મહાભારત · અધ્યાય 4.10

અથાપરસ્યાં દિશિ ભીમદર્શનો વૃકોદરોઽદૃશ્યત સિંહવિક્રમઃ ।
અસિપ્રવેકે પ્રતિમુચ્ય શાણિતે ખજાં ચ દર્વી ચ કરેણ ધારયન્ ॥ 1 ॥

ત્વચં ચ ગોચર્મમયીં સુમર્દિતાં સમુક્ષિતાં પાનકરાગષાડવૈઃ ।
કિલાસમાલમ્બ્ય કરેણ ચાયસં સશૃઙ્ગિબેરાર્દ્રકભૂસ્તૃણાઙ્કુરમ્ ॥ 2 ॥

ગમ્ભીરરૂપઃ પરમેણ તેજસા રવિર્યથા લોકમિમં પ્રકાશયન્ ।
સ કૃષ્ણવાસા ગિરિરાજસારવાન્ સ મત્સ્યરાજં સમુપેત્ય તસ્થિવાન્ ॥ 3 ॥

સભાગતો વારણયૂથપોપમસ્તમિસ્રહા રાત્રિમિવાવભાસયન્ ।
સહસ્રનેત્રાવરજાન્તકોપમસ્ત્રિલોકપાલાધિપતિર્યથા હરિઃ ॥ 4 ॥

તમાવ્રજન્તં ગજયૂથપોપમં નિરીક્ષમાણો નવસૂર્યવર્ચસમ્ ।
ભયાત્સમુદ્વિગ્નવિપણ્ણચેતનો દિશશ્ચ સર્વાઃ પ્રસમીક્ષ્ય ચાસકૃત્ ॥ 5 ॥

તમેકવસ્ત્રં પરસૈન્યવારણં સભાઽવિદૂરાન્નૃપતિર્નૃપાત્મજમ્ ।
સમીક્ષ્ય વૈક્લબ્યમુપેયિવાઞ્શનૈર્જનાશ્ચ ભીતાઃ પરિસર્પિરે ભૃશમ્ ॥ 6 ॥

અથાબ્રવીન્માત્સ્યપતિઃ સભાગતાન્ ભૃશાતુરોષ્ણં પરિનિશ્વસન્નિવ ।
કોઽયં યુવા વારણરાજસન્નિભઃ સભામભિપ્રૈતિ હિ મામિકામિમામ્ ॥ 7 ॥

કો વા વિજાનાતિ પુરાઽસ્ય દર્શનં મૃગેન્દ્રશાર્દૂલગતિં હિ મામકઃ ।
વ્યૂઢાન્તરાંસો મૃગરાડિવોત્કટો ય એષ દિવ્યઃ પુરુષઃ પ્રકાશતે ॥ 8 ॥

રાજશ્રિયા હ્યેષ વિભાતિ રાજવદ્વિરોચતે રુક્મગિરિપ્રભોપમઃ ।
નાક્ષત્રિયો નૂનમયં ભવિષ્યતિ સહસ્રનેત્રપ્રતિમસ્તથા હ્યસૌ ॥ 9 ॥

રૂપેણ યશ્ચાપ્રતિમો હ્યયં મહાન્મહીમિમાં શત્રઃ ઇવાભિપાલયેત્ ।
નાભૂમિપોઽયં હિ રતિર્મમેતિ ચ ચ્યુતઃ સમૃદ્ધ્યા નભસીવ નાહુષઃ ॥ 10 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

વિતર્કમાણસ્ય ચ તસ્ય પાણ્ડવઃ સભામતિક્રમ્ય વૃકોદરોઽબ્રવીત્ ।
જયેતિ રાજાનમભિપ્રમોદયન્સુખેન સભ્યં ચ સભાગતં જનમ્ ॥ 11 ॥

તતો નૃપં વાક્યમુવાચ પાણ્ડવો યથાઽનુપૂર્વ્યાત્કૃપયાન્વિતોત્તરમ્ ।
ત્વાં જીવિતું શત્રુહન્નાગતોઽહં ત્વમેવ લોકે પરમો હિ સંશ્રયઃ ॥ 12 ॥

