મહાભારત · અધ્યાય 3.54

અથ કાલે શુભે પ્રાપ્તે તથૌ પુણ્યે ક્ષણે તથા ।
આજુહાવ મહીપાલાન્ભીમો રાજા સ્વયંવરે ॥

તચ્છ્રુત્વા પૃથિવીપાલાઃ સર્વે હૃચ્છયપીડિતાઃ ।
ત્વરિતાઃ સમપાજગ્મુર્દમયન્તીમભીપ્સવઃ ॥

કનકસ્તમ્ભરુચિરં તોરણેન વિરાજિતમ્ ।
વિવિશુસ્તે નૃપા રઙ્ગં મહાસિંહ ઇવાચલમ્ ॥

તત્રાસનેષુ વિવિધેષ્વાસીનાઃ પૃથિવીક્ષિતઃ ।
સુરભિસ્રગ્ધરાઃ સર્વે પ્રમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ॥

સમ્પૂર્ણાં પુરુષવ્યાઘ્રૈર્વ્યાઘ્રૈર્ગિરિગુહામિવ ।
પ્રવિવેશ નલો દેવૈઃ પુણ્યશ્લોકો નરાધિપ ॥

તત્ર સ્મ પીના દૃશ્યન્તે બાહવઃ પરિઘોપમાઃ ।
આકારવર્ણસુશ્લક્ષ્ણાઃ પઞ્ચશીર્ષા ઇવોરગાઃ ॥

સુકેશાન્તાનિ ચારૂણિ સુનાસાનિ શુભાનિ ચ ।
મુખાનિ રાજ્ઞાં શોભન્તે નક્ષત્રાણિ યથા દિવિ ॥

દમયન્તી તતો રઙ્ગં પ્રવિવેશ શુભાનના ।
મુષ્ણન્તી પ્રભયા રાજ્ઞાં ચક્ષૂષિ ચ મનાંસિ ચ ॥

તસ્યા ગાત્રેષુ પતિતા તેષાં દૃષ્ટિર્મહાત્મનામ્ ।
તત્રતત્રૈવ સક્તાઽભૂન્ન ચચાલ ચ પશ્યતામ્ ॥

તતઃ સન્કીર્ત્યમાનેષુ રાજ્ઞાં નામસુ ભારત ।
દદર્શ ભૈમી પુરુષાન્પઞ્ચ તુલ્યાકૃતીનિહ ॥

તાન્સમીક્ષ્ય તતઃ સર્વાન્નિર્વિશેષાકૃતીન્સ્થિતાન્ ।
સન્દેહાદથ વેદર્ભી નાભ્યજાનાન્નલં નૃપમ્ ॥

નિર્વિશેષવયોવેષરૂપાણાં તત્ર સા શુભા । યંયં હિ દદૃશે તેષાં તન્તં મેને નલં નૃપમ્ ।
સાચિન્તયન્તી બુદ્ધ્યાઽથ તર્કયામાસ ભામિની ॥

કથં નુ દેવાઞ્જાનીયાં કથં વિદ્યાં નલં નૃપમ્ ।
એવં સઞ્ચિન્તયન્તી સા વૈદર્ભી ભૃશદુઃખિતા ॥

શ્રુતાનિ દેવલિઙ્ગાનિ તર્કયામાસ ભારત ।
દેવાનાં યાનિ લિઙ્ગાનિ સ્થવિરેભ્યઃ શ્રુતાનિ મે ॥

તાનીહ તિષ્ઠતાં ભૂમાવેકસ્યાપિ ન લક્ષયે ।
એવં વિચિન્ત્ય બહુધા વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥

શરણં પ્રતિ દેવાનાં પ્રાપ્તકાલમમન્યત ।
વાચા ચ મનસા ચૈવ નમસ્કારં પ્રયુજ્ય સા ॥

દેવેભ્યઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા વેપમાનેદમબ્રવીત્ । હંસાનાં વચનં શ્રુત્વા યથા મે નૈષધો વૃતઃ ।
પતિત્વે તેન સત્યેન દેવાસ્તં પ્રદિશન્તુ મે ॥

મનસા વચસા ચૈવ યથા નાતિચરામ્યહમ્ ।
તેન સત્યેન વિબુધાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે ॥

યથા દેવૈઃ સ મે ભર્તા વિહિતો નિષધાધિષઃ ।
તેન સત્યેન મે દેવાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે ॥

યથેદં વ્રતમારબ્ધં નલસ્યારાધને મયા ।
તેન સત્યેન મે દેવાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે ॥

સ્વં ચૈવ રૂપં પુષ્યન્તુ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।
યથાઽહમભિજાનીયાં પુણ્યશ્લોકં નરાધિપમ્ ॥

નિશમ્ય દમયન્ત્યાસ્તત્કરુણં પ્રતિદેવિતમ્ ।
નિશ્ચયમ્પરમં તથ્યમનુરાગં ચ નૈષધે ॥

મનોવિશુદ્ધિં બુદ્ધિં ચ ભક્તિં રાગં ચ નૈષધે ।
યથોક્તં ચક્રિરે દેવાઃ સામર્થ્યં લિઙ્ગધારણે ॥

સાઽપશ્યદ્વિબુધાન્સર્વાનસ્વેદાન્સ્તબ્ધલોચનાન્ ।
અમ્લાનસ્રગ્રજોહીનાન્સ્થિતાનસ્પૃશતઃ ક્ષિતિમ્ ॥

