મહાભારત · અધ્યાય 4.11

અથાપરોઽદૃશ્યત વર્ણવાન્યુવા સ્ત્રીવેષધારી સમલન્કૃતો ભૃશમ્ ।
પ્રવાલચિત્રે પ્રવિમુચ્ય કુણ્ડલે ઉભે ચ કમ્બૂ પરિપાતુકે તથા ॥ 1 ॥

કૃષ્ણે ચ રક્તે ચ નિબધ્ય વાસસી શરીરવાઞ્શુક્રબૃહસ્પતિપ્રભઃ ।
બહૂંશ્ચ દીર્ઘાંશ્ચ વિકીર્ય મૂર્ધજાન્મહાભુજો મત્તગજેન્દ્રવિક્રમઃ ॥ 2 ॥

ક્લૈબ્યેન વેષેણ ન ભતિ ભાતિ ચ ગ્રહાભિપન્નો નભસીવ ચન્દ્રમાઃ ।
ગતેન ચોર્વી પરિકમ્પયંસ્તદા વિરાટમાસાદ્ય સભાસમીપતઃ ॥ 3 ॥

તં પ્રેક્ષ્ય રાજોપગતં સભાતલે વ્યાજાપ્રતિચ્છન્નમમિત્રમર્દનમ્ ।
વિરાજમાનં સુરરાજવર્ચસં સુતં સુરેન્દ્રસ્ય ગજેન્દ્રવિક્રમમ્ ॥ 4 ॥

સર્વાનપૃચ્છચ્ચ સમીપચારિણઃ કુતોઽયમાયાતિ ન મે પુરા શ્રુતઃ ।
ન ચૈનમૂચુર્વિદિતં નરાસ્તદા સવિસ્મયં વાક્યમિદં નૃપોઽબ્રવીત્ ॥ 5 ॥
વિરાટ ઉવાચ ।

ગજેન્દ્રલીલો મૃગરાજગામી વૃષેક્ષણો દેવસુતોગ્રતેજાઃ ।
પીનાંસબાહુઃ કનકાવદાતઃ કોઽયં નરો મે નગરં પ્રવિષ્ટઃ ॥ 6 ॥

કિમેષ દેવેન્દ્રસુતઃ કિમેષ બ્રહ્માત્મજો વા કિમયં સ્વયમ્ભૂઃ ।
ઉમાસુતો વૈશ્રવણાત્મજો વા પ્રેક્ષ્યૈનમાસીદિતિ મે વિતર્કઃ ॥ 7 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સભામતિક્રમ્ય સ વાસવોપમો નિરીક્ષમાણો બહુભિઃ સભાગતૈઃ ।
સ તત્ર રાજનમમિત્રહાઽબ્રવીદ્બૃહન્નલાહં નરદેવ નર્તકી ॥ 8 ॥

વેણીં પ્રકુર્યાં રુચિરે ચ કુણ્ડલે ગ્રથે સ્રજઃ પ્રાવરણાનિ સંહરે । સ્નાનં ચરેયં વિમૃજે ચ દર્પણં વિશેષકેષ્વેવ ચ કૌશલં મમ ॥ 9 ।

ક્લીબેષુ બાલેષુ જનેષુ નર્તને શિક્ષાપ્રદાનેષુ ચ યોગ્યતા મમ ।
કરોમિ વેણીષુ ચ પુષ્પપૂરકં ન મે સ્ત્રિયઃ કર્મણિ કૌશલાધિકાઃ ॥ 10 ॥

ઇત્યર્જુનસ્તં નરદેવમોજસા વિજ્ઞાપ્ય તસ્થૌ વિધિનાઽત્મનઃ ક્રિયામ્ ।
તમબ્રવીત્પ્રાંશુમુદીક્ષ્ય વિસ્મિતો વિરાટરાજોપસૃતં મહાયશાઃ ॥ 11 ॥

નાર્હસ્તુ વેષોઽયમનૂર્જિતસ્તે નાપુંસ્ત્વમર્હં નરદેવસિંહ ।
તવૈવ વેષઃ શુભવેષભૂષણૈર્વિભૂષિતો ભૂતપતેરિવ પ્રભો ॥ 12 ॥

