મહાભારત · અધ્યાય 3.94

તતઃ સમ્પ્રસ્થિતો રાજા કૌન્તેયો ભૂરિદક્ષિણઃ ।
અગસ્ત્યાશ્રમમાસાદ્ય દુર્જયાયામુવાસ હ ॥

તત્રૈવ લોમશં રાજા પપ્રચ્છ વદતાંવરઃ ।
અગસ્ત્યેનેહ વાતાપિઃ કિમર્થમુપશામિતઃ ॥

આસીદ્વા કિમ્પ્રભાવશ્ચ સ દૈત્યો માનવાન્તકઃ ।
કિમર્થં ચોદિતો મન્યુરગસ્ત્યસ્ય મહાત્મનઃ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

ઇલ્વલો નામ દૈતેય આસીત્કૌરવનન્દના ।
મણિમત્યાં પુરિ પુરા વાતાપિસ્તસ્ય ચાનુજઃ ॥

સ બ્રાહ્મણં તપોયુક્તમુવાચ દિતિનન્દનઃ ।
પુત્રં મે ભગવાનેકમિન્દ્રતુલ્યં પ્રયચ્છતુ ॥

તસ્મૈ સ બ્રાહ્મણો નાદાત્પુત્રં વાસવસમ્મિતમ્ ।
ચુક્રોધ સોઽસુરસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તતો ભૃશમ્ ॥

તદાપ્રભૃતિરાજેન્દ્ર ઇલ્વલો બ્રહ્મહાઽસુરઃ ।
મન્યુમાન્ભ્રાતરં છાગં માયાવી હ્યકરોત્તતઃ ॥

મેષરૂપી ચ વાતાપિઃ કામરૂપ્યભવત્ક્ષણાત્ ।
સંસ્કૃત્યતં ભોજયતિ તતો વિપ્રં જિધાંસતિ ॥

સ ચાહ્વયતિ યં વાચા ગતં વૈવસ્વતક્ષયમ્ ।
સ પુનર્દેહમાસ્થાય જીવન્સ્મ પ્રત્યદૃશ્યત ॥

તતો વાતાપિમસુરં છાગં કૃત્વા સુસંસ્કૃતમ્ ।
તં બ્રાહ્મણં ભોજયિત્વા પુનરેવ સમાહ્વયત્ ॥

તામિલ્વલેન મહતા સ્વરેણ ગિરમીરિતામ્ ।
શ્રુત્વાઽતિમાયો બાલવાન્ક્ષિપ્રં બ્રાહ્મણકણ્ટકઃ ॥

તસ્ય પાર્શ્વં વિનિર્ભિદ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાસુરઃ ।
વાતાપિઃ પ્રહસન્રાજન્નિશ્ચક્રામ વિશામ્પતે ॥

એવં સ બ્રાહ્મણાન્રાજન્ભોજયિત્વા પુનઃપુનઃ ।
હિંસયામાયસ દૈતેય ઇલ્વલો દુષ્ટચેતનઃ ॥

અગસ્ત્યશ્ચાપિ ભગવાનેતસ્મિન્કાલ એવ તુ ।
પિતૄન્દદર્શ ગર્તે વૈ લમ્બમાનાનધોમુખાન્ ॥

સોઽપૃચ્છલ્લમ્બમાનાંસ્તાન્ભગવન્તશ્ચ કિમ્પરાઃ । કિમ્મર્થં વેહ લમ્બધ્વે ગર્તે યૂયમધોમુખાઃ ।
સન્તાનહેતોરિતિ તે પ્રત્યૂચુર્બ્રહ્મવાદિનઃ ॥

તે તસ્મૈ કથયામાસુર્વયં તે પિતરઃ સ્વકાઃ ।
ગર્તમેતમનુપ્રાપ્તા લમ્બામઃ પ્રસવાર્થિનઃ ॥

યદિ નો જનયેથાસ્ત્વમગસ્ત્યાપત્યમુત્તમમ્ ।
સ્યાન્નોસ્માન્નિરયાન્મોક્ષસ્ત્વં ચ પુત્રાપ્નુયા ગતિમ્ ॥

સ તાનુવાચ તેજસ્વી સત્યધર્મપરાયણઃ ।
કરિષ્યે પિતરઃ કામં વ્યેતુ વો માનસો જ્વરઃ ॥

તતઃ પ્રસવસન્તાનં ચિન્તયન્ભગવાનૃષિઃ ।
આત્મનઃ પ્રસવસ્યાર્થે નાપશ્યત્સદૃશીં સ્ત્રિયમ્ ॥

સ તસ્ય તસ્ સત્વસ્ય તત્તદઙ્ગમનુત્તમમ્ ।
સન્ગૃહ્યતત્સમૈરઙ્ગૈર્નિર્મમે સ્ત્રિયમુત્તમામ્ ॥

સ તાં વિદર્ભરાજાય પુત્રકામાય તામ્યતે ।
નિર્મિતામાત્મનોઽર્થાય મુનિઃ પ્રાદાન્મહાતપાઃ ॥

સા તત્ર જજ્ઞે સુભગા વિદ્યુત્સૌદામની યથા ।
વિભ્રાજમાના વપુષા વ્યવર્ધત શુભાનના ॥

જાતમાત્રાં ચ તાં દૃષ્ટ્વા વૈદર્ભઃ પૃથિવીપતિઃ ।
પ્રહર્ષેણ દ્વિજાતિભ્યો ન્યવેદયત ભારત ॥

અભ્યનન્દન્ત તાં સર્વે બ્રાહ્મણા વસુધાધિપ ।
લોપામુદ્રેતિ તસ્યાશ્ચ ચક્રિરે નામ તે દ્વિજાઃ ॥

વવૃધે સા મહારાજ બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ।
અપ્સ્વિવોત્પલિની શીઘ્રમગ્નેરિવ શિખા શુભા ॥

તાં યૌવનસ્થાં રાજેન્દ્રશતં કન્યાઃ સ્વલન્કૃતાઃ ।
દાસ્યઃ શતં ચ કલ્યાણીમુપાતસ્થુર્વશાનુગાઃ ॥

સા સ્મ દાસીશતવૃતા મધ્યે કન્યાશતસ્ય ચ ।
આરસ્તે તેજસ્વિની કન્યા રોહિણીવ દિવિપ્રભા ॥

યૌવનસ્થામપિ ચ તાં શીલાચારસમન્વિતામ્ ।
ન વવ્રે પુરુષઃ કશ્ચિદ્ભયાત્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સા તુ સત્યવતી કન્યા રૂપેણાપ્સરસોપ્યતિ ।
તોષયામાસ પિતરં શીલેન સ્વજનં તથા ॥

વૈદર્ભી તુ તથાયુક્તાં યુવતીં પ્રેક્ષ્ય વૈ પિતા । મનસા ચિન્તયામાસ કસ્મૈ દદ્યામિમાંસુતામ્ ॥