છાયાદ્વિતીયો મ્લાનસ્રગ્રજઃસ્વેદસમન્વિતઃ ।
ભૂમિષ્ઠો નૈષધશ્ચૈવ નિમેષેણ ચ સૂચિતઃ ॥

સા સમીક્ષ્ય તુ તાન્દેવાન્પુણ્યશ્લોકં ચ ભારત ।
નૈષધં વરયામાસ ભૈમી ધર્મેણ પાણ્ડવ ॥

વિલજ્જમાના વસ્ત્રાન્તં જગ્રાહાયતલોચના ।
સ્કન્ધદેશેઽસૃજત્તસ્ય સ્રજં પરમશોભનામ્ ॥

વરયામાસ ચૈવૈનં પતિત્વે વરવર્ણિની ।
તતો હાહેતિ સહસા મુક્તઃ શબ્દો નરાધિપૈઃ ॥

દેવૈર્મહર્ષિભિસ્તત્ર સાધુસાધ્વિતિ ભારત ।
વિસ્મિતૈરીરિતઃ શબ્દઃ પ્રશંસદ્ભિર્નલં નૃપમ્ ॥

દમયન્તીં તુ કૌરવ્ય વીરસેનસુતો નૃપઃ ।
આશ્વાસયદ્વરારોહાં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥

યત્ત્વં ભજસિ કલ્યાણિ પુમાંસં દેવસન્નિધૌ ।
તસ્માન્માં વિદ્ધિ ભર્તારમેતત્તે વચને રતમ્ ॥

યાવચ્ચ મે ધરિષ્યન્તિ પ્રાણા દેહે શુચિસ્મિતે ।
તાવત્ત્વયિ ભવિષ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

દમયન્તી તથા વાગ્ભિરભિનન્દ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ॥

તૌ પરસ્પરતઃ પ્રીતૌ દૃષ્ટ્વા ત્વગ્નિપુરોગમાન્ ।
તાનેવ શરણં દેવાઞ્જગ્મતુર્મનસા તદા ॥

વૃતે તુ નૈષધે ભૈમ્યા લોકપાલા મહૌજસઃ ।
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે નલાયાષ્ટૌ વરાન્દદુઃ ॥

પ્રત્યક્ષદર્શનં યજ્ઞે ગતિં ચાનુત્તમાં શુભામ્ ।
નૈષધાય દદૌ શક્રઃ પ્રીયમાણઃ શચીપતિઃ ॥

અગ્નિરાત્મભવં પ્રાદાદ્યત્ર વાઞ્છતિ નૈષધઃ ।
લોકાનાત્મપ્રભાંશ્ચૈવ દદૌ તસ્મૈ હુતાશનઃ ॥

યમસ્ત્વન્નરસં પ્રાદાદ્ધર્મે ચ પરમાં સ્થિતિમ્ ।
અપામ્પતિરપાં ભાવં યત્રવાઞ્છતિ નૈપધઃ ॥
સ્રજશ્ચોત્તમગન્ધાઢ્યાઃ સર્વેચ મિથુનં દદુઃ

વરાનેવં પ્રદાયાસ્ય દેવાસ્તે ત્રિદિવં ગતાઃ । એતત્સર્વં નલોઽપશ્યદ્દમયન્તી ચ ભારત ।
યથા સ્વપ્નં મહારાજ તથૈવ દદૃશુર્જનાઃ ॥

તતઃ સ્વયવરં ચક્રે ભીમો રાજાઽતિમાનુષમ્ ।
સમાગતેષુ સર્વેષુ ભૂપાલેસુ વિશામ્પતે ॥

દમયન્ત્યપિ તદ્દૃષ્ટ્વારાજમણ્ડલમૃદ્ધિમત્ ।
અન્વીક્ષ્યનૈષધં વવ્રે ભૈમી ધર્મેણ ભારત ॥

વૃતે ચ નૈષધે ભૈમ્યા નિવૃત્તે ચ સ્વયંવરે ।
સર્વ એવ મહીપાલાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ॥

પાર્થિવાશ્ચાનુભૂયાસ્ય વિવાહં વિસ્મયાન્વિતાઃ ।
દમયન્ત્યાશ્ચ મુદિતાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્ ॥

ગતેષુ પાર્થિવેન્દ્રેષુ ભીમઃ પ્રીતો મહામનાઃ ।
વિવાહં કારયામાસ દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ ॥

ઉષ્ય તત્ર તથાકામં નૈષધો દ્વિપદાંવરઃ । ભીમેન સમનુજ્ઞાતો જગામ નગરં સ્વકમ્ ।
અવાપ્ય નારીરત્નં તુ પુણ્યશ્લોકોપિ પાર્થિવઃ ॥

રેમે સહ તયા રાજઞ્છચ્યેવ બલવૃત્રહા ।
અતીવ મુદિતો રાજા ભ્રાજમાનોંશુમાનિવ ॥

અરઞ્જયત્પ્રજા વીરો ધર્મેણ પરિપાલયન્ । ઈજે ચાપ્યશ્વમેધેન યયાતિરિવ નાહુષઃ ।
અન્યૈશ્ચ બહુભિર્ધીમાન્ક્રતુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ ॥

પુગશ્ચ રમણીયેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ ।
દમયન્ત્યા સહ નલો વિજહારામરોપમઃ ॥

જનયામાસ ચ તતો દમયન્ત્યાં મહામનાઃ ।
ઇન્દ્રસેનં સુતં ચાપિ ઇન્દ્રસેનાં ચકન્યકામ્ ॥

એવં સ યજમાનશ્ચ વિહરંશ્ચ નરાધિપઃ । રરક્ષ વસુસમ્પૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપઃ ॥