ॥

ન હીદૃશો મમ ભ્રાતા કિં ત્વં સમભિશઙ્કસે ।
ઉક્ત્વા ચૈનાં બલાચ્ચૈવ વિનિયુજ્ય પ્રભુત્વતઃ ॥ 52 ॥

ભાજનં પ્રદદૌ ચાસ્યૈ સપિધાનં હિરણ્મયમ્ ।
યા સુજાતા સુગન્ધા ચ તામાનય સુરામિતિ ॥ 53 ॥

સા શઙ્કમાના રુદતી વેપન્તી દ્રુપદાત્મજા ।
દૈવતેભ્યો નમસ્કૃત્વા શ્વશુરેભ્યસ્તથાઽબ્રવીત્ ॥ 54 ॥

યથાઽહમન્યં પાર્થેભ્યો નાભિજાનાપિ માનવમ્ ।
તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ॥ 55 ॥

યથાઽહં પાણ્ડુપુત્રેભ્યઃ પઞ્ચભ્યો નાન્યગામિની ।
તેન સત્યેન માં દૃષ્ટ્વા કીચકો મા વશં નયેત્ ॥ 56 ॥