નરેન્દ્ર શૂદ્રોસ્મિ ચતુર્થવર્ણભાગ્ગુરૂપદેશાત્પરિચારકર્મકૃત્ । જાનામિ સૂપાંશ્ચ રસાંશ્ચ સંસ્કૃતાન્માંસાન્યપૂપાંશ્ચ પચામિ શોભનાન્ ।
રાગપ્રકારાશ્ચ બહૂન્ફલાશ્રયાન્મહાનસે મે ન સમોસ્તિ સૂપકૃત્ ॥ 13 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમબ્રવીન્મત્સ્યપતિઃ પ્રહૃષ્ટવત્પ્રિયં પ્રગલ્ભં મધુરં વિનીતવત્ ।
ન શૂદ્રતાં કાઞ્ચન લક્ષયામિ તે કુબેરચન્દ્રેન્દ્રદિવાકરપ્રભ ॥ 14 ॥

હુતાશનાશીવિષતુલ્યતેજસો ન કર્મ તે યોગ્યમિદં મહાનસે ।
ન સૂપકારો ભવિતું ત્વમર્હસિ સુપર્ણગન્ધર્વમહોરગોપમ ॥ 15 ॥

અનીકકર્ણાગ્રધરો ધ્વજી રથી ભવાદ્ય મે વારણવાહિનીપતિઃ ।
ન નીચકર્મા ભવિતું ત્વમર્હસિ પ્રશાસિતું ભૂમિમિમાં ત્વમર્હસિ ॥ 16 ॥
ભીમ ઉવાચ ।

ચતુર્થવર્ણોસ્મ્યહમુગ્રશાસન ન વૈ વૃણે ત્વામહમીદૃશં પદમ્ ।
જાત્યાઽસ્મિ શૂદ્રો બલલેતિ નામ્ના જિજીવિષુસ્ત્વદ્વિષયં સમાગતઃ ॥ 17 ॥

યુધિષ્ઠિરસ્યાસ્મિ મહાનસે પુરા બભૂવ સર્વપ્રભુરન્નપાનદઃ ।
અથાપિ મામુત્સૃજસે મહીપતે વ્રજામ્યહં યાવદિતો યથાગતમ્ ॥ 18 ॥

ત્વમન્નસંસ્કારવિધૌ પ્રશાધિ માં ભવામિ તેઽહં નરદેવ સૂપકૃત્ ।
બલેન તુલ્યશ્ચ ન વિદ્યતે મયા નિયુદ્ધશીલોસ્મિ સદા હિ પાર્થિવ ॥ 19 ॥

ગજાંશ્ચ સિંહાંશ્ચ સમેયિવાનહં સદા કરિષ્યામિ તવાનઘ પ્રિયમ્ ।
ન નીચકર્મા તવ માદૃશઃ પ્રભો બલસ્ય નેતાઽપ્યબલો ભવેદિતિ ॥ 20 ॥

સ્વકર્મતુષ્ટાશ્ચ વયં નરાધિપ પ્રશાધિ માં સૂદપદે યદીચ્છસિ ।
યે સન્તિ મલ્લા બલવીર્યસમ્મતાસ્તાનેવ યોત્સ્યામિ તવાભિહર્પયન્ ॥ 21 ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમેવમુક્તે વચને નરાધિપઃ પ્રત્યબ્રવીન્મત્સ્યપતિઃ પ્રહૃષ્ટવત્ ।
સોહં ન મન્યે તવ કર્મ તત્સમં સમુદ્રનેમિં પૃથિવીં ત્વમર્હસિ ॥ 22 ॥

ત્રિલોકપાલો હિ યથા વિરાજસે તથાઽદ્ય મે વિષ્ણુરિવાતિરોચસે । યથા તુ કામસ્તવ તત્તથા કૃતં મહાનસે મે ભવ મે પુરસ્કૃતઃ ।
નરાશ્ચ મે તત્ર મયા સદાઽર્ચિતા ભવાદ્ય તેષામધિપો મયા કૃતઃ ॥ 23 ॥

તથા સ ભીમો વિહિતો મહાનસે વિરાટરાજસ્ય બભૂવ વૈ પ્રિયઃ ।
ઉવાસ રાજન્ન ચ તં પૃથગ્જનો બુબોધ તસ્યાનુચરશ્ચ કશ્ચન ॥ 24 ॥