વિભાતિ ભાનોરિવ રશ્મિમાલિનો ઘનાવરુદ્ધે ગગને ઘનૈરિવ ।
ધનુર્હિ મન્યે તવ શોભયેદ્ભુજૌ તથાહિ પીનાવતિમાત્રમાયતૌ ॥ 13 ॥

પ્રગૃહ્ય ચાપં ત્વનુરૂપમાત્મનો રક્ષસ્વ દેશં પુરમદ્ય સુસ્થિરઃ ।
પુત્રેણ તુલ્યો ભવ મે બૃહન્નલે વૃદ્ધોસ્મિ વિત્તં પ્રતિપાદયામિ તે ॥ 14 ॥

ત્વં રક્ષ મે સર્વમિદં પુરં પ્રભો ન ષણ્ડતાં કાઞ્ચન લક્ષયામિ તે ।
પ્રશાધિ મત્સ્યાંસ્તરસા વિવર્ધયન્દદામિ રાજ્યં તવ સત્યવાગહમ્ ॥ 15 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તસ્યાગ્રતઃ સ્વાનિ ધનૂંષિ પાર્થિવો બહૂનિ દીર્ઘાણિ ચ વર્ણવન્તિ ચ ।
દદૌ સ સજ્યાનિ બલાન્વિતાનિ જિજ્ઞાસમાનઃ કિમયં કરિષ્યતિ ॥ 16 ॥

તતોઽર્જુનઃ ક્લીબતરં વચોઽબ્રવીન્ન મે ધનુર્ધારિતમીદૃશં વિભો ।
ન ચાપિ દૃષ્ટં ધનુરીદૃશં ક્વચિન્ન માદૃશાઃ સન્તિ ધનુર્ધરા ભુવિ ॥ 17 ॥

નૃત્યામ ગાયામિ ચ વાદયામ્યહં પ્રાનર્તને કૌશલનૈપુણં મમ ।
તદુત્તરાયાઃ પરિધત્સ્વ નર્તને ભવામિ દેવ્યા નરદેવ નર્તકી ॥ 18 ॥
વિરાટ ઉવાચ ।

દદામિ તે તં હિ વરં બૃહન્નલે સુતાં હિ મે નર્તય યાશ્ચ તાદૃશીઃ ।
તતો વિરાટઃ સ્વયમાહ્વયત્સુતાં નરાધિપસ્તાં ચ સુમધ્યસુન્દરીમ્ ॥ 19 ॥

ઉવાચ ચૈનાં મુદિતેન ચેતસા બૃહન્નલા નામ સખી ભવત્વિયમ્ ।
સુગાત્રિ સમ્પ્રીતિસુબદ્ધસૌહૃદા તવાઙ્ગને પ્રાણસમા ચ નિત્યદા ॥ 20 ॥

પ્રકામભક્ષ્યાભરણામ્બરા શુભા ચરત્વિયં સર્વજનેષ્વવારિતા ।
ન દુષ્કુલાનામિયમાકૃતિર્ભવેન્ન વૃત્તભેદી ભવતીદૃશો જનઃ ॥ 21 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સમ્મન્ત્ર્ય રાજા વિવિધૈઃ સ્વમન્ત્રિભિઃ પરીક્ષ્ય ચૈનં પ્રમદાભિરાશુ વૈ ।
અપુંસ્ત્વમપ્યસ્ય નિશમ્ય ચ સ્થિરં તતઃ કુમારીપુરમુત્સસર્જ તમ્ ॥ 22 ॥

સ શિક્ષયામાસ ચ ગીતવદનં સુતાં વિરાટસ્ય ધનઞ્જયઃ પ્રભુઃ ।
સખીશ્ચ તસ્યાઃ પરિચારિકાસ્તથા પ્રિયશ્ચ તસ્યાઃ સ બભૂવ પાણ્ડવઃ ॥ 23 ॥

તથા સ તત્રૈવ ધનઞ્જયોઽવસત્પ્રિયાણિ કુર્વન્ત્સહ તાભિરાત્મવાન્ ।
તથા ગતં તત્ર ન જઝિરે જના બહિશ્ચરા વાઽપ્યથવેતરે જનાઃ ॥ 24 ॥